I SA/Po 705/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Roman Wiatrowski po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] sierpnia 2010 r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych postanawia: oddalić wniosek /-/R. Wiatrowski W dniu [...] października 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. wpłynęło oświadczenie R. S. o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z tym, że powyższy wniosek nie został złożony na urzędowym formularzu o którym mowa w art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływana dalej jako: "P.p.s.a.") skarżącemu przesłano wymagany formularz w celu jego wypełnienia. Z nadesłanego formularza wynikało, że skarżący obecnie jest osobą bezrobotną, nie przysługuje mu prawo do zasiłku z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania. Do tej pory utrzymywał się z posiadanych oszczędności. Ponadto uzyskiwał dochody sezonowe ze sprzedaży grzybów. Pomimo maksymalnej aktywności nie może znaleźć pracy. Skarżący z zawodu jest zootechnikiem. W celu zwiększenia swoich szans na zatrudnienie ukończył studia podyplomowe. Obecnie odbywa praktykę zawodową, co umożliwi mu po jej zakończeniu uzyskanie licencji pośrednika w obrocie nieruchomościami, a tym samym otwarcie własnej działalności gospodarczej. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córką i z synem. Nie posiada nieruchomości, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów, posiada oszczędności w wysokości[...]zł. Córka skarżącego posiada mieszkanie o pow. 52 m2, jest studentką i otrzymuje stypendium. Również syn skarżącego studiuje i otrzymuje stypendium. Powyższe informacje okazały się jednak niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego dlatego wezwano go o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie dodatkowych oświadczeń i dokumentów w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Skarżący mimo upływu zakreślonego terminu na powyższe wezwanie nie odpowiedział. W dniu [...] stycznia 2011 r. Referendarz sądowy postanowieniem oddalił jego wniosek. Natomiast pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia. Skarżący wskazał w uzasadnieniu sprzeciwu, że wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu złożył dwukrotnie, przy czym w obu przypadkach spełniał on wymogi z art. 252 § 1 P.p.s.a. Mimo to, skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku poprzez wypełnienie 9 punktów. Wezwanie powyższe wykraczało według skarżącego poza art. 255 P.p.s.a. Do dnia rozpatrywania niniejszej sprawy skarżący nie nadesłał dokumentów o które został wezwany. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – powoływana dalej jako: "P.p.s.a."), w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ponieważ sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu. W ocenie Sądu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że na podstawie art. 256 P.p.s.a. wydano Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245 – powoływane dalej jako: "rozporządzenie"). W rozporządzeniu ustalono wzory urzędowych formularzy wniosków o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wzór formularza wniosku oznaczonego symbolem "PPF", dla wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz wzór formularza wniosku oznaczonego symbolem "PPPr", dla wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia jeżeli wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został złożony przez osobę fizyczną na urzędowym formularzu, przesyła się stronie formularz w celu jego wypełnienia. Mając na uwadze powyższe należy podkreślić, że skarżący w dniu [...] października 2010 r. nie nadesłał formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wymaganego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nadesłane przez niego oświadczenie jest natomiast zgodne z wzorem określonym w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2006 r. w sprawie określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby fizycznej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 27, poz. 200). W związku z tym, że nadesłane przez skarżącego oświadczenie nie było złożone na właściwym formularzu, przesłano skarżącemu wymagany formularz w celu jego wypełnienia. W świetle art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (por. art. 245 § 1 p.p.s.a.), przy czym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a). Przepis art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest uzależnione od wykazania braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA z 2005 r., z. 1, poz. 8). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, że zarówno on jak i jego żona nie otrzymają żadnych dochodów. Utrzymują się z oszczędności, które wynoszą [...]zł. Córka i syn skarżącego obecnie studiują i utrzymują się ze stypendium. Córka jest właścicielką mieszkania. Skarżący nie podał jednak ile wynosi otrzymywane przez jego dzieci stypendium ani czy jest to stypendium naukowe, czy socjalne. Jakiej wartości jest mieszkanie córki i w jaki sposób je nabyła. Nie podał swoich miesięcznych wydatków i wydatków osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie przedstawił żadnych dokumentów, które świadczyłyby o jego trudnej sytuacji materialnej. W takiej sytuacji, z uwagi na to, że oświadczenie strony zawarte we wniosku budziło wątpliwości oraz okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wezwano stronę na podstawie art. 255 P.p.s.a. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Należy podkreślić, że w § 4 wymienionego już wcześniej rozporządzenia wskazano przykładowo jakie dokumenty można uznać za dokumenty źródłowe o których mowa w art. 255 P.p.s.a. Mogą to być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe; 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 3) wypisy z rejestrów urzędowych; 4) odpis aktualnych bilansów; 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat; 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. Strona uchylając się od przedstawienia wskazanej w wezwaniu sądowym dokumentacji, powinna liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania jej prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, do wyłącznej oceny Sądu należy uznanie czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki (por. postanowienie NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 170/09, niepubl.). Z akt sprawy wynika, że wezwanie do uzupełnienia wniosku precyzyjnie określało jakich informacji oczekiwał Sąd i jakie dokumenty na tę okoliczność miały zostać przedstawione. W wezwaniu wyraźnie wskazano termin, w jakim strona powinna dopełnić nałożonego na nią obowiązku oraz skutki jego niedopełnienia. Reasumując, czynności określone w art. 255 P.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Należy więc przyjąć, że strona nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości jaka jest jej sytuacja majątkowa i tym samym uniemożliwiła przeprowadzenie dokładnej analizy jej zdolności płatniczych. W takiej sytuacji nie złożenie wyczerpującego oświadczenia o stanie majątkowym miało decydujący wpływ na dokonane przez Sąd oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec strony skarżącej zastosowana. Należy podkreślić, iż opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie jest w stanie ponieść kosztów w postępowaniu sądowym i potrafi to rzetelnie wykazać. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 4, art. 246 §1 pkt 2 w związku z art. 260, art. 160 oraz art. 16 § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. /-/R. Wiatrowski