I SA/Po 77/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Roman Wiatrowski Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska WSA Maciej Jaśniewicz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Urszula Kosowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi N.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę /-/ M. Jaśniewicz /-/ R. Wiatrowski /-/ M. Skwierzyńska Decyzją z dnia [...] Z. U. S. w [...] odmówił umorzenia należności z tytułu składek : na ubezpieczenie społeczne za okresy: 05/2002-11/2003, 02/2004-08/2005 w łącznej kwocie [...]zł , na ubezpieczenie zdrowotne za okresy: 04/2002, 09/2003-01/2004, 03/2004-08/2005, w łącznej kwocie [...]zł i Fundusz Pracy - za okresy 06/2002, 05/2003, 07/2004-08/2005 w łącznej kwocie [...] zł. Na skutek wniosku z dnia [...] wniesionego przez N. Sz. o ponowne rozpatrzenie sprawy P. Z. U. S. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...]. odmawiającą umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadniając wskazano, że art.28 ust.2 w związku z art.28 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późniejszymi zmianami; dalej ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych) regulują w jakich przypadkach ZUS może umorzyć należności z tytułu składek. Podstawowym wymogiem jest nieściągalność tych należności. Stosownie do art. 28 ust. 3 a ustawy w związku § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej Rozporządzenie MGPPS) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, pomimo braku nieściągalności tylko wówczas, gdy ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Zdaniem ZUS, skarżąca nie wykazała wystąpienia żadnej z okoliczności, a Zakład po przeanalizowaniu całości sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego nie znalazł uzasadnienia w postaci ważnego interesu, który przemawiałby za umorzeniem składek. Ogólnie trudna sytuacja finansowa nie jest wynikiem ani klęski żywiołowej, ani też żadnego innego nadzwyczajnego zdarzenia, a jedynie była konsekwencją normalnego ryzyka związanego z prowadzoną przez Skarżącą działalnością gospodarczą. Wskazano ponadto na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 06.05.2004r. ( sygn. akt II UZP 6/04 OSNAP 2004/16/285), w której stwierdzono, że Z. U. S. może odmówić umorzenia z tytułu składek w przypadku wystąpienia ich całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a ponadto podniesiono, że zasadą systemową jest płacenie składki, a wszystko co narusza tę zasadę musi być widziane w tym kontekście. Z decyzjami ZUS nie zgodziła się N. Sz., która wniosła skargę pismem z dnia [...]. Uzasadniając podniosła, że zgodnie z treścią art.28 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład z uwzględnieniem ust.2-4. Art.28 ust.2 wskazuje iż należność z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi gdy : dłużnik zmarł, sąd oddalił wniosek o upadłość, nastąpiło zaprzestanie prowadzenia przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjny, wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku z którego można prowadzić egzekucję, jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zdaniem skarżącej w jej przypadku zachodzi spełnienie przesłanki stanowiącej, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych pomimo podnoszenia przez ZUS twierdzenia, że brak majątku nie ma charakteru trwałego. N. Sz. zadała pytanie czy decyzja Komornika o umorzeniu wobec bezskutecznej egzekucji zostanie przez ZUS określona mianem sytuacji nie mogącej stanowić o trwałości braku środków materialnych ? Podniosła, że jej syn przechodzi częste infekcje i nie kwalifikuje się do przedszkola w październiku i otrzymała od lekarza pediatry zaświadczenie o konieczności sprawowania opieki nad chorującym dzieckiem. Poprosiła o sprecyzowanie jak ma rozumieć zastosowanie w swojej sytuacji stwierdzenia, że zobowiązania publicznoprawne mają pierwszeństwo przed innymi zobowiązaniami, czy że nie ma z synem jeść i płacić rachunków ani łożyć na utrzymanie ? Wskazała, że zadłużenie nie jest wynikiem jej złej woli czy też świadomego uchylania się od obowiązku płacenia składek. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Sądy administracyjne dokonują kontroli legalności działań administracji publicznej zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Na podstawie art.134 p.p.s.a. w postępowaniu sądowo - administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które to związane są z materią zaskarżonych decyzji. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego ( zakaz reformationis in peius ). Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, iż decyzja, o której stanowi art.28 ust.1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia. Jakkolwiek uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w przedmiocie umorzenia należności oznacza, że organ orzekający może, ale nie musi umorzyć należności, to jednak decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne i wymagają uzasadnienia odpowiadającego rygorom art. 107 § 3 k.p.a. Okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącej i jej rodziny - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności. Konieczna jest także analiza działań ubezpieczonego ubiegajacego się o umorzenie i ocena trwałości jej trudnej sytuacji materialnej. W rozpatrywanej sprawie przesłanki te zostały spełnione i należy podzielić trafność argumentacji zawartej w uzadanieniu zaskarżonej decyzji P. ZUS. Z tych przyczyn, nie dopatrując się naruszenia procesowego i materialnego prawa administracyjnego, orzeczono jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a. /-/ M. Jaśniewicz /-/ R. Wiatrowski /-/ M. Skwierzyńska