I SA/Po 843/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od [...]. do [...] wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego; postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący B. R., reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...]2014 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...]2014 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za miesiące od [...] do [...]. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami postępowania egzekucyjnego. Następnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że ze względu na trudną sytuację finansową nie stać go na pokrycie kosztów sądowych. Skarżący podał, że mimo, iż pracuje na terenie UK to zarobione środki wydaje na skromne życie, a zaoszczędzone pieniądze w całości wydatkuje na utrzymanie córki, która mieszka w Polsce oraz pomaga finansowo mamie, która jest w podeszłym wieku i potrzebuje pomocy w utrzymaniu domu. Matka zamieszkuje wraz z bratem wnioskodawcy, który opiekuje się nią ze względu na jej stan zdrowia. Skarżący wskazał, że emerytura mamy jest wydatkowana na lekarstwa oraz niezbędne artykuły, brakuje natomiast na węgiel oraz rachunki związane z utrzymaniem domu. Wnioskodawca podał, że z uwagi na powyższe jest zmuszony pomagać rodzinie, aby mogli godnie żyć. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mamą i z bratem. Skarżący nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Brat skarżącego nie posiada żadnych nieruchomości oraz oszczędności, pozostaje na utrzymaniu mamy. Matka nie posiada nieruchomości, oszczędności, wydatkuje na bieżąco otrzymywaną emeryturę. Skarżący oświadczył, że brat nie uzyskuje żadnych dochodów, matka otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł brutto, wnioskodawca z tytułu umowy na zlecenie ok. [...] zł brutto. Na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] 2014 r. oświadczył, że utrzymuje się z pracy świadczonej na podstawie umowy zlecenia, za którą uzyskuje wynagrodzenie miesięczne w wysokości ok. [...] GBP. Skarżący podał, że jego brat od dnia [...] posiada status bezrobotnego, bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca podał, że w W. B.za wynajem mieszkania płaci [...] GBP, na żywność przeznacza [...] GBP, na koszty dojazdu do pracy [...] GBP. Natomiast koszty miesięcznego utrzymania osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym wynoszą: ogrzewanie [...] zł, woda [...] zł, gaz [...] zł, energia elektryczna [...] zł, telefon stacjonarny [...] zł, lekarstwa [...] zł, środki czystości [...] zł, raty kredytu zaciągniętego przez mamę [...] zł. Skarżący podał, że pomaga mamie i bratu w utrzymaniu domu i w zakupie węgla. Wnioskodawca oświadczył, że ponosi wydatki na córkę w wysokości [...] zł miesięcznie z tytułu alimentów oraz przeznacza kolejne [...] zł miesięcznie na odzież, książki i korepetycje. Skarżący podał, że jego córka ma [...] lat. Wnioskodawca oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący oświadczył, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie uzyskują innych dochodów poza wskazanym w oświadczeniu, ani nie korzystają z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawca oświadczył również, że on i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają udziałów w spółkach i nie pełnią funkcji członków zarządu. Wnioskodawca podał, że mieszkanie, w którym mieszka wynajął w W. B. od pośrednika, czynsz najmu wynosi [...] GBP miesięcznie. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje w związku małżeńskim ani partnerskim. Do pisma załączył kserokopie: oświadczenia z dnia [...] 2014 r. sporządzonego przez skarżącego w C., z którego wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, bratem i z córką, skarżący podał, że uzyskuje dochody miesięczne z tytułu pracy na umowy zlecenie w wysokości ok. [...] GBP, ponosi koszty wynajmu mieszkania w wysokości [...] GBP, żywność [...] GBP, dojazd do pracy ok. [...] GBP, alimenty na córkę [...] GBP, ponadto kupuje córce książki oraz materiały szkolne, okresowo ubrania, na pomoc finansową dla rodziny w Polsce (zakup węgla na zimę oraz pomoc w utrzymaniu domu) przeznacza ok. [...] GBP, skarżący podał również, że nie posiada domu, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, mieszkania, posiada natomiast oszczędności w wysokości ok. [...] zł, nie posiada wartościowych przedmiotów, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] 2014 r., z którego wynika, że brat skarżącego w roku podatkowym 2013 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł, decyzji z dnia [...]., z której wynika, że brat skarżącego jest zarejestrowany w Powiatowym urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez Bank Spółdzielczy w Ś., z którego wynika, że matka skarżącego otrzymuje na ten rachunek świadczenie z ZUS w wysokości [...] zł, skarżący na ten rachunek wpłacił w dniu [...]2014 r. [...] zł, w dniu [...]2014 r. [...] zł, w dniu [...]2014 r. [...] zł, oraz wyciągi z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez Bank w W. B., z których wynika, że na ten rachunek wpływają środki pieniężne, saldo na tym rachunku jest dodatnie, na dzień [...]2014 r. wynosiło [...] GBP, na dzień [...]2014r. [...] GBP, na dzień [...]2014 r. [...] GBF, na dzień [...]2014 r. [...] GBP, na dzień [...]2014 r. [...] GBP, na dzień [...]2014 r. [...] GBP, na dzień [...]2014 r. [...] GBP, ma dzień [...]2014 r. [...] GBP, na dzień [...]2014 r. [...] GBP. Postanowieniem referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia [...] 2014 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu przedmiotowego postanowienia wskazano, że mimo ponoszonych przez skarżącego kosztów miesięcznego utrzymania w W. B., ponoszeniu świadczenia alimentacyjnego i dodatkowych kosztów związanych z utrzymaniem dziecka w wysokości [...] zł i udzielania pomocy matce i bratu, wnioskodawca na rachunku bankowym ma saldo dodatnie, posiada również oszczędności w wysokości ok. [...] zł. Zatem z uzyskiwanych dochodów i z posiadanych oszczędności jest w stanie ponieść koszty sądowe, na obecnym etapie postępowania sądowego. Pismem z dnia [...] 2014 r. pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która zmusiła go do wyjazdu za granicę w celu znalezienia pracy zarobkowej, umożliwiającej mu utrzymanie siebie oraz swoich najbliższych. Jak wynika z uzasadnienia sprzeciwu jedynym majątkiem skarżącego są środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, którego to saldo wynosi ok. [...] zł. W ocenie pełnomocnika fakt ten nie może stanowić wyłącznej podstawy oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sam zaś wydatek w kwocie [...] złotych obejmujących dwa wpisy od skarg jest zaś dotkliwie wysoki, ponieważ stawia pod znakiem zapytania możliwość zaspokojenia potrzeb osób pozostających na jego utrzymaniu. Oszczędności odkładane na rachunku bankowym stanowią zaś zabezpieczenie potrzeb zwłaszcza jego schorowanej matki, w zakresie zakupu potrzebnych jej lekarstw i opału na zimę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W przedmiotowej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W świetle ostatniego z powołanych przepisów osobie fizycznej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony - interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Należy ponadto wskazać, że skarżący wszczynając spór na drodze sądowej powinien liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, w ocenie Sądu skarżący nie uzasadnił wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych ponieważ nie wykazał iż nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jak wynika z akt sprawy na rachunku bankowym skarżącego znajdują się jego oszczędności w kwocie ok. [...] złotych. Natomiast jak wskazano w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego fakt ten w ocenie pełnomocnika skarżącego nie może stanowić wyłącznej podstawy oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, ponieważ oszczędności odkładane na rachunku bankowym stanowią zabezpieczenia potrzeb w tym zwłaszcza potrzeb jego schorowanej matki, w zakresie zakupu potrzebnych jej lekarstw i opału na zimę. Skarżący nie wskazał jednak wysokości przewidywanych kosztów związanych z wydatkami, których to zabezpieczenie mają stanowić środki znajdujące się na jego rachunku bankowym. W związku, z czym przyszłe i tylko hipotetyczne wydatki nie mogą w ocenie Sądu uzasadniać żądania przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych, wynoszących na chwilę obecną [...] zł z tytułu wpisu od skargi, albowiem jak wynika z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy w tym miejscu wskazać, że Sąd podziela reprezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym nie stanowi usprawiedliwienia dla zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, podnoszona przez skarżącego przyszła i niepewna okoliczność co do jego ewentualnych trudności finansowych. Przy ocenie czy strona jest zdolna do poniesienia kosztów sądowych Sąd bierze bowiem pod uwagę jej aktualną sytuację materialną, a nie przyszłą i hipotetyczną. [tak: Postanowienie NSA z dnia 24 września 2008 r. sygn.. akt I OZ 706/08]. Wniosku tego nie zmienia również fakt, że skarżący w drugiej ze spraw toczących się z jego skarg przed tutejszym Wojewódzkim Sądem Administracyjnym pod sygnaturą [...] może być również zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] złotych. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.