I SA/Po 759/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska /spr./ Sędziowie NSA Jerzy Małecki WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010r. sprawy ze skargi N sp. z o.o. w Poznaniu na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 1998 i 2002 wraz z odsetkami za zwłokę oraz w podatku od towarów i usług za miesiące lipiec, sierpień, październik, listopad 1999r., styczeń, grudzień 2000r. i sierpień 2002r. wraz z odsetkami za zwłokę stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji /-/ K.Wolna-Kubicka /-/ S.Zapalska /-/ J.Małecki W piśmie z dnia 29 lutego 2008r. Przedsiębiorstwo "A" Sp. z o.o. wniosło o umorzenie zaległości podatkowych, w tym odsetek, z tytułu zobowiązań w podatku dochodowym od osób prawnych oraz podatku od towarów i usług ewentualnie o uznanie tych zobowiązań za przedawnione. W uzasadnieniu wniosku spółka podała, iż z uwagi na zawieszenie przez nią działalności oraz sprzeczne z prawem postępowanie organów państwowych, jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. Na potwierdzenie powyższych okoliczności spółka opisała w sposób szczegółowy przypadki świadczące o działaniu sądów oraz prokuratury na jej szkodę. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. – J., decyzją z dnia [...], na podstawie przepisów art. 67a § 1 pkt 3 oraz art. 207 ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005, Nr 8, poz. 60, z późn. zm.), odmówił spółce umorzenia zaległości: 1) w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 1998, 2001 i 2002 w łącznej kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...]; 2) w podatku od towarów i usług za miesiące: lipiec, sierpień, październik, listopad 1999r., styczeń – marzec, grudzień 2000r., sierpień 2002r. w łącznej kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...]. Na skutek odwołania wniesionego od powyższej decyzji, Dyrektor Izby Skarbowej w P., decyzją z dnia [...] uchylił rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z uwagi na nierozpatrzenie wniosku spółki o umorzenie zaległości w podatku VAT za grudzień 2001r. oraz styczeń 2002r. Rozpoznając ponownie sprawę, Naczelnik Urzędu Skarbowego, decyzją z [...], działając w oparciu o przepisy art. 67a § 1 pkt 3 oraz art. 207 Ordynacji podatkowej, odmówił spółce "A" umorzenia zaległości: 1) w podatku dochodowym od osób prawnych za lata 1998 i 2002 w łącznej kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...], 2) w podatku od towarów i usług za miesiące: lipiec, sierpień, październik, listopad 1999r., styczeń, grudzień 2000r., sierpień 2002r. w łącznej kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...]. W uzasadnieniu decyzji Naczelnik stwierdził, iż zgodnie z przepisem art. 67a § 1 pkt 3 ustawy Ordynacja podatkowa, organ podatkowy na wniosek podatnika może umorzyć zaległość podatkową, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Wyraził pogląd, iż powołany przepis oparty jest na zasadzie uznania administracyjnego. Podkreślił przy tym, iż w przepisach prawa podatkowego brak jest definicji pojęć "ważny interes podatnika" oraz "interes publiczny". Oznacza to, że przy podejmowaniu rozstrzygnięć w tym zakresie, organy podatkowe obowiązane są każdorazowo do wszechstronnego zbadania wszelkich okoliczności sprawy – w tym również aktualnych i przyszłych możliwości płatniczych. Natomiast przypadki uzasadniające umorzenie powinny mieć charakter nadzwyczajny. W ocenie Naczelnika uchylanie się kontrahentów spółki od zapłaty za wykonane roboty, jak również sprzeczna z prawem działalność inwestorów oraz organów państwowych i samorządowych nie stanowią podstawy do umorzenia zaległości podatkowych. Organy podatkowe nie mogą bowiem ponosić skutków ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej, w szczególności odpowiadać za problemy spółki związane z zapłatą należności przez kontrahentów. Naczelnik wskazał także, iż spółka od dłuższego czasu nie uzyskuje przychodów. Ostatnią deklaracją podatkową, w której wykazany został przychód była deklaracja CIT – 2 za 2002r. Wynika z niej, że w wymienionym roku spółka osiągnęła przychód w wysokości [...], koszty uzyskania przychodu – [...] oraz dochód – [...]. Brak środków pieniężnych na spłatę zadłużenia w chwili obecnej nie stanowi jednak wystarczającej przesłanki do umorzenia. Rezygnacja z kwoty zaległości objętej wnioskiem o umorzenie powodowałaby bowiem bezpodstawne uprzywilejowanie spółki wobec innych podmiotów. Od powyższej decyzji spółka "A" wniosła odwołanie, domagając się umorzenia zaległości podatkowych. W uzasadnieniu odwołania spółka podniosła, iż przyczyną niewywiązania się z zobowiązań podatkowych było, oprócz wyłudzenia przez kontrahentów należnego spółce wynagrodzenia z tytułu robót budowlanych, sprzeczne z przepisami prawa postępowanie organów państwowych oraz ich działanie na szkodę spółki, poprzez uznanie zasadnych roszczeń za przedawnione. Dyrektor Izby Skarbowej w P., po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia 15 czerwca 2009r., na podstawie art. 67a § 1 pkt 3, art. 233 § 1 pkt 1 O.p., utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego. Uzasadniając Dyrektor podkreślił, iż spółka nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających sprzeczne z prawem działanie organów państwowych, w szczególności orzeczenia sądowego kwestionującego zasadność wyroków. Tym samym nie można uznać, iż organy te działały na szkodę spółki. Nie zasługiwał także na uwzględnienie argument braku zapłaty przez kontrahentów za wykonane usługi. Zdaniem Dyrektora Izby, nie stanowi to przypadku o charakterze wyjątkowym. Działalność gospodarcza jest bowiem działalnością profesjonalną, która wymaga uwzględnienia konieczności terminowej realizacji obowiązków podatkowych oraz zgromadzenia środków finansowych na ten cel. Na powyższą decyzję "A" Sp. z o.o. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę, domagając się umorzenia zaległości podatkowych. W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła dotychczasową argumentację. W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej nie znajduje podstaw do zmiany swojego stanowiska i wnosi o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270, z późn. zm.), poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art. 134 p.p.s.a. w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius). Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podane. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zgodnie z przepisem art. 168 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005, Nr 8, poz. 60, z późn. zm.), podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia, ponaglenia, wnioski) mogą być wnoszone na piśmie, telegraficznie lub za pomocą dalekopisu, telefaksu, środków komunikacji elektronicznej albo za pomocą formularza umieszczonego na stronie internetowej właściwego organu podatkowego lub jednostki informatycznej obsługi administracji podatkowej, umożliwiającego wprowadzenie danych do systemu teleinformatycznego tego organu lub jednostki, a także ustnie do protokołu. Z kolei w myśl § 3 cyt. przepisu podanie wniesione pisemnie albo ustnie do protokółu powinno być podpisane przez wnoszącego, a protokół ponadto przez pracownika, który go sporządził. Jeżeli podanie wnosi osoba, która nie może lub nie umie złożyć podpisu, podanie lub protokół podpisuje za nią inna osoba przez nią upoważniona, czyniąc o tym wzmiankę obok podpisu. Natomiast stosownie do przepisu art. 247 § 1 pkt 3 ustawy, organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu przesłanka rażącego naruszenia prawa zachodzi wówczas, gdy treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu prawa bądź wydano ją z pominięciem przepisu, który powinien zostać zastosowany, gdy w niebudzącym wątpliwości interpretacyjnych stanie prawnym treść decyzji stanowi negację całości lub części obowiązujących przepisów, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zdarzeniu ustanowionemu w jednoznacznym przepisie prawnym, gdy wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa lub ich odmówiono albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem lub uchylono obowiązek. W doktrynie wskazuje się, iż jednym z przypadków rażącego naruszenia prawa jest rozpoznanie przez organ II instancji odwołania od decyzji I instancji niezawierającego podpisu strony (por. S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Ordynacja podatkowa. Komentarz, LexisNexis 2007, s. 752). Przytoczony powyżej pogląd znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - por. np. wyroki: WSA w Warszawie z 7 lutego 2006r. V SA/Wa 1899/05, z 3 kwietnia 2006r. VI SA/Wa 2415/05, WSA w Lublinie z 5 listopada 2009r. III SA/Lu 312/09. Jak wynika z akt sprawy, pismem z dnia 24 marca 2008r. (nazwanym "zażaleniem") spółka odwołała się od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego P. – J. z [...] odmawiającej umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych oraz podatku VAT (k. 112). Odwołanie to nie zostało jednak podpisane przez osobę reprezentującą stronę – prezesa spółki (k. 110 – 111). Jednocześnie w toku postępowania odwoławczego Dyrektor Izby Skarbowej nie wezwał skarżącej, w trybie art. 169 § 1 Ordynacji, do uzupełniania braku formalnego odwołania i wydał zaskarżoną decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego. Okoliczności te potwierdził również pełnomocnik organu podatkowego w toku rozprawy w dniu 28 stycznia 2010r. (k. 64 akt sąd.). W kontekście powyższego Sąd stwierdza, iż powołany przepis art. 168 § 3 O.p. jest jednoznaczny i nie wywołuje wątpliwości interpretacyjnych. W sposób bezsporny wynika z niego, iż wniesione odwołanie winno zostać opatrzone podpisem przez wnoszącego. Decyzja Dyrektora Izby Skarbowej wydana została więc z rażącym naruszeniem prawa – przepisu art. 168 § 3 w zw. z art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji (art. 247 § 1 pkt 3 O.p.). W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ K. Wolna – Kubicka /-/ S. Zapalska /-/ J. Małecki