I SA/Po 752/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna - Kubicka Sędziowie WSA Izabel Kucznerowicz WSA Katarzyna Nikodem (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi kasacyjnej Firmy A. sp. z o.o. w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Po 752/20 w sprawie ze skargi Firmy A. sp. z o.o. w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania I. uchyla wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 czerwca 2021 r. sygn. akt I SA/Po 752/20; II. uchyla zaskarżone postanowienie. Wyrokiem z 29 czerwca 2021 r. o sygn. akt I SA/Po 752/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Firmy A sp. z o.o. w [...] na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Od powyższego wyroku skarżąca Spółka reprezentowana przez pełnomocnika wyznaczonego z urzędu wniosła skargę kasacyjną, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Jednocześnie pełnomocnik wniósł o przyznanie kosztów zastępstwa adwokackiego tytułem udzielonej skarżącej z urzędu pomocy prawnej w postępowaniu kasacyjnym, oświadczając, że nie zostały one uiszczone chociażby w części. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – dalej: "P.p.s.a.") w zw. z art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm. - dalej: "O.p.") poprzez niedostrzeżenie, że postępowanie podatkowe w niniejszej sprawie nie było prowadzone w sposób prawidłowy, a mianowicie organ podatkowy nie podjął wszelkich działań w celu dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz nie zebrał całego materiału dowodowego, a znajdujący się w aktach nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że postępowanie było prowadzone w sposób niebudzący zaufania do organu podatkowego; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 122 O.p. poprzez niedostrzeżenie, że organ podatkowy nie podjął wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, w sytuacji gdy winien on podjąć wszelkie działania w celu wyjaśnienia m.in. czy w skrzynce odbiorczej skarżącej umieszczono awizo, kto i z jakich powodów na druku potwierdzenia odbioru przekreślił adres "[...]", czy skarżąca złożyła wniosek o którym mowa w art. 150a O.p. i w jakiej procedurze odbywało się doręczanie jej korespondencji, w tym decyzji z [...] kwietnia 2018 r. oraz skąd organ powziął wiadomość o dokonaniu przez spółkę nieskutecznego zgłoszenia reklamacyjnego spornego doręczenia; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 187 § 1 O.p. poprzez niedostrzeżenie, że organ podatkowy wbrew ciążącemu na nim obowiązku nie zebrał i nie ocenił materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, co w konsekwencji doprowadziło do niewyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezałatwienia sprawy; 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 191 O.p. poprzez niedostrzeżenie, że organ podatkowy w sposób dowolny a nie swobodny ocenił zgromadzony w aktach materiał dowodowy, albowiem został on niewszechstronnie zebrany co wpłynęło na wynik sprawy; 5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 217 § 2 O.p. i art. 210 § 4 O.p. w zw. z art. 219 O.p. poprzez niedostrzeżenie, że uzasadnienie skarżonego postanowienia nie spełnia ustawowych wymogów odnośnie jego zawartości, albowiem organ nie wypowiedział się co do twierdzeń skarżącej zawartych w pismach z [...] stycznia i [...] marca 2019 r. Pismem z [...] września 2021 r. przekazano organowi skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ponownie rozpoznając sprawę, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 179a P.p.s.a., jeżeli przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi, że w sprawie zachodzi nieważność postępowania albo podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, uchyla zaskarżony wyrok lub postanowienie rozstrzygając na wniosek strony także o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego i na tym samym posiedzeniu ponownie rozpoznaje sprawę. Od wydanego orzeczenia przysługuje skarga kasacyjna. Powyższa regulacja wprowadzająca wyjątek od zasady dewolutywności skargi kasacyjnej podyktowana jest względami ekonomiki postępowania. W ramach uprawnień autokontrolnych sąd I instancji może uchylić własne, zaskarżone orzeczenie bez przesyłania skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, jeżeli stwierdzi nieważność postępowania albo uzna, że podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione. Usprawiedliwione podstawy wywiedzionej skargi kasacyjnej występują w sytuacji, gdy Sąd podziela zarzuty i żądania skargi kasacyjnej, uznając swoją pomyłkę w tym zakresie (por. wyrok WSA z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 269/16; wszystkie cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów administracyjnych na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Pojęcie oczywistości mieści się zatem w sferze obiektywnej i łączy się z powinnością wykazania, że powołane podstawy skargi kasacyjnej są oczywiście usprawiedliwione, bez dokonywania głębszej analizy tekstu powołanych przepisów i bez doszukiwania się ich znaczenia. (por. B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 179a P.p.s.a., tezy 1 i 3, LEX 2019 r.). Zaznaczyć należy, że zastosowanie autokontroli w istocie prowadzi do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji w jej całokształcie. Sąd ten bowiem nie rozpoznaje skargi kasacyjnej jak sąd drugiej instancji. Z mocy wyłącznie art. 179a P.p.s.a ma kompetencje do uchylenia wydanego przez siebie orzeczenia w całości i obowiązek, na tym samym posiedzeniu, rozpoznania sprawy. Zwrot normatywny "ponownie rozpoznaje sprawę", oznacza rozpoznanie sprawy w jej całokształcie, zgodnie z brzmieniem art. 134 § 1 P.p.s.a., a nie rozpoznanie sprawy w rozumieniu art. 183 § 1 P.p.s.a., tzn. w granicach skargi kasacyjnej. (por. wyrok NSA z 9 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1291/16). Dokonując oceny wniesionej przez stronę skargi kasacyjnej w świetle art. 179a P.p.s.a., Sąd stwierdził, że w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające zastosowanie tego przepisu. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia, Sąd podkreśla, że sprawa była już przedmiotem kontroli WSA w Poznaniu, który wyrokiem z 28 listopada 2019 r. o sygn. akt I SA/Po [...] uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lutego 2019 r. nr [...] W powołanym wyżej wyroku, po rozpoznaniu skargi Firmy A sp. z o.o. w [...], Sąd uchylił postanowienie SKO w [...] z [...] lutego 2019 r. nr [...] wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Uzasadniając wyrok, Sąd wyjaśnił, że pismem z [...] stycznia 2019 r. spółka wniosła o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji Burmistrza [...] z [...] kwietnia 2018 r., składając wraz z tym wnioskiem odwołanie. Natomiast postanowieniem z [...] lutego 2019 r. SKO odmówiło skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W rozważaniach Sąd podkreślił, że w reakcji na treść decyzji z [...] kwietnia 2018 r., skarżąca złożyła dwa pisma: odwołanie od decyzji oraz wniosek o przywrócenie terminu do złożenia tegoż odwołania. Zachowanie skarżącej winno więc uruchomić dwa tryby postępowania, tj. organ winien wydać odrębne rozstrzygnięcie co do odwołania oraz odrębne co do wniosku o przywrócenie terminu. Odnosząc się do drugiej kwestii, tj. wniosku o przywrócenie terminu, Sąd wskazał określone w art. 162 O.p. przesłanki przywrócenia terminu, dostrzegając, że okoliczności jakie organ powinien brać pod uwagę rozstrzygając na podstawie art. 228 § 1 pkt 2 O.p. i na podstawie art. 162 O.p. są całkowicie odmienne. Sąd zaznaczył, że instytucja przywrócenia terminu została przewidziana do takich sytuacji, w których już doszło do uchybienia terminu. Wyniki badania prawidłowości doręczenia stanowią o dochowaniu lub przekroczeniu terminu, co w tym ostatnim przypadku musi skutkować stwierdzeniem uchybienia terminowi do wniesienia odwołania. Natomiast inną sprawą jest dalsze procesowanie nad wnioskiem o przywrócenie terminu z punktu widzenia oceny braku zawinienia w uchybieniu terminu, oczywiście przy spełnieniu wymogów formalnych oraz zachowaniu właściwego czasu jego złożenia. Sąd podkreślił, że w przypadku uznania, iż doszło do uchybienia terminu, organ powinien przystąpić do rozpoznania wniosku o jego przywrócenie. W tym zakresie powinien ocenić, czy skarżąca uprawdopodobniła swój brak winy w przekroczeniu terminu. Sąd zaznaczył również, że organ powinien wziąć pod uwagę tę cześć rozważań i załączonych przez skarżącą dowodów w pismach z [...] stycznia 2019 r. i [...] marca 2019 r., którymi skarżąca wskazuje na brak swojego zawinienia w przekroczeniu terminu. W tej sytuacji należy podkreślić, że orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania, o których mowa w art. 153 P.p.s.a., gdyż niniejszy wyrok jest poprzedzony przytoczonym wyżej wyrokiem tut. Sądu z 28 listopada 2019 r. o sygn. akt I SA/Po [...]. Zgodnie bowiem z ww. przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3). Biorąc pod uwagę wiążący charakter wyroku, rolą Sądu w niniejszym postępowaniu było przede wszystkim zweryfikowanie, czy organ wykonał wskazania sformułowane w prawomocnym wyroku. Jednocześnie zgodnie z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Powyższy wyrok wiązał zatem SKO przy rozpatrywaniu sprawy i wydawaniu zaskarżonego postanowienia oraz wiąże również Sąd rozpoznający skargę spółki. Należy również dodać, że postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] SKO w [...] odmówiło skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, a skarga spółki na to postanowienie została zarejestrowana pod sygnaturą I SA/Po 751/20. Do tej sprawy, jak i do rozpoznawanej sprawy organ przedłożył wspólne akta administracyjne. Sąd zauważa, że Kolegium nie tylko nie odniosło się w zaskarżonym postanowieniu do ww. wyroku, ale w przedłożonych Sądowi wraz ze skargą wspólnych aktach administracyjnych, poza jego kopią, nie zamieściło istotnych dla sprawy dokumentów – decyzji Burmistrza [...] z [...] kwietnia 2018 r., dowodu jej doręczenia skarżącej spółce, odwołania od tej decyzji wraz z dokumentem wskazującym dzień jego złożenia. W tej sytuacji organ został zobowiązany przez Sąd (w sprawie I SA/Po 752/20) do nadesłania kompletnych akt administracyjnych. Przesłane akta są również aktami wspólnymi dla obu ww. spraw, tj. I SA/Po 752/20 i I SA/Po 751/20. Znajduje się w nich wniosek z [...] stycznia 2019 r. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania m. in. od decyzji nr [...], w którym skarżąca wyjaśnia, kiedy dowiedziała się o wydaniu zaskarżonej decyzji, powołuje się na niemożność przebywania na terenie jej zakładu osób z nią związanych i wskazuje na wiedzę organu o tej trudnej sytuacji, konieczności odbioru przesyłek pocztowych z Urzędu Pocztowego w [...] przy wykorzystaniu skrytki pocztowej, w której umieszczane są awiza, zaznaczając, że przesyłka nie została podjęta tylko i wyłącznie z powodu braku awiza w skrytce pocztowej. Nadto w nadesłanych aktach znajduje się kserokopia odpisu pisma skarżącej z [...] marca 2019 r. "Uzupełnienie wniosku i odwołania z dnia [...] stycznia 2019 r.", adresowanego do SKO w [...] za pośrednictwem Burmistrza [...], w którym spółka również zawarła argumentację uzasadniającą jej wniosek o przywrócenie terminu. W piśmie tym skarżąca wymienia załączniki, których w nadesłanych aktach brak, tak jak i brak oryginału ww. pisma. Zawarta w art. 153 P.p.s.a zasada związania prawomocnym wyrokiem sądu obligowała Kolegium - po ustaleniu, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania - do dokonania oceny, czy skarżąca uprawdopodobniła swój brak winy w przekroczeniu terminu. Sąd nakazał organowi wziąć pod uwagę tę część rozważań i załączonych przez skarżącą dowodów w pismach z [...] stycznia 2019 r. i [...] marca 2019 r., którymi skarżąca wskazuje na brak swojego zawinienia w przekroczeniu terminu. Tego SKO, zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą skargę, nie dokonało, poprzestając jedynie na lakonicznym stwierdzeniu, że po analizie zgromadzonego materiału dowodowego nie daje wiary twierdzeniom strony, iż w punkcie odbiorczym adresata nie została pozostawiona informacja o próbie doręczenia przesyłki poleconej i pozostawieniu jej na okres 7 dni u operatora pocztowego. SKO podkreśliło jeszcze, że czynność awizowania miała miejsce dwa razy (10 i 19 kwietnia 2018 r.) i dotyczyła łącznie czterech przesyłek poleconych. Takiego uzasadnienia odmowy przywrócenia terminu nie można uznać za spełniającego wymogi art. 217 § 2 i art. 210 § 4 w zw. z art. 219 O.p., ponieważ organ nie odniósł się do twierdzeń skarżącej zawartych we wniosku o przywrócenie terminu i piśmie z [...] marca 2019 r. wniosek ten uzupełniającym ani do jakichkolwiek załączników wraz z nimi przedłożonych. Z zaskarżonego postanowienia nie wynika, jaki to materiał dowodowy został poddany analizie przez Kolegium i z jakich powodów SKO odmówiło wiary twierdzeniom spółki, że "w punkcie odbiorczym adresata nie została pozostawiona informacja o próbie doręczenia przesyłki poleconej". Należy zauważyć, że organ w ogóle nie wyjaśnił, co rozumie pod pojęciem "punkt odbiorczy adresata", natomiast skarżąca w swoich pismach wyjaśnia, że korespondencja była awizowana w skrytce pocztowej. Podkreślenia wymaga również, że taki sposób odniesienia się do wniosku i twierdzeń skarżącej nie wykonuje zaleceń Sądu zawartych w wyroku o sygn. akt I SA/Po [...], w którym Sąd wyraźnie nakazał organowi wziąć pod uwagę rozważania spółki i załączone przez nią dowody w pismach z [...] stycznia 2019 r. i [...] marca 2019 r., w których skarżąca wskazuje na brak zawinienia w przekroczeniu terminu. O pismach tych, jak i dołączonych do nich dokumentach SKO w zaskarżonej decyzji nawet nie wspomniało. W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie, jako naruszające przepis art. 153 P.p.s.a., musiało zostać uchylone. Celem ułatwienia organowi podatkowemu poczynienia ustaleń niezbędnych do dokonania oceny zasadności wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, Sąd wskazuje, że w pierwszej kolejności (nakazane jest to również w wyroku I SA/Po [...]) organ powinien stwierdzić, czy doszło do skutecznego doręczenia decyzji z [...] kwietnia 2018 r., co uczyni w ponownie prowadzonym postępowaniu na skutek uchylenia jego postanowienia z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] wyrokiem wydanym w dniu 10 listopada 2021 r. w sprawie I SA/Po 751/20. Gdyby w tamtym postępowaniu Kolegium stwierdziło, że ww. decyzja nie została skutecznie doręczona, a zatem nie weszła do obrotu prawnego, wniosek o przywrócenie terminu, złożony mimo braku uchybienia temu terminowi, jest niedopuszczalny. Dopiero wydanie postanowienia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia odwołania otwiera drogę do rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu. Umożliwia ono zajęcie się badaniem jego zasadności, w szczególności oceną przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu. Ocena taka jest możliwa tylko i wyłącznie wtedy, gdy termin odwoławczy został przekroczony. Wówczas nie ma już racji bytu badanie okoliczności przekroczenia terminu jako "załatwionej" postanowieniem o stwierdzeniu uchybienia terminowi. Takie postanowienie nie stoi też w żaden sposób na przeszkodzie załatwieniu wniosku o przywrócenie terminu, także w sposób pozytywny (por. wyroki NSA z 5 maja 2015 r., I FSK 322/1 oraz z 8 sierpnia 2012 r. o sygn. akt: I FSK 1445/11, I FSK 1443/11, I FSK 1444/11 i I FSK 1446/11 oraz Etel Leonard (red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany LEX/el. 2020 - komentarz, autor fragmentu - Pietrasz Piotr). Sąd stwierdza, że w sprawie doszło również do naruszenia art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p., w myśl których organy podatkowe prowadząc postępowanie, podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organy administracji publicznej obowiązane są tym samym do prowadzenia postępowania w taki sposób, by wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy i do wnikliwego przeanalizowania wpływu ustalonych okoliczności na treść podejmowanego rozstrzygnięcia i ujęcia tego w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Ponownie prowadząc postępowanie, SKO będzie zobowiązane uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania, biorąc także pod uwagę ocenę prawną oraz wskazania zawarte w wyroku I SA/Po [...]. Należy zaznaczyć, że po ustaleniu, że wniosek skarżącej spełnia formalne przesłanki z art. 162 § 2 i 3 O.p., Kolegium będzie zobowiązane rozpatrzyć go merytorycznie, oceniając czy skarżąca uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Dokona tego na podstawie kompletnych akt administracyjnych (ułożonych w porządku chronologicznym i ponumerowanych), w których znajdą się wszystkie załączniki przedłożone przez skarżącą z jej pismami, a nie na podstawie wybranych z tych akt dokumentów. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 179a P.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości, o czym orzekł jak w p. I sentencji. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., art. 135 P.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w p. II sentencji wyroku.