I SA/Po 761/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia oddalić wniosek. Wyrokiem z dnia [...] kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Po 761/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. W dniu [...] maja 2013 r. [...] złożyła sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że ma [...] lat, obecnie ubiega się o rentę. Skarżąca wskazała, że wszystkie dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przeznacza na leczenie, lekarstwa i rekonwalescencję oraz na zakup podstawowych artykułów spożywczych. Wnioskodawczyni oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami. Skarżąca posiada dom jednorodzinny o pow. [...] m2 oraz samochód dostawczy marki [...], rok prod. [...], wartość rynkowa [...] zł. Wnioskodawczyni nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych. Skarżąca podała, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochody w wysokości [...] zł netto, matka z tytułu emerytury w wysokości [...] zł netto, ojciec z tytułu emerytury w wysokości [...] zł netto. Dodatkowo wskazała, że niedługo skończą się jej dochody z działalności gospodarczej, gdyż jest na etapie załatwiania renty z ZUS. Sprawa od kilku miesięcy toczy się przed Sądem Okręgowym w [...] Wydział Ubezpieczeń Społecznych i znajduje się na etapie sporządzania opinii przez biegłych sądowych. Pismem z dnia [...] czerwca 2013 r. wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, w terminie 7 dni, poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012 r. złożonych przez skarżącą i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, paliwo i koszty eksploatacji samochodu osobowego, ubezpieczenie samochodu osobowego, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, 5. podanie czy rodzice skarżącej posiadają jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe, przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, jeżeli posiadają jakiś majątek należy wymienić składniki tego majątku, 6. podanie czy skarżąca lub jej rodzice uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z najmu, dzierżawy, inne) lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 7. złożenie odpisów dokumentacji związanej z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą za ostatnie sześć miesięcy (np: odpis książki przychodów i rozchodów, deklaracji VAT-7), 8. złożenie wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy. Pismo doręczono skarżącej w dniu [...] czerwca 2013 r. [piątek], a zatem termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...] czerwca 2013 r. [piątek]. W zakreślonym terminie skarżąca nie uzupełniła wniosku. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 05 lipca 2013 r. oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podnosząc, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w badanej sprawie. Podkreślono bowiem, że brak udzielenia przez skarżącą wyjaśnień, o które została wezwana pismem z dnia [...] czrewca 2013 r., uniemożliwił dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jej stanu majątkowo-finansowego. Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, pismem z dnia [...] lipca 2013 r., zatytułowanym "zażalenie", wniosła o zmianę powyższego postanowienia i przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podniesiono, że skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] maja 2013 r. wykazała swoją złą sytuację zdrowotną, majątkową i osobistą. Podkreślono, że z załączonej do akt sprawy dokumentacji medycznej jednoznacznie wynika, że skarżąca cierpi na rozliczne choroby, w tym schorzenia psychiczne oraz narządu ruchu. Z uwagi na te schorzenia nie może podjąć dodatkowego zatrudnienia. Powyższe sprawia, że wszelkie środki pozyskane ze skromnych dochodów skarżąca musi w pierwszej kolejności przeznaczać na leczenie, zakup najtańszej żywności, a nadto opłacenie podstawowych wydatków na energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, itd. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z treści powołanego przepisu wynika więc, że skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest utrata mocy wiążącej postanowienia referendarza ex lege i przejście sprawy będącej przedmiotem sprzeciwu do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie żądanie w nim sformułowane, powoduje utratę mocy wiążącej orzeczenia wydanego przez referendarza sądowego. Podniesiona w sprzeciwie argumentacja stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 P.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Znajduje to uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy ma sama wnioskodawczyni. Wobec tego, pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jej rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie skarżącej powinno leżeć przedstawienie jak najpełniejszej informacji pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zaznaczyć także należy, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawczyni zamierza wywieść skutki prawne leży po jej stronie, a tym samym rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przezeń udowodnione (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Podkreślenia także wymaga, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Przenosząc powyższe uwagi natury ogólnej na grunt analizowanej sprawy, Sąd doszedł do przekonania, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżąca nie uzupełniła wniosku w zakresie objętym wezwaniem z dnia [...] czerwca 2013 r. Jak wynika z dołączonego do akt sprawy zwrotnego potwierdzenia odbioru, wspomniane wezwanie zostało doręczone – osobie upoważnionej do odbioru przesyłek w kancelarii radcy prawnego reprezentującego skarżącą w niniejszej sprawie (k. 138 akt sąd.) w dniu [...] czerwca 2013 r. W wyznaczonym siedmiodniowym terminie, którego upływ nastąpił z dniem [...] czerwca 2013 r. skarżąca nie udzieliła na nie jakiejkolwiek odpowiedzi. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja dochodowa wnioskującej zostały zobrazowane w sposób dostatecznie wyczerpujący. Nie budzi bowiem wątpliwości, że brak złożenia przez skarżącą odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012 r. oraz odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącej i do osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a także brak podania informacji o kosztach miesięcznego utrzymania, o posiadanych samochodach osobowych, o posiadanych nieruchomościach, oszczędnościach, papierach wartościowych, przedmiotach o wartości powyżej 3.000 euro, brak informacji o tym, czy skarżąca lub jej rodzice uzyskują jakieś dodatkowe dochody (np. z najmu, dzierżawy, inne) lub czy korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), a także brak złożenia odpisów dokumentacji związanej z prowadzoną przez skarżącą działalnością gospodarczą za ostatnie sześć miesięcy (np: odpis książki przychodów i rozchodów, deklaracji VAT-7), jak i brak złożenia wyciągów z firmowych rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy, nie pozwala, w ocenie Sądu, na dokonanie miarodajnej oceny rzeczywistych możliwości płatniczych strony. W konsekwencji, stwierdzić należy, że okoliczności sprawy nie przemawiają za zwolnieniem skarżącej od kosztów sądowych. Godzi się bowiem zauważyć, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawczyni. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek warunkujących zastosowanie tej instytucji. Jeszcze raz zatem należy zaznaczyć, że odstępując od złożenia wymienionych wyżej - żądanych w wezwaniu z dnia [...] czerwca 2013 r. - wyjaśnień i od przedłożenia dokumentów, o które się do skarżącej Sąd zwrócił, [...] nie usunęła wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jej stanie majątkowym, a tym samym nie spełniła przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.