I SA/Po 758/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Ruszyński Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska as.sąd. WSA Katarzyna Nikodem /spr./ Protokolant: st.sekr.sąd. Urszula Kosowska po rozpoznaniu w dniu 07 marca 2006 r. sprawy ze skargi H.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. /-/ K. Nikodem /-/ J. Ruszyński /-/ M. Skwierzyńska Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął na wniosek wierzyciela -Izby Celnej postępowanie egzekucyjne wobec H.P., na podstawie wystawionych tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] marca 2003 r. obejmującego należność celną za 2000 r. w kwocie [...] zł. Zawiadomieniem z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego w banku PKO o/K. Pismem z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] PKO Bank Polski SA o/O poinformował, że w związku z dokonanym zajęciem rachunku bankowego przekazano kwotę [...] zł, natomiast pozostała część zostanie przekazana w razie wpływu środków na rachunek. Następnie PKO Bank Polski pismem z dnia [...] maja 2005 r. poinformował organ egzekucyjny, że rachunek bankowy dłużnika w dniu [...] maja 2003 r. został zamknięty na wniosek klienta. Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu [...] sierpnia 2003 r. sporządził protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. Z informacji wynika, że zobowiązany pobiera rentę w wysokości [...] zł miesięcznie. Prowadzi działalność gospodarczą w zakresie sprzedaży pasz i koncentratów. Wysokości dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej zobowiązany nie potrafił określić. H.P. jest ponadto właścicielem budynku jednorodzinnego o powierzchni [...] m2 wraz z budynkiem gospodarczym w R. Żona uzyskuje rentę w wysokości [...] zł. na utrzymaniu pozostaje piątka dzieci. Nadto H. P. posiada samochód [...]. W związku z uzyskanymi informacjami organ egzekucyjny zajął rentę zobowiązanego. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił organ egzekucyjny (pismo otrzymał również zobowiązany), że od [...] stycznia 2004 r. na zaspokojenie roszczeń Izby Celnej będzie dokonywał potrąceń z renty w wysokości [...] zł. W dniu [...] grudnia 2003 r. wpłynęło do Urzędu Skarbowego pismo zobowiązanego, zatytułowane skargą, w którym wnosi o uchylenie zajęcia egzekucyjnego , z uwagi na trudną sytuację materialną jego rodziny, H.P. wskazuje, że na utrzymaniu pozostaje pięcioro dzieci, a z uwagi na chorobę 30% renty przeznacza na lekarstwa. W związku z czym dochody rodziny są poniżej minimum socjalnego. Potrącenie egzekucyjne doprowadzi rodzinę zobowiązanego do totalnej biedy. Prowadzenie postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego, który znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej, jest zdaniem H.P., sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W dniu [...] grudnia 2003 r., na wezwanie organu egzekucyjnego do sprecyzowania wniosku, H.P. wyjaśnia, że z uwagi na trudną sytuację finansową, składał zarzuty na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] stycznia 2004 r. odmówił uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego przez organ egzekucyjny. Organ wskazał, że przy wyborze środka egzekucyjnego kierował się zasadą zastosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Zasada ta wiąże się z zasadą celowości. Niemniej jednak organ wskazuje na ugruntowany pogląd w orzecznictwie, że zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku, gdy istnieje w tym względzie możliwość wyboru. Jeżeli natomiast w konkretnym przypadku, organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, wówczas jest uprawniony do jego zastosowania, niezależnie od tego, jak bardzo on jest dolegliwy. Na powyższe postanowienie złożono zażalenie. H.P. w zażaleniu podnosi, że postanowienie narusza przepisy kodeksu cywilnego, zasady współżycia społecznego, ponieważ egzekucji nie podlega kwota zwolniona. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem nr [...] z dnia [...] po rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie odmawiające uznania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji w tym zakresie. W ocenie organu odwoławczego postępowanie prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego jest nieprawidłowe. Organ odwoławczy wskazuje, że zarzuty są środkiem zaskarżenia, które służą zobowiązanemu we wstępnej fazie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 27§ 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, prawo zgłoszenia zarzutów na prowadzone postępowania egzekucyjnego przysługuje w terminie siedmiu dni od daty wszczęcia postępowania. Odpis tytułu wykonawczego został doręczony zobowiązanemu w dniu [...] marca 2003 r. , w którym strona została pouczona o terminie do wniesienia zarzutów. Wniesienie zarzutów dopiero w dniu [...] grudnia 2003 r., zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, skutkuje bezskutecznością czynności zobowiązanego, wobec niezłożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej nie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Następnie wnioskiem z dnia [...] marca 2004 r. H.P. wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego, na podstawie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. Postanowieniem nr [...] z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny w uzasadnieniu wskazuje, że Dyrektor Izby Skarbowej wskazanym przez stronę postanowieniem z dnia [...] lutego 2004 r., uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w sprawie rozpatrzenia zarzutów na postępowanie egzekucyjne i w tym zakresie umorzył postępowanie. Nie oznacza to, że zostało umorzone postępowanie egzekucyjne, ono toczy się dalej. Niemniej organ egzekucyjny złożony wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego rozpoznał, badając okoliczności sprawy. Wziął pod uwagę sytuację materialną i rodzinną zobowiązanego. Organ egzekucyjny uznał, że zajęcie renty zostało dokonane, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszy Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118, ze zm.). Zobowiązany otrzymuje rentę w wysokości [...] zł., 25% renty w kwocie [...] zł. przekazywane jest na zaspokojenie wierzyciela. Organ nie znalazł podstaw prawnych do umorzenia postępowania egzekucyjnego, ponieważ zajęcie renty okazało się skuteczne, a wierzyciel Izba Celna, do którego zwracał się zobowiązany o ulgę w spłacie należności odmówił swej zgody. W zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego H.P. podnosi, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej wywołuje skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego. Nadto, że w postanowieniu Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazuje, że 50% najniższej emerytury czy renty jest wolna od zajęcia, ale nie wskazuje wysokości najniższej emerytury czy renty. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem nr [...] z dnia [...] utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Dyrektor Izby Skarbowej nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego. W art. 59 §1 i §2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zostały wymienione przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Tylko zaistnienie którejkolwiek z okoliczności przewidzianych w powołanym przepisie skutkuje umorzeniem postępowania. Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie żadna z przesłanek nie wystąpiła. Powołane w zażaleniu postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej dotyczące uchylenia postanowienia w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne i umorzenia postępowania w tym zakresie, nie wywołało skutku umorzenia całego postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy ustosunkował się również do podnoszonej przez zobowiązanego kwestii, nie wskazania w postanowieniu organu egzekucyjnego kwoty najniższej renty i emerytury. Organ odwoławczy w swym rozstrzygnięciu wskazał wysokość najniższej emerytury i renty z dnia zajęcia świadczenia, wyjaśniając podstawę prawną potrącenia 25% świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący ponownie podnosi argumenty zawarte w zażaleniu. Zdaniem skarżącego, zaskarżone postanowienie podważa postanowienie z dnia [...]. Ten sam organ wydał dwa sprzeczne ze sobą postanowienia. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosi o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej jest dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi oraz trafności ich wykładni. W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie bowiem z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa przez organy administracji podatkowej. Jednakże w niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Organy wskazały prawidłową podstawę prawną rozstrzygnięcia i w oparciu o nią przy uwzględnieniu okoliczności sprawy rozpatrzono wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Egzekucja ze swej natury ma doprowadzić do wyegzekwowania należności wierzyciela. Dlatego też postępowanie winno zakończyć poprzez realizację tytułu wykonawczego. Ustawodawca przewidział jednak możliwość zakończenia postępowania egzekucyjnego poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego wyłącznie w okolicznościach przewidzianych w art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. (Dz. U. nr 24, poz. 151, ze zm.). W §1 powołanego artykułu wskazano na przesłanki, których wystąpienie obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania. Można wyodrębnić przesłanki merytoryczne, takie jak: nieistnienie obowiązku (obowiązek został wykonany, został umorzony, nie jest wymagalny, nie istniał, czy też wygasł), obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo przepisu prawa; błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego. Natomiast przesłankami formalnoprawnymi stanowiącymi podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego są : brak upomnienia, zawieszenie postępowania na żądanie wierzyciela i nie podjęcie przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia żądania. Umarza się postępowanie egzekucyjne również na żądanie wierzyciela i w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Natomiast zgodnie z § 2 art. 59 powołanej wcześniej ustawy, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W sprawie będącej przedmiotem postępowania żadna z okoliczności przewidzianych w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie występuje. Egzekucja prowadzona jest skutecznie, ponieważ kwota egzekwowana z renty stopniowo prowadzi do realizacji zobowiązania. Prowadzona egzekucja nie narusza przepisów postępowania egzekucyjnego, ale również jest zgodna z przepisami ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. nr 162, poz. 1118, ze zm.). Zgodnie z art. 139 i następne powołanej ustawy sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne podlegają potrąceniu egzekucyjnemu do wysokości 25% świadczenia, przy czym wolna od egzekucji jest kwota odpowiadająca 50% najniższej emerytury. Najniższa emerytura lub renta, zgodnie z komunikatem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 lutego 2003 r. w sprawie kwoty najniższej emerytury lub renty, dodatku pielęgnacyjnego i dodatku dla sieroty zupełnej oraz kwot maksymalnych zmniejszeń emerytur i rent (M. P. nr 10, poz. 152) wynosiła 552,63 zł miesięczni. Zobowiązany otrzymywał rentę w wysokości [...] zł, potrącano na spłatę zobowiązań 25% świadczenia, tj. kwotę [...] zł. Zatem zarzut egzekwowania należności bez wyłączenia kwoty wolnej od egzekucji nie znajduje potwierdzenia w materiale dowodowym. Nadto Sąd nie może podzielić stanowiska skarżącego, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] wywołało skutek w postaci umorzenia postępowania egzekucyjnego. Powołane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej rozstrzygało wyłącznie w zakresie zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego dotyczącego zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne. Zarzuty w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, nie mogły być przedmiotem rozpoznania przez organ egzekucyjny , ponieważ zostały wniesione z uchybieniem terminu do ich wniesienia, bez wniosku o jego przywrócenie. W związku z tym Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego dotyczącego rozpatrzenia zarzutów zobowiązanego sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, to postanowienie nie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zatem prawidłowo organy wskazały, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z tych przyczyn, nie dopatrując się naruszenia procesowego i materialnego prawa podatkowego, orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.). /-/ K. Nikodem /-/ J. Ruszyński /-/ M. Skwierzyńska AR