I SA/Po 806/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Inerowicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi Z. M. - zarządcy sukcesyjnego I. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie rozliczenia łącznego zobowiązania pieniężnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2019 roku nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. Wójt Gminy [...] postanowieniem z [...] grudnia 2019 r., nr [...] zaliczył z urzędu I. M. i J. S. wpłatę dokonaną [...] grudnia 2019 r. w kwocie [...]zł na poczet zaległego łącznego zobowiązania pieniężnego proporcjonalnie na: część zaległej II raty 2014 r., III i IV ratę 2014 r.; I, II, III i IV ratę 2015 r.; I, II, III i IV ratę 2016 r., odsetki od zaległości i koszty upomnienia. Jednocześnie Wójt zaznaczył, że do zapłaty pozostała część IV raty 2016 r.; III i IV rata 2017 r.; I, II, III i IV rata 2018 r. oraz I, II, III i IV rata 2019 r. – ogółem kwota [...]zł oraz koszty upomnienia i odsetki liczone na dzień wpłaty. Postanowienie to doręczono I. M. i J. S.. Po powyższe postanowienie I. M. złożył zażalenie. SKO w [...] postanowieniem z [...] kwietnia 2020 r., nr [...] utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie, doręczając je jedynie I. M.. WSA w Poznaniu wyrokiem z [...] sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/Po [...] uchylił zaskarżone postanowienie SKO w [...]. Postanowienie to skierowane zostało bowiem wyłącznie do I. M., z pominięciem J. S. jako strony postępowania. Sąd nakazał organowi odwoławczemu wydać postanowienie z uwzględnieniem J. S. jako strony postępowania i doręczyć postanowienie stronom postępowania. SKO w [...] wydanym w wyniku powtórnego rozpoznania sprawy postanowieniem z [...] grudnia 2020 r., nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. W ocenie Kolegium Wójt dokonał prawidłowego rozliczenia wpłaty. Wyjaśniono, że żadna umowa cywilnoprawna (porozumienie) nie może zwalniać współwłaściciela z solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe w podatku od nieruchomości czy podatku rolnym. Zniesienie współwłasności (sądowne, umowne) stanowi dopiero podstawę do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zależności od przypadającego udziału w nieruchomości. WSA w Poznaniu wyrokiem z [...] maja 2021 r., sygn. akt I SA/Po [...] stwierdził nieważność postanowienia SKO w [...] z [...] grudnia 2020 r. Stwierdzono, że poddane kontroli Sądu rozstrzygnięcie obciążone jest istotną, kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm. – dalej w skrócie: "O.p."). Stroną toczącego się postępowania przed Wójtem Gminy [...], a następnie przed SKO w [...] byli współwłaściciele nieruchomości, tj. I. M. i J. S.. Przed wydaniem przez Kolegium powtórnego rozstrzygnięcia w sprawie w następstwie wyroku WSA w Poznaniu z [...] sierpnia 2020 r., I SA/Po [...] zmarł I. M.. SKO w [...] wydanym w wyniku powtórnego rozpatrzenia sprawy postanowieniem z [...] sierpnia 2021 r., nr [...] utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Odwołując się do postanowień art. 55 § 2 O.p. za prawidłowe uznano rozliczenie wpłaty kwoty [...]zł na zaległości podatkowe począwszy od zaległości dotyczącej III raty 2014 r. włącznie z odsetkami i kosztami upomnienia. Powołując się na art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 716 ze zm. – dalej w skrócie: "u.p.o.l.") oraz art. 3 ust. 5 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 333 – dalej w skrócie: "u.p.r."), wskazano, że żadna umowa cywilno-prawna nie może zwalniać współwłaściciela z solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe w podatku od nieruchomości czy podatku rolnym. Dopiero zniesienie współwłasności stanowi podstawę do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w zależności od przypadającego udziału w nieruchomości. Zaznaczono również, że z uwagi na śmierć I. M. oraz ustanowienie zarządcy sukcesyjnego stroną postępowania stał się Z. M.. Pismem z [...] września 2021 r. Z. M. wniósł skargę na postanowienie SKO w [...] z [...] sierpnia 2021 r,. wnosząc o stwierdzenie jego nieważności w całości względem skarżącego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości względem skarżącego. Wniesiono także o zwrot kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: I) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyrokowania, polegających na przyjęciu, że 1) odpowiedzialność skarżącego jest odpowiedzialnością solidarną, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że spółka cywilna Zakład [...] s.c. J. S. i I. M. w S. pod K. została rozwiązana w 2012 r. i tym samym współwłasność łączna przekształcona została we współwłasność w częściach ułamkowych, następnie dokonano podziału nieruchomości do użytkowania gruntów, co w konsekwencji powinno skutkować uznaniem, że odpowiedzialność skarżącego jest odpowiedzialnością zindywidualizowaną, co stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji w całości w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.; 2) w stosunku do skarżącego powstała zaległość podatkowa, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżący płacił podatki regularnie, tym samym zaległości podatkowe po stronie skarżącego powstać nie mogły, inaczej niż ma to miejsce w przypadku uczestnika postępowania J. S., który podatków jego obciążających nie płaci, powodując tym samym powstanie zaległości podatkowych wyłącznie po jego stronie; II) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie: 1) art. 115 O.p. polegającej na jego niezastosowaniu w okolicznościach niniejszej sprawy, skutkującej przyjęciem, że odpowiedzialność skarżącego jest odpowiedzialnością solidarną, podczas gdy z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że spółka cywilna Zakład [...] s.c. J. S. i I. M. w S. pod [...] została rozwiązana w 2012 r. i tym samym współwłasność łączna przekształcona została we współwłasność w częściach ułamkowych, następnie dokonano podziału nieruchomości do użytkowania gruntów, co w konsekwencji powinno skutkować uznaniem, iż odpowiedzialność skarżących jest odpowiedzialnością zindywidualizowaną, co stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji w całości w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.; 2) art. 3 ust. 3 u.p.o.l. poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy przedmiot opodatkowania został podzielony do użytkowania na mocy porozumienia między byłymi wspólnikami, a spadkodawca faktycznie władał częścią przedmiotu opodatkowania i był samoistnym posiadaczem tejże części przedmiotu opodatkowania; 3) art. 3 ust. 4 u.p.o.l. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest przyjęcie, że ich spadkodawca był współwłaścicielem przedmiotu opodatkowania oraz że dla wymiaru podatku od nieruchomości w stosunku do przedmiotów opodatkowania nie ma znaczenia dokonanie podziału nieruchomości do użytkowania, co prowadziło do przyjęcia, że obowiązek podatkowy od nieruchomości ciąży solidarnie na tych osobach, podczas gdy jeżeli osoba fizyczna wykaże, że jest posiadaczem części nieruchomości, organ podatkowy wymierza jej w decyzji podatek od tej części, zwłaszcza w przypadku podziału nieruchomości; 4) art. 3 ust. 2 u.p.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przedmiot opodatkowania został podzielony do użytkowania na mocy porozumienia między byłymi wspólnikami, a ich spadkodawca faktycznie władał częścią przedmiotu opodatkowania i był samoistnym posiadaczem tejże części przedmiotu opodatkowania; 5) art. 3 ust. 5 u.p.r. poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, to jest przyjęcie, że spadkodawca był współwłaścicielem przedmiotu opodatkowania oraz że dla wymiaru podatku od nieruchomości w stosunku do przedmiotów opodatkowania nie ma znaczenia dokonanie podziału nieruchomości do użytkowania, co prowadziło do przyjęcia że obowiązek podatkowy od nieruchomości ciąży solidarnie na tych osobach, podczas gdy jeżeli osoba fizyczna wykaże, że jest posiadaczem części nieruchomości organ podatkowy wymierza jej w decyzji podatek od tej części zwłaszcza w przypadku podziału nieruchomości; III) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz jego dowolnej ocenie, polegającej na całkowitym pominięciu przy rozstrzyganiu sprawy okoliczności dotyczącej rozwiązania w 2012 r. spółki cywilnej skutkującej przekształceniem wspólności łącznej we współwłasność w częściach ułamkowych oraz dalej idącą niemożliwością potrącenia wierzytelności, które nie są wzajemne a także okoliczności dotyczącej podziału nieruchomości do użytkowania; 2) art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewskazaniu w treści uzasadnienia dowodów, na podstawie których organ ustalił stan faktyczny oraz przyczyn na podstawie których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji nieodnoszące się w żadnym miejscu do zasadności dokonanego przez Wójta Gminy [...] potracenia wierzytelności z tytułu zaległości podatkowych z wierzytelnością skarżących, co uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli oraz organów państwa oraz uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę SKO w [...] podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wnosząc o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, choć nie z przyczyn podniesionych w skardze. Rozstrzygnięcie sporu wymagało dokonania kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia. Postanowieniem tym utrzymano w mocy postanowienie organu pierwszej instancji orzekające o zaliczeniu z urzędy wpłaty dokonanej [...] grudnia 2019 r. w wysokości [...] zł na poczet zaległego łącznego zobowiązania pieniężnego. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że organy wywiązały się z wytycznych sformułowanych w prawomocnych wyrokach tutejszego sądu z [...] sierpnia 2020 r., I SA/Po [...] oraz [...] maja 2021 r., I SA/Po [...]. Prawidłowo za stronę postępowania uznano w miejsce zmarłego I. M. zarządcę sukcesyjnego jego przedsiębiorstwa w spadku - Z. M.. Poddane kontroli Sądu postanowienie Kolegium prawidłowo doręczono również J. S.. Sentencja postanowienia organu pierwszej instancji, jak i powołane przez ten organ przepisy O.p. świadczą o tym, że w ocenie tego organu w sprawie miała miejsce zapłata podatku, która została następnie zaliczona na poczet zaległości podatkowych. Organ pierwszej instancji wskazując podstawy prawne swojego rozstrzygnięcia, powołał się m. in. na art. 62 § 4 O.p. Zgodnie z tym przepisem, w sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowych, odsetek za zwłokę oraz kosztów upomnienia wydaje się postanowienie, na które służy zażalenie, z zastrzeżeniem § 4a. Formy wygaszania zobowiązań podatkowych zostały wyliczone w art. 59 O.p. Analiza wyliczenia zawartego w § 1 wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że ustawodawca odróżnia zapłatę podatku (art. 59 § 1 pkt 1 O.p.) od potrącenia (art. 59 § 1 pkt 3 O.p.). Zgodnie zaś z art. 64 § 1 O.p. zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa podlegają, na wniosek podatnika, potrąceniu z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa z tytułów wskazanych w pkt 1-6 wskazanego przepisu. Zgodnie z art. 64 § 2 powołanego aktu, potrącenia z tytułów wymienionych w § 1 i 2 można również dokonać z urzędu. Co zaś szczególnie istotne w realiach niniejszej sprawy zgodnie z art. 65 § 1 pkt 4 O.p., uprawnienie, o którym mowa w art. 64 § 1, przysługuje również podatnikom w stosunku do gminy, powiatu lub województwa z tytułu: odszkodowania orzeczonego w decyzji wydanej przez wójta, burmistrza (prezydenta miasta), starostę lub marszałka województwa. Jak stanowi zaś art. 65 § 2 O.p., przepisy art. 64 § 2-7 stosuje się odpowiednio. Treść znajdującego się w aktach administracyjnych dokumentu - polecenia przelewu świadczy o tym, że wpłata nie została dokonana ani przez I. M. ani przez J. S.. Treść dokumentu wskazuje, że Gmina dokonuje przelewu kwoty odpowiadającej kwocie zasądzonego odszkodowania orzeczonego za wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej własność J. S. i I. M.. W związku z powyższym podstawa prawna wydanego postanowienia nie odpowiada stanowi faktycznemu. Jeśli wpłata nie pochodziła od podatników a została z urzędu potrącona przez organ pierwszej instancji z należnym od tego organu odszkodowaniem orzeczonym w decyzji administracyjnej, zastosowanie winny mieć powołane wyżej przepisy. W związku z powyższym zaskarżone postanowienie wraz z poprzedzającym je postanowieniem organu pierwszej instancji nie odpowiadają prawu. W toku powtórnego postępowania obowiązkiem organów będzie uwzględnienie przedstawionej powyżej wykładni przepisów prawa, opisanie w stanie faktycznym, czy nastąpiła wpłata od podatników czy potrącenie. Nadto organ I instancji winien uzupełnić akta administracyjne sprawy o dokumenty pozwalające na ustalenie, czy zaspokojona na skutek potrącenia zaległość podatkowa w istocie obciążała I. M., skoro kwestionowana jest ta okoliczność. Powyższe wymagać będzie włączenia do akt sprawy decyzji podatkowych lub deklaracji podatkowych, z których wynikać będzie kogo oraz w jakiej kwocie obciążała zaległość podatkowa na poczet której dokonano potrącenia. Z uwagi na charakter stwierdzonych uchybień oraz zidentyfikowane braki w aktach administracyjnych sprawy za przedwczesne należało uznać odnoszenie się do zarzutów skargi kwestionujących istnienie solidarnego zobowiązania podatkowego. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 2 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzeczono jak w pkt I. sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 powołanego aktu. Na kwotę zasądzonych kosztów postępowania składa się wpis od skargi w kwocie [...]zł.