I SA/Po 705/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna - Kubicka Sędziowie Sędzia NSA Sylwia Zapalska Asesor sądowy WSA Małgorzata Bejgerowska(spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 listopada 2008r. sprawy ze skargi M. S. - O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu pełnomocnikowi skarżącej , działającemu w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu , doradcy podatkowemu L. K. wynagrodzenie w wysokości [...] w tym [...] podatek VAT za zastępstwo skarżącej i udział w sprawie; III. stwierdza, że postanowienie wymienione w punkcie I nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ M. Bejgerowska /-/ K. Wolna - Kubicka /-/ S. Zapalska Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej decyzją z dnia [...], nr [...], określił M S-O zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok [...]. W powyższej decyzji organ pouczył jednocześnie stronę o możliwości wniesienia odwołania od tego aktu w terminie 14 dni od jego otrzymania do Dyrektora Izby Skarbowej. Powyższa decyzja została doręczona stronie w dniu [...], a więc ostatni dzień do wniesienia odwołania przypadał na [...]. W dniu[...] M S-O wniosła odwołanie od powyższej decyzji i jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia, w którym podniosła, że w związku z koniecznością opieki nad chorym dzieckiem, co wymagało od niej całkowitego zaangażowania, nie była w stanie wywiązać się z terminu przewidzianego do złożenia odwołania. Do prośby o przywrócenia terminu strona załączyła zaświadczenie lekarskie z dnia [...], z którego wynika, że w okresie od [...] M S-O opiekowała się chorym synem w wieku [...]. Dyrektor Izby Skarbowej, rozpatrując powyższy wniosek strony, wydał w dniu [...] postanowienie, nr [...], w którym odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu podatkowego pierwszej instancji. Organ odwoławczy powołał się przy tym na przepisy art. 216 § 1 oraz art. 162 § 1 i § 2 i art. 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm. - dalej w skrócie: O.p.). W motywach rozstrzygnięcia organ podatkowy drugiej instancji wskazał, iż zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Organ zaznaczył, że uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej, ale także dołożenia należytej staranności, jakiej można wymagać od osoby dbającej o własne interesy. Dyrektor Izby Skarbowej stanął na stanowisku, że M S-O nie dołożyła należytej staranności w dbałości o własne interesy i nie wykazała, by uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło bez jej winy. Według organu odwoławczego wskazana jako przyczyna niedochowania terminu opieka nad chorym dzieckiem nie uprawdopodabnia braku winy w niedopełnieniu czynności procesowej. Choroba małoletniego syna, leczonego w przychodni lekarskiej nie stanowi, zdaniem organu, okoliczności wystarczającej do uznania, że strona nie mogła wnieść odwołania, ponieważ nie była to przeszkoda nie do przezwyciężenia i nie uniemożliwiała stronie dokonanie czynności w ustawowym terminie. Choroba syna nie powoduje bowiem niemożności całkowitego funkcjonowania i działania podatniczki. Według organu strona zaniedbała dokonanie czynności procesowej w terminie i nie wykazała należytej staranności w dbałości o własne interesy, a powyższe niedbalstwo wyklucza możliwość przywrócenia terminu. Na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej M S-O wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, przyznając, że nie dochowała ustawowego terminu do wniesienia odwołania, ale nastąpiło to z przyczyn losowych. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że sporządzenie przez nią środka odwoławczego wymagało dużo czasu i zaangażowania i zabrakło jej 3 dni na dokończenie pisma, gdyż czas ten musiała poświęcić choremu dziecku. Skarżąca uznała, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do oceny, czy stan zdrowia syna pozwalał jej na normalne funkcjonowanie i wypełnienie innych obowiązków niż opieka nad synem. Zdaniem skarżącej załączone do akt zaświadczenie lekarskie wystarczająco uprawdopodobniło, że niewywiązanie się z terminu wyznaczonego przez ustawodawcę nie wynika z jej winy, czy przypisywanego jej zaniedbania, ale z sytuacji losowej. W piśmie procesowym z dnia [...] pełnomocnik skarżącej, doradca podatkowy LK, podtrzymał i rozwinął argumentację zawartą w skardze. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia i wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumenty zawarte w treści zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), a także art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej w skrócie: P.p.s.a.), bada, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności czy przy jej wydawaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów postępowania, dającego podstawę do jego wznowienia, względnie mającego istotny wpływ na wynik tego postępowania (art. 145 P.p.s.a.). Sąd administracyjny dokonuje zatem kontroli legalności działań administracji publicznej poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius). Ocena legalności decyzji i postanowień dokonywana jest według stanu prawnego obowiązującego w dniu ich wydania przez organy podatkowe i na podstawie dostarczonych Sądowi akt administracyjnych sprawy podatkowej. W postępowaniu przed sądami administracyjnymi pierwszej instancji obowiązuje ponadto zasada oficjalności, mająca tetyczne umocowanie i określone granice w postanowieniach przepisu art. 134 P.p.s.a. Zgodnie z zasadą oficjalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich istotnych naruszeń prawa podatkowego przez organy administracji finansowej, a związanych z przedmiotem sprawy, tj. z zawartą w zaskarżonym postanowieniu odmową przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Na wstępie warto zaznaczyć, że wyznaczenie przez ustawodawcę ram czasowych do dokonania określonych czynności w toku postępowania poprzez wskazanie w ustawie terminów, których niezachowanie powoduje bezskuteczność czynności, ma na celu usunięcie stanu niepewności w stosunkach procesowych (co do dalszego biegu czy też zakończenia postępowania). Realizując ten cel ustawodawca przewidział jednocześnie instytucję procesową, mającą na celu ochronę strony, czy uczestnika postępowania przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej. Zgodnie z art. 162 § 1 O.p. termin do dokonania tej czynności może być zainteresowanemu na jego wniosek przywrócony, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Kryterium braku winy jako przesłanka wniosku o przywrócenie terminu wiąże się bowiem z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przeszkody powodujące uchybienie terminu muszą, więc mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego i może dotyczyć jedynie ostatniego dnia terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej, przy czym - co istotne, istnienie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu powinno być jedynie "uprawdopodobnione", co nie daje pewności istnienia danego faktu, lecz wskazuje na taką możliwość, czyni istnienie tego faktu wiarygodnym, właśnie prawdopodobnym. W analizowanej sprawie poza sporem pozostaje, że M S-O nie dochowała ustawowego terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Kontroli Skarbowej. Składając jednak wniosek o przywrócenie terminu skarżąca jako powód jego przekroczenia wyraźne wskazała na okoliczność opieki nad chorym dzieckiem, co wymagało od niej całkowitego zaangażowania. Do prośby o przywrócenie terminu strona załączyła zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że w okresie od [...] do[...] opiekowała się chorym synem w wieku [...]. W realiach niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że wbrew stanowisku Dyrektora Izby Skarbowej skarżąca uprawdopodobniła fakt, który uniemożliwiał jej wniesienie odwołania w przewidzianym przez ustawę terminie. Uprawdopodobnienie wynika nie tylko z wniosku skarżącej, gdzie podnosi okoliczność całkowitego zaangażowania, ale jest poparte stosownym dokumentem - zaświadczeniem lekarskim, które co istotne nie zostało przez organ podatkowy w żaden sposób podważone. Wspomniane zaświadczenie lekarskie, dotyczy tego okresu, w którym miała być dokonana czynność procesowa, obejmuje dokładnie 3 ostatnie dni terminu zawitego. Nie ulega wątpliwości, że to organy podatkowe są uprawnione do oceny, czy dana okoliczność została uprawdopodobniona i czy faktycznie uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. Dokonując oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminu bez swej winy, organ podatkowy powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenić winę według obiektywnych mierników staranności. Wyrażona w art. 191 O.p. zasada swobodnej oceny dowodów, nie może przekształcić się w dowolną. Aby nie narazić się na zarzut dowolności organy winny zatem dokonać ustaleń w całokształcie materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący, a więc przy podjęciu kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia o przekonywującej treści (art. 191, art. 187 § 1 i 122 O.p.). Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że organ odwoławczy w niniejszej sprawie przekroczył zasadę swobodnej oceny w zakresie w jakim uznał, że choroba dziecka skarżącej nie uniemożliwiała jej normalne funkcjonowanie. W zaskarżonym postanowieniu organ nie podał na jakiej podstawie opiera powyższe twierdzenie i nie wynika to również ze zgromadzonego w sprawie materiału. Organ mimo uprawdopodobnienia przez skarżącą, że zaistniała niezależna od niej sytuacja losowa, nie poczynił żadnych ustaleń w zakresie istnienia lub braku winy. Wobec powyższego rozstrzygnięcie organu odwoławczego uznać należało za przedwczesne. Jeżeli, zdaniem organu, dokument przedstawiony przez skarżącą był niewystarczający, nic nie stało na przeszkodzie, aby to organ w toku przesłuchania lub w oparciu o dodatkową dokumentację lekarską ustalił, jaka choroba małoletniego dziecka wymagała wówczas opieki nad nim, czy opieka ta miała charakter stały, całodobowy, czy skarżącej w opiece nad dzieckiem ktoś pomagał i w jaki sposób, jak radziła sobie wówczas z innymi czynnościami życia codziennego, np. zakupy, przygotowywanie posiłków. Skoro z treści zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] nie wynika, z czym związana była i jak przebiegała opieka nad małoletnim synem, to organy winny w tym zakresie wykazać inicjatywę i poczynić stosowne ustalenia. Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga bowiem wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody, uniemożliwiającej jej dokonanie czynności w terminie ustawowym. Działając zgodnie z zasadą wyrażoną w treści art. 121 § 1 i § 2 O.p. organ winien dać skarżącej szansę pełnego wyjaśnienia okoliczności niedochowania ustawowego terminu do wniesienia odwołania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu będzie uzupełnienie zgromadzonego materiału we wskazanym zakresie i dokonanie jego oceny z zachowaniem wymogów zawartych w treści art. 187 § 1 i art. 191 O.p. W ocenie Sądu opisane powyżej uchybienia proceduralne organu podatkowego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy prowadzą do uchylenia zaskarżonego postanowienia. Wobec powyższego Sąd uznając, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie odpowiada prawu i na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na mocy przepisu art. 250 P.p.s.a. w związku z § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2003 roku w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. Nr 212, poz. 2075), a w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia - w oparciu o art. 152 powołanej powyżej ustawy - P.p.s.a. M. Bejgerowska K. Wolna-Kubicka S. Zapalska