I SA/Po 843/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 22 października 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku RP o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi RP na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania prowadzonego w zakresie nabycia przez płatnika ulgi w podatku rolnym postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. RP złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą bezdomną i samotną, bez środków do życia, stan jego zdrowia ulega pogorszeniu. Wnioskodawca wskazał, że z uwagi na brak środków został wpisany do Krajowego Rejestru Dłużników Niewypłacalnych, przy czym zadłużenie powstało bez jego winy. Skarżący oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Obecnie skarżący utrzymuje się z datków oraz ze zbierania surowców wtórnych i z tego tytułu uzyskuje od [...] miesięcznie. Wnioskodawca podał, że przebywał w szpitalu w G, lekarze stwierdzili u niego niezdolność do pracy i do występowania przed sądami. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego, 2. złożenie odpisów z wszystkich kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie [...] miesięcy należących do skarżącego, 3. podanie czy skarżący posiada pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji, jeżeli tak należy podać jakie to pojazdy, jakiej marki, jaki jest ich rok produkcji i wartość rynkowa, 4. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego z rozbiciem na poszczególne wydatki (ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, kablówka, środki czystości, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, kiedy, jaki jest harmonogram spłat rat, inne), 5. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu skarżący uzyskuje miesięczne dochody (np. z tytułu umowy o pracę, działalności gospodarczej, działalności rolniczej, dopłat do nieruchomości rolnej, upraw, hodowli zwierząt, udziału w spółkach, zbycia papierów wartościowych, pełnienia funkcji członka zarządu, prac dorywczych, sezonowych, umowy zlecenia, inne), kiedy takie dochody uzyskał i w jakiej wysokości, 6. podanie czy skarżący korzysta z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie, należy przedłożyć odpisy dokumentów potwierdzających charakter oraz wysokość przyznanych świadczeń, ewentualnie czy korzysta z pomocy rodziny, znajomych, jeżeli tak należy podać kto z członków rodziny lub znajomych udziela skarżącemu pomocy, w jakiej formie i w jakiej wysokości, należy przedłożyć odpisy umów pożyczek, umów darowizny, oświadczeń, z których wynika, że skarżący taką pomoc otrzymuje, 7. podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny, jeżeli tak to od kiedy i czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych, należy przedłożyć odpis decyzji, 8. podanie czy skarżący posiada lub posiadał w okresie ostatnich [...] lat jakieś nieruchomości (np. dom, mieszkanie, nieruchomość rolną, inne nieruchomości), jeżeli tak to jakie, jaka jest lub była ich powierzchnia, jeżeli skarżący zbył te nieruchomości to kiedy i w jaki sposób, 9. podanie do kogo należy dom, w którym mieszka skarżący, jeżeli skarżący najmuje ten dom należy podać koszty jakie z tego tytułu ponosi, 10. udokumentowanie źródła pochodzenia środków przeznaczonych na kapitał zakładowy spółki A Sp. z o.o., 11. udokumentowanie przychodów Wnioskodawcy z tytułu zajmowania stanowiska prezesa spółki A Sp. z o.o., 12. przedłożenie odpisu umowy dotyczącej zbycia udziałów spółki A Sp. z o.o. (o wartości [...]) na rzecz MP (brat), 13. wskazanie udziałowców oraz udokumentowanie wysokości i źródła pochodzenia kapitału zakładowego B Sp. z o.o. w organizacji, 14. udokumentowanie przychodów Wnioskodawcy z tytułu reprezentacji B Sp. z o.o. w organizacji, 15. wskazanie czyją stanowią własność oraz podanie tytułu prawnego do zajmowania nieruchomości położonych pod adresami: M [...], [...] M (adres zamieszkania według aktu notarialnego złożonego do akt sprawy o sygn. [...]), Ż [...], [...] N (adres dla doręczeń w sprawach o sygn. akt [...] i adres siedliska gospodarstwa rolnego), ul. K nr [...], [...] L (adres siedziby spółki A o.o.), ul. M lok. [...], [...] W (główna siedziba i miejsce wykonywania działalności gospodarczej w okresie od [...]) oraz nieruchomości położonej pod adresem [...] S, [...] (siedziba B Sp. z o.o. w organizacji), 16. przedłożenie szczegółowego opisu nieruchomości znajdujących się pod w/w adresami (proszę określić rodzaj zabudowy tych nieruchomości oraz sposób ich zagospodarowania), 17. wykazanie czy przeciwko Wnioskodawcy prowadzone są postępowania egzekucyjne; proszę udokumentować: aktualnie egzekwowane należności (przedłożyć protokoły z ostatnio dokonanych czynności egzekucyjnych), rodzaj zastosowanych środków egzekucyjnych, a także wysokość kwot przekazanych organom egzekucyjnym wskutek zastosowanych środków egzekucyjnych od początku [...]. Jednocześnie referendarz sądowy na podstawie art. 6 P.p.s.a. poinformował skarżącego, że okoliczności znane z urzędu, a także dane zawarte w bazach internetowych wskazują, że prowadzi on działalność rolniczą, prowadził działalność gospodarczą oraz zajmuje stanowisko Prezesa spółki A Sp. z o.o. (do [...] był wspólnikiem tego podmiotu gospodarczego), a ponadto jest osobą reprezentującą podmiot gospodarczy B Sp. z o.o. w organizacji (skargi wniesione do tutejszego Sądu i zarejestrowane pod sygn. akt [...]). W odpowiedzi z dnia [...] skarżący podał, że nie może przesłać żadnych dokumentów, o które został wezwany, gdyż ich nie posiada. Co do dzierżawionych gruntów podał, że zostały jemu bezprawnie odebrane m.in. przez C w P, gdyż nie miał środków na opłacenie czynszu. Sprawy o te grunty toczą się w sądach i są w toku. Skarżący podał również, że bez tych gruntów nie jest w stanie prowadzić żadnej działalności gospodarczej ani rolniczej. Skarżący oświadczył, że posiada pojazd o wartości [...], który wymaga ciągłych napraw. Wnioskodawca wskazał, że jest osobą bezdomną, natomiast podany przez niego adres jest adresem do korespondencji, gdyż został z tego mieszkania eksmitowany, ponieważ nie płacił czynszu. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że strona musi wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wobec tego, pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. Zatem to w interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. W przedmiotowej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zatem wniosek podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący, mimo wezwania, nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący, pomimo wyczerpania trybu z art. 255 P.p.s.a., nie złożył zeznań rocznych podatkowych za [...], nie wyjaśnił nawet czy takie zeznania składał, nie przedłożył również wyciągów z rachunków bankowych, nie podał czy takie rachunki bankowe posiada. Skarżący podał, że posiada pojazd o wartości [...], który wymaga ciągłych napraw, jednakże nie wyjaśnił jaki to pojazd, jakiej marki i jaki jest jego rok jego produkcji. Wnioskodawca nie wyjaśnił również czy w okresie ostatnich [...] lat posiadał jakieś nieruchomości, jeżeli tak to jakie, czy zbył te nieruchomości, jeżeli tak to kiedy i w jaki sposób, nie podał czy prowadzone są wobec niego postępowania egzekucyjne, czy w związku z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi został zajęty jego majątek, rachunek bankowy, nie przedłożył dokumentów o zajęciu majątku i rachunku bankowego, nie podał jaka kwota w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego została do chwili obecnej wyegzekwowana. Wnioskodawca nie podał także w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania, czy korzysta z pomocy opieki społecznej i czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Skarżący nie udzielił również informacji dotyczących spółki A sp. z o.o., w której w [...] zbył udziały na rzecz brata MP o wartości [...], nie wyjaśnił w jakiej wysokości otrzymuje wynagrodzenie za pełnienie funkcji Prezesa Zarządu w tej Spółce, nie podał również w jakiej wysokości uzyskuje przychody z tytułu reprezentacji B Sp. z o.o. w organizacji. Wnioskodawca nie przedłożył również żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy. Zatem skarżący w niniejszej sprawie nie złożył wiarygodnego oświadczenia, na podstawie którego można ustalić jego sytuację majątkową i rodzinną oraz zdolności płatnicze. Nadal nieznane pozostają źródło i wysokość osiąganych przychodów (nie można zidentyfikować źródła finansowania kosztów utrzymania koniecznego strony). Podstawą rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy nie mogą być natomiast gołosłowne, nie poparte żadnymi dokumentami zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Obowiązkiem podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie aktualnej i rzeczywistej sytuacji majątkowej oraz rodzinnej, tak aby możliwe było przeprowadzenie oceny zdolności płatniczych w zakresie uiszczenia kosztów postępowania. Oświadczenie majątkowe skarżącego budziło i nadal budzi wątpliwość. Wnioskodawca nieprzerwanie bowiem od [...] ubiega się o dopłaty do produkcji rolnej. Sprawy przeciwko D ze skargi spółki A Sp. z o.o. toczyły się także przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym (Spółkę reprezentował wnioskodawca, a sprawy zostały zarejestrowane pod sygn. akt [...]). Z kolei w dniu [...] do Wydziału III tutejszego Sądu wpłynęła skarga podmiotu B Sp. z o.o. w organizacji, którą reprezentuje skarżący. B Sp. z o.o. w organizacji prowadzi spory sądowoadministracyjne także z Dyrektorem Izby Skarbowej (sygn. akt [...]) oraz z D przed Wojewódzki Sądem Administracyjnym (sygn. akt [...]). Oświadczenia skarżącego co do bezdomności, niewypłacalności, nieprowadzenia działalności gospodarczej i rolniczej oraz braku jakichkolwiek źródeł dochodu nie korespondują w szczególności z ubieganiem się o dopłaty rolnicze, działaniami podejmowanymi w zakresie tworzenia i reprezentowania kolejnych podmiotów gospodarczy oraz posiadaniem i zbyciem udziałów w A Sp. z o.o. na rzecz brata (Monitor Sądowy i Gospodarczy z [...]). Fakt, że Skarżący został wpisany do Rejestru Dłużników Niewypłacalny (podstawą wpisu było orzeczenie Sądu Rejonowego zobowiązujące dłużnika do wyjawienia majątku) informuje jedynie o tym, że wierzyciele osoby wpisanej do w.w rejestru nie znają majątku, z którego można skutecznie przeprowadzić egzekucję. Skarżący nie udokumentował twierdzeń o wysokości własnego zadłużenia, nie ujawnił rzeczywistych przyczyn powstania zadłużenia, nie wskazał zastosowanych środków egzekucyjnych oraz nie udokumentował wysokości kwot wyegzekwowanych od początku [...]. Podkreślić przy tym należy, że wpis do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych został dokonany w dniu [...] (porównaj postanowienie referendarza sądowego z dnia [...]), natomiast zbycie przez skarżącego na rzecz brata udziałów w A Sp. z o.o. o łącznej wartości [...] zostało ujawnione w Monitorze Sądowym i Gospodarczym w dniu [...]. Skarżący każdorazowo, w zależności od potrzeb konkretnego postępowania, przedstawia stan faktyczny sprawy w sposób, który ma przynieś mu oczekiwane rozstrzygnięcie. I tak w sprawach o dopłaty Wnioskodawca powołuje, że użytkuje rolniczo grunty o pow. około [...]. W kontekście takich rozbieżności, dla rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej prawa pomocy konieczne okazało się ustalenie sytuacji majątkowej wnioskodawcy za pomocą dowodów z dokumentów. Zasłanianie się niewiedzą, brakiem dokumentów, czy też wybiórcze przedstawianie jedynie informacji przemawiających za przyznaniem prawa pomocy, należy traktować jako równoważne z brakiem wyjawienia rzeczywistej sytuacji majątkowej. Nie budzi zatem wątpliwości, że brak nadesłania przez skarżącego ww. dokumentów i oświadczeń, nie pozwala na dokonanie miarodajnej oceny i rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Jak już wcześniej wskazano, obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek prawa pomocy. Zatem złożone przez skarżącego w niniejszej sprawie oświadczenia są niepełne i nierzetelne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005r. sygn. akt II FZ 418/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro wnioskodawca, pomimo wezwania, nie dostarczył wszystkich żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony, a zatem wniosek należało oddalić. Na wnioskodawcy ciążył bowiem obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.