I SA/Po 833/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki po rozpoznaniu w dniu 08 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych Skarżący wraz ze skargą złożył sporządzony w dniu [...] października 2011 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Jest jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny. Żona ze względów zdrowotnych nie może pracować. Skarżący zarabia ok. [...] zł miesięcznie. Wydatki jakie ponosi wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Spłaca zadłużenie małżonki wobec Urzędu Skarbowego w wysokości [...] zł. Skarżący poinformował, że ma debet na rachunku bankowym. Wskazał, że Urząd Skarbowy zablokował jego rachunek bankowy. Posiada działkę letniskową o pow. ok. [...] m2, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Posiada dwa samochody osobowe: [...], rok prod. 2003 i [...], rok prod. 2002. Z tytułu działalności gospodarczej skarżący uzyskuje dochód w wysokości ok. [...] zł. W uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że on i jego żona nie uzyskują żadnych dochodów z innych źródeł. Podał, że ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...] zł miesięcznie: czynsz [...] zł, Internet [...] zł, telefon komórkowy [...] zł, energia elektryczna [...] zł ([...] zł co dwa miesiące), kablówka [...] zł, koszty wyżywienia [...] zł oraz spłacają zaległości podatkowe w wysokości [...] zł miesięcznie. Zatem na koszty miesięcznego utrzymania i spłatę zaległości podatkowych przeznaczają kwotę w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Skarżący podał, że wartość samochodu osobowego [...] wynosi [...] zł, natomiast [...] [...] zł. Wskazał, że mieszkanie należy do [...], ma powierzchnię [...] m2. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2009 i 2010 r., z których wynika, że dochód skarżącego w 2009 r. wyniósł [...] zł, w 2010 r. [...] zł. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że saldo na tym rachunku na dzień [...] grudnia 2011r. było ujemne i wynosiło [...] zł. Postanowieniem z dnia 03 stycznia 2012 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw na powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu sprzeciwu podniósł, iż wysokość wpłat jakie zostały dokonane na jego rachunek bankowy nie jest kryterium, które pozwala prawidłowo ocenić jego aktualny stan majątkowy. Takim kryterium jest wyłącznie saldo rachunku bankowego, które odzwierciedla faktyczną wysokość środków pieniężnych, które aktualnie posiada. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że saldo na dzień [...] grudnia 2011 r. było ujemne i wynosiło [...] zł. Powyższy bilans wynika z różnicy między przychodami, które uzyskuje z prowadzonej działalności gospodarczej, a zobowiązaniami jakie ciążą na jego osobie. Ponadto, zdaniem skarżącego, podstawą analizy jego stanu majątkowego, nie może być również fakt posiadania niewykorzystanego limitu kredytowego (sprzeciw - k. 51-52 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, iż Sąd rozpoznaje od początku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem sprzeciwu, wniesionego przez skarżącego jest utrata mocy przez zaskarżone postanowienie i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy. Przedmiotem niniejszego postępowania jest zatem wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] października 2011 r. Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w badanej sprawie winno zostać dokonane w oparciu o przepisy art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Pamiętać trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi zatem do konieczności dokonania wyboru - wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (zob. w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 585; Komentarz do art. 243 "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi System Informacji Prawnej LEX 2011 r.). Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu stronom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można zatem wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem Sądu ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą [...] zł wpisu od skargi. Z przedłożonych dokumentów i oświadczeń wynika, że dochód skarżącego wynosi [...] zł. Jednocześnie skarżący podaje, w uzupełnieniu wniosku, iż miesięcznie na utrzymanie i spłatę rat do Urzędu Skarbowego przeznacza łącznie kwotę [...] zł. Skarżący nie wyjaśnia jednak źródła powstałej nadwyżki wydatków na utrzymanie (ok. [...] zł), nad uzyskiwanym dochodem, pomimo oświadczenia, że zarówno on jak i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują żadnych dodatkowych dochodów. Wnioskodawca podał, że ma zadłużenie na rachunku bankowym. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika również, że na ten rachunek do dnia zajęcia przez Urząd Skarbowy wpływały środki pieniężne, w tym część tytułem wpłat własnych. W okresie od [...] do [...] września 2011 r. na rachunek bankowy skarżącego wpłynęło łącznie [...] zł, przy czym tytułem wpłat własnych w wysokości [...] zł. W okresie od [...] do [...] października 2011 r. na rachunek bankowy wpłynęły środki w wysokości [...] zł, w tym tytułem wpłat własnych w wysokości [...] zł. Po zajęciu rachunku bankowego przez Urząd Skarbowy na w/w rachunek dokonano wpłaty w dniu [...] listopada 2011 r. w wysokości [...] zł i w dniu [...] grudnia 2011 r. w wysokości [...] zł (kopia zestawienia operacji k. 43 akt sądowych). Z wyciągu z rachunku bankowego wynika również, że skarżący posiada kartę [...], na którą z rachunku bankowego dokonywana jest automatyczna spłata. Z przedłożonego przez skarżącego zestawienia operacji z karty kredytowej [...] na dzień [...] listopada 2011 r. wynika, że ma udostępnioną linię kredytową w wysokości [...] zł, saldo końcowe na karcie kredytowej na ten dzień wynosiło [...] zł. Powyższe wskazuje, że na zdolności płatnicze wnioskodawcy mają wpływ m.in. postawione do jego dyspozycji środki z niewykorzystanego limitu kredytowego określonego do wysokości [...] zł. Ten stan rzeczy pozwala stwierdzić, realną możliwość sfinansowania kosztów sądowych, bowiem w takiej sytuacji ciężar finansowy kosztów postępowania zostaje rozłożony na dłuższy okres czasu. Zwrot środków pozyskanych z udzielonego kredytu może nastąpić w częściach, które nie będą istotnym uszczerbkiem dla miesięcznych dochodów rodziny. Zwrócić także należy uwagę, że spłata zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, jakimi są raty kredytów udzielonych w ramach kredytów bankowych, kart kredytowych, nie determinuje okoliczności do zwolnienia skarżącego od kosztów postępowania sądowoadministracyjnego prowadzonego w jego indywidualnej sprawie. Jak wskazano powyżej prawo pomocy kierowane jest przede wszystkim do osób samotnych, bez majątku, o bardzo niskich dochodach lub dochodów tych pozbawionych. Przyznanie prawa pomocy jest rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W ocenie Sądu, skarżący zarówno w złożonym wniosku, jak i w sprzeciwie nie wykazał niemożności wygospodarowania [...] zł na opłacenie kosztów sądowych ze środków, którymi aktualnie dysponuje. W świetle powyższych uwag, stwierdzić należy, że strona skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych na etapie badanej sprawy. Powyższe uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie i dlatego, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd postanowił, jak w sentencji.