I SA/Po 767/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] 2017 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia 24 stycznia 2017 r., nr [...] oddalił skargę [...] X. A. A., B. A. sp. j. z siedzibą w M(1) (dalej zwaną również skarżącą) na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Organ I instancji prowadząc egzekucję administracyjną przeciwko skarżącej zawiadomieniem z dnia 17 października 2016 r. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez F(1) S.A. Z pisma wskazanego ostatnio podmiotu z dnia 26 października 2016 r. wynika, że wobec rachunku skarżącej doszło do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. W piśmie z dnia 24 sierpnia 2016 r., [...] Sąd powszechny wskazał na brak podstaw do prowadzenia postępowania o rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej z uwagi na prowadzenie egzekucji z rachunku w F(1) S.A. przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym P. - [...] w P. B. B. na podstawie nakazu zapłaty wydanego w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Skarżąca wniosła skargę na opisaną powyżej czynność egzekucyjną wnosząc o jej uchylenie. Uzasadniając skargę podniesiono, że organ egzekucyjny nie zbadał dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a w ocenie skarżącej tytuły wykonawcze, których dotyczy wskazane powyżej zajęcie nie spełniają wymogów określonych w art. 33 § 1 u.p.e.a., nie mogąc stanowić podstawy wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Podniesiono zarzut wystawienia jednego z tytułów wykonawczych na nieaktualnym formularzu. Powołano się również na zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. wyjaśnił, że w ramach skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlega wyłącznie prawidłowość zastosowania zaskarżonej czynności pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami prawa. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 80 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.e.a.") na podstawie zawiadomienia z dnia 17 października 2016 r. dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, wezwano bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego, lecz przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności. Omawiane zawiadomienie wysłano również do skarżącej. W ocenie organu I instancji należy uznać, że zaskarżony środek egzekucyjny został zastosowany zgodnie z obowiązującymi przepisami, przy wykorzystaniu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zgodnego ze wzorem określonym w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. poz. 1339). Zawiadomienie o zajęciu zawierało wszystkie elementy określone w art. 67 § 2 i art. 80 § 1 i § 3 u.p.e.a. Odpisy wszystkich tytułów wykonawczych objętych zajęciem doręczono skarżącej wraz z zawiadomieniem o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej. Odnosząc się do twierdzeń o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego wskazano, że twierdzenia te pozostają bez wpływu na ocenę prawidłowości działań organu egzekucyjnego. Skarga na czynność egzekucyjną ma bowiem za przedmiot wyłącznie czynności typu wykonawczego, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania zastosowanego środka egzekucyjnego. Skarga na czynność egzekucyjną nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżenia w stosunku do zarzutów, o których mowa w art. 33 u.p.e.a. Tymczasem podnoszona przez skarżącą argumentacja dotycząca zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowi podstawę wniesienia zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Zaznaczono przy tym, że skarżąca skorzystała z powyższego uprawnienia. W analogiczny sposób odniesiono się do zarzutu skarżącej o niezbadaniu przez organ egzekucyjny dopuszczalności prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zaznaczono również, że w dniu 20 października 2016 r. Burmistrz Miasta i Gminy M(1) wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], w następstwie czego postanowieniem z dnia 28 października 2016 r. umorzono postępowanie egzekucyjne wystosowując równocześnie zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia. Zaznaczono przy tym, że doręczenie postanowienia o umorzeniu postępowania miało miejsce przed doręczeniem skarżącej odpisu tytułu wykonawczego. Za całkowicie chybiony uznano zarzut podnoszący wystawienie tytułu wykonawczego na nieaktualnym formularzu TW-1. W tym kontekście powołano się na § 2 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej z dnia 08 sierpnia 2016 r. (Dz. U. poz. 1305) zgodnie z którym, wzory tytułów wykonawczych stanowiących załączniki do Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. poz. 650) mogą być stosowane przez okres 12 miesięcy od dnia wejścia w życie pierwszego ze wskazanych rozporządzeń. Skarżąca wniosła zażalenie na postanowienie wnosząc o jego uchylenie. Postanowieniu organu I instancji zarzucono naruszenie art. 33 § 1 pkt 8 i 10 u.p.e.a. Skarżąca stwierdziła, że zastosowano względem niej zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, utrudniający prowadzenie działalności gospodarczej. W ocenie skarżącej tytuł wykonawczy stanowiący podstawę egzekucji nie spełnia wymogów z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. z uwagi na brak klauzuli o skierowaniu tytułów wykonawczych do egzekucji administracyjnej. W odniesieniu do zawiadomienia o zajęciu z dnia 17 października 2016 r. podniesiono, że zostało ono wystawione z naruszeniem art. 67 § 2 pkt 9 w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. z uwagi na brak podpisu ze wskazaniem imienia oraz nazwiska pracownika organu egzekucyjnego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2017 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W ocenie organu II instancji w ramach postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną ocenie podlega wyłącznie prawidłowość zastosowania zaskarżonej czynności pod kątem zgodności z obowiązującymi przepisami. Tryb postępowania w przypadku egzekucji z rachunku bankowego został wskazany w art. 80 u.p.e.a. Analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów prowadzi do wniosku, że zaskarżony środek egzekucyjny został zastosowany zgodnie z obowiązującymi przepisami. Odnosząc się do twierdzeń o zastosowaniu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego wskazano, że skarga, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. przysługuje wyłącznie na czynności typu wykonawczego. Argumentacja dotycząca zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego stanowi podstawę wniesienia zarzutu z art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Pismem z dnia 15 listopada 2016 r. skarżąca zgłosiła zarzuty, które dotyczyły zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej od F(2) sp. z o.o. sp. k. Skarżąca nie skorzystała z prawa wniesienia zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Wskazano również, że skarżąca nie skorzystała z prawa wniesienia zarzutów z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w odniesieniu do stanowiących podstawę egzekucji tytułów wykonawczych. W ślad za organem I instancji wskazano również, że postanowieniem z dnia 28 października 2016 r. na żądanie wierzyciela – Burmistrza Miasta i Gminy M(1) – umorzono postępowanie egzekucyjne oraz skierowano do skarżącej jak i dłużnika zajętej wierzytelności zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia. Na marginesie wskazano, że wcześniejsze stosowanie kwestionowanego środka egzekucyjnego w oparciu o wcześniej wystawione tytuły wykonawcze nie budziło zastrzeżeń skarżącej. Organ egzekucyjny dysponuje 177 tytułami wykonawczymi przeciwko skarżącej na łączną sumę wartości należności głównych prawie [...] zł. Twierdzenie skarżącej jakoby zastosowany środek egzekucyjny miał doprowadzić do znacznych strat w sytuacji braku dobrowolnego regulowania zobowiązań publicznoprawnych od wielu lat, stoi w oczywistej sprzeczności z rzeczywistością. Biorąc pod uwagę skalę zadłużenia skarżącej oraz zbiegi egzekucji zachodzi uzasadniona obawa, iż zastosowanie równolegle nawet wszystkich dostępnych środków egzekucyjnych może nie doprowadzić do zaspokojenia dochodzonych wierzytelności. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej kwestionujących prawidłowość sporządzenia zawiadomienia o zajęciu wskazano, że zarówno klauzula o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej, jak i dokument zawiadomienia o zajęciu zostały opatrzone podpisami upoważnionych osób. Podpisy te pozwalają w sposób niebudzący wątpliwości na identyfikację osób je składających. Stwierdzono również, że ogólnie przyjętą regułą jest korzystanie przy składaniu podpisów na dokumentach urzędowych z pieczęci imiennej wraz z podpisem w formie skróconej. Powyższe czyni zadość wymogowi złożenia podpisu wraz ze wskazaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego. Wyżej wymienione ostateczne postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. stanowi przedmiot skargi kierowanej do WSA w Poznaniu. W skardze skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o przyznanie prawa pomocy oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj. naruszenie: – art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm. – dalej w skrócie: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. – poprzez uznanie, iż zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci zajęcia innej wierzytelności pieniężnej jest prawidłowe w sytuacji, gdy organ egzekucyjny nie posiadał pełnej wiedzy o majątku skarżącej; – art. 67 § 2 pkt 9 w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. – poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie zawiadomienia, które nie zawierało podpisu z podaniem imienia i nazwiska pracownika organu; – art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. – poprzez ich niezastosowanie i nieuchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P.. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Na wstępie należy przypomnieć, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w P. z dnia 14 kwietnia 2017 r. utrzymujące w mocy wymienione na wstępie postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. o oddaleniu skargi skarżącej na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Rozstrzygnięcie zawisłego przed Sądem sporu sprowadza się do dokonania oceny zgodności z prawem stanowiska organu uznającego za nieuzasadnione zastrzeżenia skarżącej związane z realizacją czynności egzekucyjnej. Odnosząc się do twierdzeń skargi należy w pierwszej kolejności za nieadekwatne uznać zarzuty naruszenia art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zgodnie zaś z art. 33 § 1 pkt 8 powołanego aktu, podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Przytoczony przepis stanowi zabezpieczenie wyrażonej w art. 7 § 2 u.p.e.a. zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Brzmienie art. 33 § 1 pkt 8 powołanego aktu nie pozostawia wątpliwości, że podnoszenie zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego powinno następować przy użyciu środka prawnego w postaci zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Z kolei podstawą prawną wniesienia skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego jest art. 54 u.p.e.a., zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego (§ 1). Skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej (§ 4). W sprawie skarg, o których mowa w § 1 i 2, postanowienie wydaje organ egzekucyjny. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (§ 5). W przypadku uwzględnienia skargi na czynności egzekucyjne organ egzekucyjny uchyla zakwestionowaną czynność egzekucyjną lub usuwa stwierdzone wady czynności (§ 5a). Wniesienie skargi, o której mowa w § 1, nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny lub organ nadzoru może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (§ 6). Treść art. 54 § 1 u.p.e.a. nie pozostawia wątpliwości, że przedmiotem skargi wnoszonej na jego podstawie mogą być jedynie czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora, ewentualnie przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Przez czynność egzekucyjną zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego – ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia [tak: wyrok NSA z dnia 5 marca 2015 r., II FSK 290/13, orzeczenia sądów administracyjnych dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Konkludując rozważania w powyższym zakresie należy stwierdzić, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora nie jest możliwe badanie czy organ egzekucyjny naruszył zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Z tych samych przyczyn za bezzasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. W toku postępowania wywołanego skargą na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego lub egzekutora nie jest możliwe badanie zarzutu niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego. Oceniając prawidłowość zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez F(1) S.A. należy uznać, że zastosowano tryb postępowania określony w art. 80 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty (§ 1). Zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia (§ 2). Zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego zostało doręczone F(1) S.A. w dniu 24 października 2016 r. (k. [...] akt adm.), skarżącej zaś w dniu 09 listopada 2016 r. (k. [...] akt adm.). Za bezzasadny należało również uznać zarzut naruszenia art. 67 § 2 pkt 9 w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera: m.in., datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego. Wbrew twierdzeniom skargi zawiadomienie z dnia 17 października 2016 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego czyni zadość obowiązkowi wynikającemu z przywołanego przepisu. Wskazane zawiadomienie zawiera bowiem prawidłowy podpis pracownika urzędu obsługującego organ I instancji. W orzecznictwie wskazuje się, że żaden przepis, w tym regulacje u.p.e.a., nie nakładają obowiązku złożenia na formularzu tytułu wykonawczego podpisu czytelnego. Wobec zaś braku definicji pojęcia "podpis", należy odwołać się do potocznego rozumienia tego pojęcia, które obejmuje każdy rodzaj stale stosowanego przez daną osobę sposobu podpisywania (sygnowania) dokumentów. Niewątpliwie powinien być to podpis złożony własnoręcznie przez osobę wskazaną w tytule wykonawczym z imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego. Z art. 27 § 1 pkt 7 u.p.e.a. nie wynika, aby te dane miały być zamieszczone w ramach podpisu. Odmienna interpretacja tego przepisu prowadziłaby do wniosku, że także stanowisko służbowe osoby składającej podpis powinno być nakreślone własnoręcznie, co już wyraźnie wykracza poza rozumienie pojęcia "podpis". Jeśli ustawodawca uznaje, że w danym przypadku podpis musi być czytelny, wyraźnie to reguluje, jak np. w art. 89 ust. 6 pkt 5 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 752, z późn. zm.) stosownie do którego, wymienione tam oświadczenie powinno zawierać m.in. "czytelny podpis składającego oświadczenie". Podobny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 kwietnia 1973 r., III CZP 78/72 (Lex nr 1592), w której uznał, że w utrwalonej praktyce obrotu za ważny podpis uważa się nie tylko podpis imieniem i nazwiskiem lub podpis samym nazwiskiem, lecz także - i najczęściej - skrót podpisu ("podpis nieczytelny"), którego wystawca zwykle używa przy podpisywaniu dokumentów i który jest "godłem" jego podpisu. [tak: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 marca 2015 r., I SA/Gl 979/14, orzeczenie prawomocne]. Przywołane rozważania odnoszące się do tytułu wykonawczego należy zaaprobować również w odniesieniu do przewidzianego przez art. 67 § 2 pkt 9 u.p.e.a. obowiązku zamieszczenia podpisu w zawiadomieniu o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności. Widniejący na zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia 17 października 2016 r. podpis choć nieczytelny, ale uzupełniony pieczęcią, pozwala na bezsporne ustalenia personaliów osoby, która go złożyła. Mając na uwadze powyższe rozważania za bezzasadne należało również uznać zarzuty naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Stan sprawy nie upoważniał organu II instancji do uchylenia wymienionego na wstępie postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z uwagi na jego prawidłowość. Mając powyższe na uwadze skargę jako bezzasadną należało oddalić zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).