I SA/Po 806/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 15 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] lipca 2014 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić wniosek. Skarżący [...] (dalej: "skarżący") złożył sporządzony na urzędowym formularzu PPF wniosek z dnia [...] września 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jego jedyny dochód stanowi kwota do [...] zł netto z tytułu prac dorywczych. Podał, że nie ma żadnych innych dochodów oraz oszczędności i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. W dniu [...] czerwca 2000 r. zawarł z żoną umowę rozdzielności majątkowej i prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Posiada rachunek bankowy, jednak nie ma na nim żadnych środków. Karta kredytowa została mu wypowiedziana w dniu [...] marca 2010 r. Posiada samochód osobowy marki "[...]", rok prod. 1990 oraz dom w [...] przy ul. [...], nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Skarżący jednak wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzupełnił Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że nie stać go na uiszczenie wymaganej opłaty sądowej. Zarzucił, że fakty i stwierdzenia zawarte w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym stanowią prawdę, dlatego sąd winien oprzeć się na tych informacjach. Jest człowiekiem starszym i schorowanym, dlatego nie jest on w stanie w pełni samodzielnie wypełniać wszelkich dyspozycji sądu. Wszystko to wymaga dużego nakładu pracy oraz kosztów, których nie ma. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Oznacza to, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń. Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania (a contrario art. 255 p.p.s.a.). Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy jeszcze raz podkreślić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Sąd rozpoznając wniosek uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wezwanie skarżącego przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W opinii sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Skarżący, mimo wezwania, nie podał jednak informacji, o które został wezwany. Zdaniem sądu skarżący przedstawiał tylko informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że został o nie wezwany. I tak skarżący mimo wezwania nie podał jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony, w szczególności czy małżonka uzyskuje miesięczne dochody, jeżeli tak to z jakiego tytułu, czy małżonka posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, papiery wartościowe i przedmioty o wartości powyżej 3.000 euro, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, udziały w spółkach z o.o., czy małżonka pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach z o.o. i czy małżonka uzyskuje z tego tytułu jakieś dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Wnioskodawca nie wyjaśnił czy na utrzymaniu małżonki pozostają inne osoby, np. dzieci. Wnioskodawca nie wyjaśnił także, mimo wezwania, czy poza dochodami deklarowanymi przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uzyskuje on jakieś inne dochody, czy korzysta z pomocy opieki społecznej, czy prowadzi działalność gospodarczą. Skarżący nie podał również czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, jeżeli nie jest zarejestrowany to dlaczego. Wnioskodawca nie przedłożył również odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. złożonych przez niego i jego żonę, nie wyjaśnił nawet czy on i jego małżonka zeznania roczne podatkowe składali, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych i w tej kwestii nie udzielił żadnych wyjaśnień, w szczególności czy żona rachunki bankowe posiada. Skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył odpisu umowy lub orzeczenia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej małżeńskiej oraz odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego między małżonkami, nie wyjaśnił nawet czy został podzielony majątek wspólny między małżonkami. Skarżący nie podał również w jakiej wysokości on i jego żona ponoszą koszty swojego miesięcznego utrzymania. Podkreślenia wymaga, że pozostawanie skarżącego w związku małżeńskim wiąże się z wzajemną pomocą i obowiązkiem alimentacyjnym. Istnienie tego obowiązku pozostaje przy tym bez związku z małżeńskim ustrojem majątkowym (art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 788). Jak wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, do wyżej wymienionych obowiązków zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r. sygn. akt II CZ 80/89, LEX nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r. sygn. akt I CZ 37/67, LEX nr 6155 oraz postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/04, ONSA i WSA z 2005 r., nr 1, poz. 8 oraz z dnia 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 196/11, LEX nr 948873). Z powodu niepełnej odpowiedzi skarżącego, niemożliwe okazało się ustalenie jego rzeczywistej sytuacji materialnej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2008 r., sygn. akt I FZ 463/08 oraz z dnia 28 maja 2009 r. sygn. akt I FZ 104/09 - orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnosząc sprzeciw od kwestionowanego rozstrzygnięcia i znając powody rozstrzygnięcia referendarza skarżący powinien dołączyć do sprzeciwu skierowanego do sądu żądane wcześniej przez referendarza dokumenty i wyjaśnienia. Jednakże tego nie uczynił. Powyższe dokumenty i informacje zdaniem sądu były niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. W tych okolicznościach w opinii sądu niecelowe było ponowne wzywanie skarżącego o złożenie żądanych przez referendarza dokumentów i wyjaśnień. Sąd zatem stwierdza, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania. Dlatego sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.