I SA/Po 835/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 30 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku LK o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi LK na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: oddalić wniosek. Skarżąca LK pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości wraz z odsetkami za zwłokę. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała, że nie ma możliwości opłacenia wpisu sądowego z powodu złej sytuacji majątkowej. Skarżąca podała, że jej wynagrodzenie jest zajęte przez komornika na rzecz zobowiązań alimentacyjnych. Po potrąceniu środków windykowanych przez komornika do jej dyspozycji pozostaje równowartość ok. [...] odpowiadająca kwocie najniższego wynagrodzenia. Z pieniędzy tych musi opłacić rachunki za media oraz dokonać zakupu podstawowych produktów żywnościowych i higienicznych dla całej rodziny. W dniu [...] zlicytowany został ostatni składnik jej majątku – [...] udziału w nieruchomości zabudowanej pawilonem handlowym. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z córkami w wieku [...] i [...] lat. Wnioskodawczyni nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Córki skarżącej posiadają dom jednorodzinny o pow. [...] m2, jedna z córek jest właścicielem samochodu osobowego O o wartości [...]. Starsza córka studiuje, młodsza uczy się. Skarżąca oświadczyła, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód brutto w wysokości [...], jest to kwota po odliczeniu alimentów, mąż z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje [...] brutto. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] oświadczyła, że małżonek nie posiada czynnego rachunku bankowego. Skarżąca podała, że ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...], przy czym [...]. Skarżąca podała, że nie spłaca kredytu zaciągniętego w A, roszczenie banku zaspokajane jest z egzekucji udziałów w nieruchomości przy ul. O [...] należącej do wnioskodawczyni i jej męża oraz z wynagrodzenia. Skarżąca oświadczyła, że nie uzyskuje innych dochodów poza wynagrodzeniem za pracę. Starsza córka w miesiącach [...] otrzymała wynagrodzenie w łącznej kwocie [...] za [...] miesiące, a środki te zostały przeznaczone na bieżące płatności. Obecnie żadna z córek nie otrzymuje ani stypendium ani innej formy wsparcia. Starsza córka posiada [...] udziałów o wartości [...] w spółce B Sp. z o.o. Spółka rozpoczęła działalność gospodarczą we [...]. Skarżąca ani żadna z osób pozostających w gospodarstwie domowym nie prowadzą działalności gospodarczej. Córki wnioskodawczyni są właścicielami domu jednorodzinnego, Sąd Rejonowy w wyroku z [...] wyraził zgodę na sprzedaż poprzedniego, znacznie większego domu należącego wówczas do małoletnich córek skarżącej celem spłaty ciążącej na tamtej nieruchomości pożyczki hipotecznej, a z pozostałej kwoty uzyskanej ze sprzedaży domu nakazał zakup działki budowlanej i wybudowanie na niej domu dla córek. Samochód osobowy należący do córki o wartości ok. [...] został zakupiony za środki uzyskane ze sprzedaży poprzedniego pojazdu o podobnej wartości. Skarżąca oświadczyła, że ona, jej mąż, jak i żadna inna osoba nie udzielały córkom od [...] żadnej darowizny. Skarżąca podała, że małżonek nie otrzymał wynagrodzenia w okresie [...] miesięcy z uwagi na brak zatrudnienia. Do pisma załączyła kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez nią i małżonka, zaświadczenie o zatrudnieniu z dnia [...], wyciąg z C z D. Z oświadczeń skarżącej wynika, że ona i jej starsza córka posiadają rachunki bankowe. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy ma obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Podkreślić również należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć również należy, że w zakresie w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową strony wnoszącej o prawo pomocy, t.j. jej koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r. sygn. akt II FZ 67/11, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia stwierdzić należy, że nie wykazała on przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi). Skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni pozostaje również we wspólnym gospodarstwie domowym z córkami w wieku [...] lat, przy czym, jak wynika z akt administracyjnych, skarżąca płaci alimenty na córki. Skarżąca i jej mąż nie posiadają majątku, córki posiadają dom jednorodzinny o pow. [...] m2, starsza córka posiada również samochód osobowy marki O o wartości ok. [...] oraz [...] udziałów w spółce z o.o. o wartości [...]. Obecnie skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym utrzymują się z dochodów skarżącej z tytułu wynagrodzenia za pracę i z alimentów, które łącznie wynoszą ok. [...] (ok. [...] alimenty + [...] kwota wynagrodzenia wypłacana skarżącej po potrąceniu alimentów). Skarżąca podała, że koszty miesięcznego utrzymania wynoszą [...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów, małżonek od [...] miesięcy nie pracuje, starsza córka w okresie wakacyjnym uzyskała dochód w wysokości [...] (za [...] miesiące), a zatem średniomiesięczny dochód córki wyniósł ok. [...]. Nie wiadomo zatem z jakich środków skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą nadwyżkę kosztów miesięcznego utrzymania nad uzyskiwanymi dochodami. Oznacza to, że albo skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś oszczędności, których we wniosku i w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy nie wykazała, albo uzyskują dodatkowe dochody, których skarżąca w złożonych oświadczeniach nie zadeklarowała. W tym miejscu zauważyć należy, że w niniejszej sprawie sytuacja finansowa wnioskodawczyni oceniania jest również przez pryzmat sytuacji majątkowej wszystkich członków rodziny, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez skarżącą pełnych informacji i złożenie odpisów dokumentów wymienionych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawo pomocy. Wobec powyższego przyjąć należy, że złożone przez skarżącą oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro skarżąca nie udzieliła pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowego strony i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, a zatem wniosek należało oddalić. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące sytuacji materialnej i finansowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. To właśnie na wnioskodawczyni ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Ponadto zauważyć należy, że skarżąca została wezwana do złożenia wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy. Tymczasem wnioskodawczyni przedłożyła wyciągi ze swojego rachunku bankowego sporządzone na dzień [...] i [...], z wyciągów tych nie wynika w jakiej wysokości i z jakiego tytułu na ten rachunek wpływają środki pieniężne, ponadto zauważyć należy, że środki dostępne na wyciągu z dnia [...] wynosiły [...], na wyciągu z dnia [...]. Skarżąca załączyła również wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez C, saldo początkowe na tym rachunku na dzień [...] wynosiło [...], saldo końcowe na dzień [...]. Na ten rachunek w dniu [...] wpłynęły tytułem "Wynagrodzenie za [...]" środki w wysokości [...] oraz tytułem "LK [...]" w wysokości [...]. Z wyciągu nie wynika w jakiej wysokości i z jakiego tytułu na ten rachunek wpływały środki pieniężne we wcześniejszym okresie. Zauważyć również należy, że z przedłożonych przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych wynika, że saldo na tych rachunkach jest dodatnie. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i p 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.