I SA/Po 766/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie nieuznania zarzutu w postepowaniu egzekucyjnym oddala skargę Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r., nr [...] uznał za bezzasadne zgłoszone przez [...] X. A. A., B. A. sp. j. z siedzibą w M(1) (dalej zwaną również skarżącą) zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Organ I instancji prowadząc egzekucję na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego zawiadomieniem z dnia 31 października 2016 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej przysługującej skarżącej od F(1) sp. z o.o. sp. k. Dłużnik zajętej wierzytelności pismem z dnia 13 grudnia 2016 r. potwierdził istnienie wierzytelności wskazując, że nastąpił zbieg egzekucji sądowej i administracyjnej. Innym zawiadomieniem z dnia 31 października 2016 r. dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez F(2) S.A. Pismem z dnia 14 listopada 2016 r. wskazany ostatnio podmiot poinformował o zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej oraz o zabezpieczeniu środków podlegających egzekucji do czasu rozstrzygnięcia zbiegu. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego P. - [...] w P. z dnia 28 stycznia 2015 r., [...] dalsze prowadzenie egzekucji względem wierzytelności przysługującej skarżącej od F(1) sp. z o.o. sp. k. powierzono Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym P. - [...] w Poznaniu [...]. Wskazany ostatnio Sąd w piśmie z dnia 24 sierpnia 2016 r., II Co [...] stwierdził, brak podstaw do prowadzenia postępowania o rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej z uwagi na prowadzenie egzekucji z rachunku w F(2) S.A. przez [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym P. - [...] w P. B. B. na podstawie nakazu zapłaty wydanego w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Pismem z dnia 22 listopada 2016 r. skarżąca zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną zarzutów powołano art. 33 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a.") podnosząc zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, jak również art. 33 § 1 pkt 6 i 10 w zw. z art. 26 § 1 i § 2 u.p.e.a. poprzez wystawienie tytułu wykonawczego na formularzu TW-1 niezgodnym z obowiązującymi przepisami. Odnosząc się do zarzutów skarżącej organ I instancji wskazał, że realizacja zasady stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego musi respektować zasadę celowości egzekucji. Egzekucja ma doprowadzić do zrealizowania obowiązku wynikającego z tytułu wykonawczego. W ocenie organu I instancji zastosowane względem skarżącej środki egzekucyjne są prawnie dozwolone, a z uwagi na skalę zadłużenia i zbiegi egzekucji administracyjnej z sądową i tak nie pozwalają one na zaspokojenie roszczeń wierzyciela. Skarżąca podnosząc zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie wskazała innego majątku, z którego możliwe byłoby zaspokojenie dochodzonych zaległości. Za całkowicie chybiony uznano zarzut podnoszący wystawienie tytułu wykonawczego na nieaktualnym formularzu TW-1. W tym kontekście powołano się na § 2 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej z dnia 08 sierpnia 2016 r. (Dz. U. poz. 1305) zgodnie z którym, wzory tytułów wykonawczych stanowiących załączniki do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. poz. 650) mogą być stosowane przez okres 12 miesięcy od dnia wejścia w życie pierwszego ze wskazanych rozporządzeń. Skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie wnosząc o jego uchylenie. Postanowieniu organu I instancji zarzucono naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 i 10 u.p.e.a. Skarżąca podtrzymała zarzut zastosowania względem niej zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, utrudniającego prowadzenie działalności gospodarczej. W ocenie skarżącej tytuł wykonawczy stanowiący podstawę egzekucji nie spełnia wymogów z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. z uwagi na brak klauzuli o skierowaniu tytułów wykonawczych do egzekucji administracyjnej. W odniesieniu do zawiadomienia o zajęciu z dnia 31 października 2016 r. podniesiono, że zostało ono wystawione z naruszeniem art. 67 § 2 pkt 9 w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. z uwagi na brak podpisu ze wskazaniem imienia oraz nazwiska pracownika organu egzekucyjnego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. postanowieniem z dnia 06 kwietnia 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W ocenie organu II instancji zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego może być skutecznie podniesiony wówczas, gdy organ egzekucyjny ma do wyboru różne środki egzekucyjne i wybiera taki, który jest bardziej uciążliwy dla zobowiązanego. Skarżąca nie wskazała jednak innego, możliwego do zastosowania środka egzekucyjnego, który byłby w jej ocenie mniej dolegliwy i prowadził jednocześnie do zrealizowania celu egzekucji. Zgłoszenie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie ma prowadzić do wstrzymania egzekucji w ogóle, ale skierować ją do innych składników majątkowych zobowiązanego. Zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z wierzytelności nie jest obarczone dużą uciążliwością dla zobowiązanego. Wskazano również, że organ egzekucyjny dysponuje 176 tytułami wykonawczymi wystawiony przeciwko skarżącej na łączną sumę wartości należności głównych prawie [...] zł. Z uwagi na ogólną skalę zadłużenia oraz występujące zbiegi egzekucji zachodzi uzasadniona obawa, że zastosowanie równolegle nawet kilku środków egzekucyjnych, może i tak nie doprowadzić do zaspokojenia roszczeń. Za nieuzasadniony uznano również zarzut wystawienia tytułu wykonawczego na niewłaściwym formularzu. W tym kontekście w ślad za organem I instancji powołano się na § 2 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej z dnia 8 sierpnia 2016 r. Wskazano również, że zarówno klauzula o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej, jak i dokument zawiadomienia o zajęciu zostały opatrzone podpisami osób upoważnionych do działania w imieniu organu egzekucyjnego. Podpisy te pozwalają w sposób niebudzący wątpliwości na identyfikację osób je składających. Stwierdzono również, że ogólnie przyjętą regułą jest korzystanie przy składaniu podpisów na dokumentach urzędowych z pieczęci imiennej wraz z podpisem w formie skróconej. Powyższe czyni zadość wymogowi złożenia podpisu wraz ze wskazaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego. Ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. stanowi przedmiot skargi kierowanej do WSA w Poznaniu. W skardze skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o przyznanie prawa pomocy oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie: – art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. – dalej w skrócie: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. – poprzez uznanie, iż zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej jest prawidłowe w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiadał pełnej wiedzy o majątku skarżącej; – art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. – poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy tytuł wykonawczy, będący postawą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie zawierał podpisu pracownika organu egzekucyjnego; – art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a. – poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sytuacji, gdy tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 (brak podpisu pracownika organu egzekucyjnego), a zatem w sytuacji gdy nie były spełnione przesłanki odnoszące się do badania dopuszczalności egzekucji; – art. 59 § 2 u.p.e.a. – poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy winno być ono umorzone z uwagi na to, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne; – art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. – poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P.. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Na wstępie należy przypomnieć, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia 06 kwietnia 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. uznające za bezzasadne zarzuty skarżącej w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Rozstrzygnięcie zawisłego przed Sądem sporu sprowadza się do dokonania oceny zgodności z prawem stanowiska organu uznającego za nieuzasadnione zarzuty skarżącej w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wniesione na podstawie art. art. 33 § 1 pkt 8 i 10 u.p.e.a. Zgodnie z art. 33 § 1 powołanego aktu, podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (pkt 8), niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy (pkt 10). Pierwszy z przytoczonych przepisów stanowi zabezpieczenie realizacji zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego, wyrażonej w art. 7 § 2 u.p.e.a. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Dostrzec jednak należy, że przytoczony przepis wyraża obok zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego również zasadę stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania egzekwowanego obowiązku. Pierwsza ze wskazanych zasad realizowana jest jedynie w granicach zakreślonych przez drugą z nich. Nadrzędnym celem postępowania egzekucyjnego jest bowiem doprowadzenie do zaspokojenia należności wierzyciela, przy zastosowaniu środków egzekucyjnych najmniej uciążliwych dla zobowiązanego [tak: wyrok WSA w Białymstoku z dnia 28 maja 2008 r., I SA/Bk 88/08, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Brzmienie art. 7 § 2 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że zasada stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego znajduje zastosowanie jedynie w sytuacji możliwości zastosowania przez organ egzekucyjny kilku środków prowadzących bezpośrednio do wykonania egzekwowanego obowiązku. A contrario - w razie możliwości zastosowania kilku środków egzekucyjnych, spośród których jedynie jeden z nich prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, bezwzględnym obowiązkiem organu egzekucyjnego jest zastosowanie tego właśnie środka. W takiej sytuacji organ egzekucyjny nie dysponuje żadnym wyborem spośród możliwych do zastosowania środków, więc zasada stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego nie znajduje zastosowania. Również w orzecznictwie wskazuje się, że o wyborze środka najmniej uciążliwego można mówić tylko, gdy wybór istnieje, to jest gdy organ egzekucyjny może zastosować co najmniej dwa środki. Skoro zaś organ egzekucyjny miał wiedzę jedynie o wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego, to zarzut dokonania wadliwego wyboru środka egzekucyjnego, polegającego na zajęciu tej wierzytelności, musi być oceniony jako oczywiście bezzasadny [tak: wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2013 r., II FSK 1690/11]. Organ egzekucyjny zobowiązany i uprawniony jest do podejmowania wyłącznie takich postanowień i czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku. Jeżeli dana czynność do takiego celu nie prowadzi, jest niedopuszczalna [tak: wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r., II FSK 687/12]. W uzasadnieniu poddanego sądowej kontroli rozstrzygnięcia zasadnie podniesiono, że skarżąca zarzucając zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie wskazała innego, możliwego do realizacji środka, który w jej ocenie byłby mniej dolegliwy pozwalając na zrealizowanie celu postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi trafnie podnosi się, że skarżącego nie obciąża obowiązek wskazywania możliwych do zrealizowania środków egzekucyjnych. Jednakże w interesie skarżącej leży poparcie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego przekonującą argumentacją. Bez wątpienia wymaga to wskazania innych możliwych do realizacji środków egzekucyjnych. Skarżąca nie wykazała, że prowadzący postępowanie egzekucyjne organ miał możliwość zastosowania co najmniej kilku środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do realizacji celu postępowania egzekucyjnego. Prawidłowość powyższego rozumowania znajduje dodatkowe potwierdzenie w fakcie prowadzenia przez organ egzekucyjny postępowań względem skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych napływających od kilku lat, od różnych wierzycieli. Ogólny stan zaległości skarżącej ulega pogorszeniu. Aktualnie organ I instancji dysponuje 176 tytułami wykonawczymi przeciwko skarżącej na łączną kwotę samych należności głównych o sumie [...] zł. Trafnie wskazano również, że z uwagi na ogólną skalę zadłużenia skarżącej oraz zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej zachodzi uzasadniona obawa, że zastosowanie równolegle nawet kilku środków egzekucyjnych, może i tak nie doprowadzić do efektywnego zaspokojenia dochodzonych wierzytelności. Mając powyższe na uwadze za bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 8 u.p.e.a., jak również zarzut naruszenia wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady prowadzenia postępowania sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Za bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. oraz pozostający w nim w związku zarzut naruszenia art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a. Naruszenia wskazanych przepisów skarżąca dopatruje się w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego niezawierającego podpisu pracownika organu egzekucyjnego. Wymogi formalne tytułu wykonawczego zostały sprecyzowane w art. 27 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, tytuł wykonawczy zawiera m.in.: datę wystawienia tytułu, podpis, imię i nazwisko oraz stanowisko służbowe osoby upoważnionej do działania w imieniu wierzyciela (pkt 7), klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej (pkt 10). W orzecznictwie wskazuje się, że żaden przepis, a w szczególności regulacje u.p.e.a., nie nakładają obowiązku złożenia na formularzu tytułu wykonawczego podpisu czytelnego. Wobec zaś braku definicji pojęcia "podpis", należy odwołać się do potocznego rozumienia tego pojęcia, które obejmuje każdy rodzaj stale stosowanego przez daną osobę sposobu podpisywania (sygnowania) dokumentów. Niewątpliwie powinien być to podpis złożony własnoręcznie przez osobę wskazaną w tytule wykonawczym z imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. Z art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. nie wynika, aby te dane miały być zamieszczone w ramach podpisu. Odmienna interpretacja tego przepisu prowadziłaby do wniosku, że także stanowisko służbowe osoby składającej podpis powinno być nakreślone własnoręcznie, co już wyraźnie wykracza poza rozumienie pojęcia "podpis". Jeśli ustawodawca uznaje, że w danym przypadku podpis musi być czytelny, wyraźnie to reguluje, jak np. w art. 89 ust. 6 pkt 5 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 752, z późn. zm.) stosownie do którego, wymienione tam oświadczenie powinno zawierać m.in. "czytelny podpis składającego oświadczenie". Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 kwietnia 1973 r., III CZP 78/72 (Lex nr 1592), w której uznał, że w utrwalonej praktyce obrotu za ważny podpis uważa się nie tylko podpis imieniem i nazwiskiem lub podpis samym nazwiskiem, lecz także - i najczęściej - skrót podpisu ("podpis nieczytelny"), którego wystawca zwykle używa przy podpisywaniu dokumentów i który jest "godłem" jego podpisu. [tak: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 marca 2015 r., I SA/Gl 979/14, orzeczenie prawomocne]. Znajdujący się w aktach sprawy (k. [...] – [...] akt adm.) tytuł wykonawczy odpowiada wymogom z art. 33 § 1 pkt 7 i 10 u.p.e.a. Tytuł ten zawiera bowiem w polu przeznaczonym na klauzulę o skierowaniu go do egzekucji podpis pracownika urzędu obsługującego organ I instancji. Podpis ten, choć nieczytelny to uzupełniony pieczęcią pozwala na bezsporne ustalenie personaliów osoby, który podpisała tytuł wykonawczy. Za bezzasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2. W niniejszej sprawie nie doszło do zastosowania wskazanego przepisu, bowiem stanowiący podstawę postępowania egzekucyjnego tytuł wykonawczy wbrew stanowisku skarżącej czyni zadość wymogom z art. 27 § 1 u.p.e.a. Bezzasadne okazały się także zarzuty naruszenia art. 59 § 2 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Postępowanie w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowi zagadnienie odrębne od postępowania wywołanego wniesieniem zarzutów na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. W toku postępowania wywołanego zarzutami w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej nie ma możliwości, a tym bardziej obowiązku badania przez organ występowania w sprawie przesłanek pozwalających na fakultatywne umorzenie postępowania na podstawie art. 59 § 2 p.p.s.a. W odpowiedzi na skargę trafnie zauważono również, że wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie wskazanego przepisu został sformułowany przez skarżącą dopiero na etapie składania skargi do Sądu administracyjnego. Dążąc do umorzenia postępowania z powodu przesłanek wskazanych w art. 59 § 2 p.p.s.a. skarżąca winna zwrócić się do organu egzekucyjnego z odrębnym wnioskiem. Bezzasadny był zarzut naruszenia art. 67 § 2 pkt 9 w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. Skarżąca kwestionując prawidłowość czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia prawa majątkowego winna wystąpić ze skargą na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego. Jako bezzasadne należało również ocenić zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Stan sprawy nie upoważniał organu II instancji do uchylenia postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P., było ono bowiem prawidłowe. Mając powyższe na uwadze skargę jako bezzasadną należało oddalić zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).