I SA/Po 713/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 13 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi X. Sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za II kwartał 2013 r. postanawia: 1. podjąć zawieszone postępowanie sądowoadministracyjne, 2. znieść postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie czynności referendarza sądowego i sądu podjęte od dnia 18 maja 2016 r., 3. odrzucić skargę. X. Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej jako: "spółka"), reprezentowana przez kuratora w osobie radcy prawnego S. K., pismem z dnia 14 marca 2016 r., wniosła do WSA w Poznaniu skargę na wskazaną w rubrum niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Uzupełniając na wezwanie Przewodniczącego Wydziału I braki formalne skargi kurator spółki przedłożył postanowienie Sądu Rejonowego [...] w P., Wydział [...] z dnia 30 stycznia 2015 r., sygn. akt [...], mocą którego ustanowiono dla spółki kuratora w osobie radcy prawnego S. K.. Z pkt 3 sentencji tego postanowienia wynika, że zakres upoważnienia kuratora obejmuje reprezentowanie spółki w postępowaniach kontrolnych prowadzonych przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P.. Z kolei w uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd rejestrowy wskazał, że kurator został powołany na podstawie art. 42 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm. - w skrócie: "K.c."), z uwagi na fakt, że spółka X. nie może prowadzić swoich spraw z braku powołanych do tego organów. Zaznaczono, że kurator został ustanowiony w celu doprowadzenia do powołania nowego zarządu przez wspólników spółki X., a w razie potrzeby o jej likwidację. Postanowieniem z dnia 13 września 2016 r. Sąd dopuścił tymczasowo do czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym spółkę X., reprezentowaną przez kuratora w osobie radcy prawnego S. K., do dokonania w toku postępowania sądowoadministracyjnego czynności procesowej w postaci wniesienia do Sądu skargi na wskazaną w sentencji niniejszego orzeczenia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, z zastrzeżeniem, że w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia odpisu postanowienia kuratorowi skarżącej spółki brak w składzie organu spółki zostanie uzupełniony oraz, że czynność podjęta przez kuratora spółki zostanie zatwierdzona przez powołany zarząd spółki. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2016 r. Sąd zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy [...] w P. wniosku kuratora spółki z dnia 15 listopada 2016 r. w o rozwiązanie spółki i ustanowienie dla niej likwidatora. Przy piśmie z dnia 8 sierpnia 2017 r. Sąd Rejonowy [...] w P. przekazał odpis własnego postanowienia z dnia 24 kwietnia 2017 r., o sygn. akt PO.VIII [...], oddalającego wniosek kuratora o rozwiązanie spółki X. i ustanowienie dla niej likwidatora, wraz z informacją, że orzeczenie to jest prawomocne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 128 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - w skrócie: "P.p.s.a.") Sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szczególności, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania - od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego to postępowanie; sąd może jednak i przedtem, stosownie do okoliczności, podjąć dalsze postępowanie. Uwzględniając, że postępowanie w niniejszej sprawie było zawieszone z uwagi na prowadzone przed Sądem Rejonowym [...] w P. postępowanie w przedmiocie rozwiązania spółki X. i ustanowienia dla niej likwidatora, a postępowanie to zostało prawomocnie rozstrzygnięte postanowieniem tego Sądu z dnia 24 kwietnia 2017 r., stwierdzić należy, że ustała przyczyna zawieszenia postępowania w sprawie przed tut. Sądem. W związku z tym, Sąd na podstawie art. 128 § 1 pkt 4 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia. Mając na względzie treść wydanego przez sąd rejestrowy postanowienia z dnia 24 kwietnia 2017 r., a także treść własnego postanowienia z dnia 13 września 2016 r., Sąd za konieczne uznał ponowne zbadanie możliwości działania w niniejszej sprawie spółki przez ustanowionego dla niej kuratora w osobie radcy prawnego S. K.. W realiach rozpoznawanej sprawy szczególnego podkreślenia wymaga bowiem, że jednym z warunków formalnych skutecznego wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego jest posiadanie przez stronę tego postępowania zdolności sądowej i procesowej. Stosownie do treści art. 28 § 1 i art. 29 P.p.s.a. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne mające zdolność sądową dokonują czynności w postępowaniu przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu, które mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Z art. 28 § 1 P.p.s.a. wynika, że do skutecznego przeprowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego z udziałem osoby prawnej konieczne jest, by przy każdej czynności procesowej posiadała ona zdolność procesową. Działanie osoby prawnej przez jej organy w postępowaniu sądowym nie jest związane ze zdolnością sądową tej osoby, ale z jej zdolnością procesową w tym sensie, że brak takiego organu uniemożliwia osobie prawnej korzystanie z posiadanej zdolności procesowej. Co istotne, braki w zakresie zdolności procesowej Sąd musi uwzględnić z urzędu na każdym etapie postępowania i określić ich skutek. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, co do zasady, reprezentuje zarząd. Dopiero w sytuacji gdy osoba prawna nie ma właściwego organu do jej reprezentowania ani odpowiednio umocowanego przedstawiciela, nie jest możliwe składanie przez nią oświadczeń woli, jak i składanie jej oświadczeń woli ze skutkiem prawnym (por. uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2015 r. sygn. akt III CZP 34/14 oraz z dnia 31 marca 2016 r. sygn. akt III CZP 89/15 - dostępne na stronie internetowej: www.sn.pl). Zarząd jest organem realizującym zdolność do czynności prawnych spółki. Jego kompetencje określone są generalnie jako prowadzenie spraw i reprezentacja. Sfera reprezentacji obejmuje dokonywanie czynności w stosunkach zewnętrznych i obejmuje takie kategorie jak przedstawicielstwo, zastępstwo. Reprezentacja jednak wiąże się z działaniami nie tylko organów, ale także przedstawicieli ustawowych oraz pełnomocników. Reprezentantami spółki mogą być więc: zarząd, prokurenci, pełnomocnicy, kuratorzy, likwidatorzy, również w stosunkach wewnętrznych w spółce rada nadzorcza, pełnomocnicy wspólników (A. Kidyba. Komentarz aktualizowany do art. 201 Kodeksu spółek handlowych, Lex/el). Z akt rozpoznawanej sprawy bezspornie wynika, że spółka X. nie ma zarządu. Kurator spółki, który wniósł skargę w jej imieniu, powołał się na postanowienie Sądu Rejonowego [...] w P., Wydział [...] z dnia 30 stycznia 2015 r., sygn. akt [...], mocą którego Sąd Rejonowy ustanowił dla spółki X. kuratora w osobie radcy prawnego S. K. i zobowiązał go do reprezentowania tejże spółki w postępowaniach kontrolnych prowadzonych przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P.. Kurator został powołany na podstawie art. 42 § 1 K.c., co oznacza, że ustanowiono go w celu doprowadzenia do powołania nowego zarządu przez wspólników spółki, a w razie potrzeby do jej likwidacji. W stanie faktycznym badanej sprawy należy także zwrócić uwagę, że sąd rejestrowy ustanowił dla spółki X. kuratora w osobie radcy prawnego S. K. (jako drugiego kuratora tej spółki, wcześniej kuratelę spółki pełnił [od 3 marca 2014 r. do 2 stycznia 2015 r., przy czym rezygnację złożył w dniu 3 listopada 2014 r.] radca prawny P. P.) na wniosek Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia 17 grudnia 2014 r. (III tom akt adm., k. 421). Podstawę prawną tego wniosku stanowiły przepisy art. 138 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm. - w skrócie: "O.p.") w zw. z art. 42 K.c. i w zw. z art. 604 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm. - w skrócie: "K.p.c."). Przepis art. 138 § 3 O.p. stanowi, że jeżeli osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej nie może prowadzić swoich spraw wskutek braku powołanych do tego organów, organ podatkowy składa do sądu wniosek o ustanowienie kuratora. Z art. 603 § 1 K.p.c. wynika, że kuratora dla osoby prawnej ustanawia sąd rejestrowy, w którego okręgu osoba ta ma lub miała ostatnią siedzibę. Natomiast w myśl art. 604 K.p.c. Sąd wystawia dla kuratora zaświadczenie, w którym określa zakres jego uprawnień. Dokonując oceny statusu kuratora spółki, ustanowionego na podstawie art. 42 § 1 K.c., należy zaznaczyć, że kurator taki jest przedstawicielem ustawowym osoby prawnej i należy stosować do niego teorię przedstawicielstwa, a nie teorię organów. Zakres kompetencji takiego kuratora jest ograniczony i sprowadza się wyłącznie do obowiązku niezwłocznego postarania się o powołanie organów osoby prawnej, a w razie potrzeby likwidacji osoby prawnej. Czynności kuratora są ściśle określone, wyznaczając tym samym zakres jego dopuszczalnego działania. Poza tym zakresem, kurator nie może prowadzić spraw osoby prawnej. Podkreślenia także wymaga, że kurator ustanowiony w oparciu o wniosek złożony na podstawie art. 138 § 3 O.p., na mocy art. 42 K.c. nie jest uprawniony do bieżącego prowadzenia spraw spółki, a tym samym stałego (czasowego) zastąpienia ustawowych bądź statutowych organów osoby prawnej, a jedynie do niezwłocznego doprowadzenia bądź to do likwidacji osoby prawnej, bądź też do umożliwienia jej, poprzez powołanie właściwych organów, podjęcia samodzielnego, prawidłowego działania, w tym zarządzania i reprezentacji. Kurator ustanowiony w trybie art. 42 K.c. nie może reprezentować organów spółki w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, czyli w sprawach niezwiązanych ani z powołaniem organów spółki, ani jej likwidacją (por. postanowienie NSA w Warszawie z dnia 2 grudnia 2015 r., sygn. akt I FSK 1803/15; dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W kontekście powyższych rozważań Sąd stwierdza, że kurator skarżącej spółki powołany w trybie art. 138 § 3 O.p. na mocy art. 42 K.c. nie jest upoważniony do reprezentacji spółki przed sądem administracyjnym. Tym samym należy uznać, że radca prawny S. K. nie był podmiotem uprawnionym do sporządzenia i wniesienia w imieniu skarżącej spółki skargi. Równocześnie należy stwierdzić, że skoro kurator nie był upoważniony do reprezentowania spółki to podjęte przez niego czynności są bezskuteczne także dla samej spółki. Sąd stwierdzając w postanowieniu z dnia 13 września 2016 r. brak zdolności procesowej skarżącej spółki uniemożliwiający jej działanie, a także brak upoważnienia kuratora skarżącej spółki radcy prawnego S. K. do sporządzenia i wniesienia w jej imieniu skargi, uznał jednak, że niedopełnienie przez kuratora spółki obowiązku wykazania przez niego należytego umocowania do swojego działania przy pierwszej czynności w postępowaniu (przedłożył bowiem dokument, z treści którego nie wynikało umocowanie do sporządzenia i wniesienia skargi w imieniu skarżącej spółki) winno być potraktowane jako braki w zakresie zdolności procesowej lub w składzie właściwych organów, które mogą być uzupełnione w sposób określony w art. 31 P.p.s.a. W myśl tego przepisu, jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego. Z kolei przepis art. 31 § 3 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie. Jednocześnie należy wskazać, że na podstawie art. 58 § 1 pkt 5 P.p.s.a. Sąd odrzuca skargę jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli skarżący nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną skarżącą zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Z § 2 ww. jednostki redakcyjnej wynika natomiast, że z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej skarżącego i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej skarżącym, uniemożliwiającego jego działanie, sąd odrzuci skargę dopiero wówczas, gdy brak nie zostanie uzupełniony. Z kolei w myśl § 3 art. 58 P.p.s.a. Sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Jak już wyżej wskazano, w niniejszej sprawie dla spółki X., nie mogącej działać za pośrednictwem swoich organów (z uwagi na ich brak), ustanowiony został, już na etapie postępowania administracyjnego (kontroli podatkowej), mocą postanowienia Sądu Rejonowego [...] w P., Wydział [...], z dnia 30 stycznia 2015 r., kurator w osobie radcy prawnego S. K. z jednoznacznie zakreślonym zakresem upoważnienia do reprezentowania spółki, które ograniczało się wyłącznie do udziału w postępowaniach kontrolnych prowadzonych przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P.. Składając następnie skargę do sądu administracyjnego na zapadłe w tym postępowaniu rozstrzygnięcie, nie wykazał on jednak swojego umocowania do występowania w imieniu spółki w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Także podjęta przez niego próba (wniosek z dnia 15 listopada 2016 r.) ustanowienia przez sąd rejestrowy likwidatora dla spółki, który mógłby ją reprezentować przed sądem administracyjnym, okazała się nieskuteczna, co jednoznacznie wynika z prawomocnego postanowienia tego sądu z dnia 24 kwietnia 2017 r., o sygn. akt [...] W kontekście powyższych ustaleń Sąd stwierdza, że kurator spółki X. nie usunął braku formalnego skargi w zakresie zdolności procesowej strony skarżącej poprzez złożenie dokumentu, wykazującego jego umocowanie do występowania w imieniu spółki w postępowaniu przed sądem administracyjnym, ani nie uzupełnił braków w składzie zarządu spółki, który mógłby zatwierdzić czynności dokonane przez kuratora. Jednocześnie Sąd zaznacza, że wyznaczył kuratorowi spółki, mocą postanowienia z dnia 13 września 2016 r., odpowiedni termin na dokonanie ww. czynności, do czego był umocowany treścią art. 31 § 1 P.p.s.a. Kurator, pomimo podjęcia próby ustanowienia przez sąd rejestrowy likwidatora dla spółki, który zamiast zarządu spółki mógłby zatwierdzić czynności kuratora, w wyznaczonym przez Sąd terminie nie usunął braków skargi, a w związku z tym spełniona została przesłanka, o której mowa w art. 31 § 3 P.p.s.a., uzasadniająca zniesienie postępowania, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami. Mając to na uwadze, na podstawie art. 31 § 3 P.p.s.a, Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia. W konsekwencji zniesienia postępowania w niniejszej sprawie w zakresie czynności referendarza sądowego i Sądu podjętych od dnia 18 maja 2016 r., i nieusunięcia w wyznaczonym przez Sąd terminie braku zdolności procesowej strony skarżącej, skargę należało odrzucić. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 31 § 3 w zw. z art. 58 § 1 pkt 5 i art. 58 § 2 i art. 16 § 2 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w pkt 3 sentencji postanowienia.