I SA/Po 850/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska po rozpoznaniu 14 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. oraz odsetek za zwłokę od zaliczek na podatek dochodowy za miesiące I, III, IV, V, VI, VII, X i XI 2009 r. postanawia oddalić wniosek. Skarżący M. O., reprezentowany przez doradcę podatkowego, pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. z dnia [...], nr [...], określającą zobowiązanie w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2009 r. do grudnia 2010 r. W dniu 7 października 2014 r. skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...]. Wnioskodawca oświadczył, że po wydaniu decyzji przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w P. musiał zawiesić działalność gospodarczą, ponieważ nie był w stanie jej prowadzić z uwagi na chorobę ([...]), przez co skazany jest na pomoc najbliższych mu osób. Skarżący wskazał, że nie posiada miejsca zameldowania, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, nie posiada również dochodów. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia 30 września 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w piśmie z dnia 10 października 2014 r. oświadczył, że z uwagi na brak stałego miejsca zamieszkania nie ponosi kosztów utrzymania innych niż kredyt w wysokości ok. [...] zł (rata miesięczna [...] zł). Wnioskodawca podał, że nie posiada i nie użytkuje pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Nie uzyskuje również dochodów z żadnego źródła. Od dnia [...] marca 2014 r. pozostaje osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...]. Nie posiada udziałów w spółkach i nie pełni funkcji członka zarządu ani prokurenta w spółkach. Skarżący wskazał, że nie posiada stałego ani tymczasowego miejsca zameldowania i jest kawalerem. Do pisma załączył: wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika, że w dniu [...] zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą, zaświadczenie Starosty [...] z dnia [...] października 2014 r., z którego wynika, że skarżący od dnia [...] marca 2014 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako bezrobotny, harmonogram spłaty rat kredytu, z którego wynika, że data ostatecznej spłaty kredytu przypada na dzień [...] czerwca 2018 r., do spłaty pozostało 46 rat, miesięczna rata wynosi [...] zł, wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] na rzecz X. M. O. oraz zeznania roczne podatkowe za 2012 i 2013 r. Z kolei w odpowiedzi udzielonej na wezwanie referendarza sądowego z dnia 16 października 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący oświadczył, że korzysta z pomocy swojej najbliższej rodziny – rodziców i brata. Pomoc ta polega na udostępnianiu mu mieszkań w/w osób oraz zapewnieniu wyżywienia. Pomoc pieniężna to niewielkie kwoty, które czasami otrzymuje – nieprzekraczające kilkudziesięciu złotych. Nie są sporządzane żadne umowy dotyczące tychże kwot. Skarżący podał, że nie wie jaka jest sytuacja finansowa osób, które go wspomagają finansowo i dlatego nie wie, jakie i z jakiego źródła osiągają dochody. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 listopada 2014 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia stwierdzono, że skarżący, pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie udzielił pełnej odpowiedzi, co uniemożliwiło dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny stanu majątkowo-finansowego strony. W ustawowym terminie skarżący, reprezentowany przez doradcę podatkowego, złożył sprzeciw, w którym podniósł, że sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy winien opierać się wyłącznie o przesłanki ekonomiczne - realną sytuację majątkową, w jakiej znajduje się wnioskodawca w chwili składania wniosku. Ponadto stwierdził, że osoby, które go aktualnie wspierają nie mają obowiązku wyjawiać mu swojej sytuacji majątkowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej w skrócie: "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, dokonując oceny przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie wykazał w sposób jednoznaczny przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. W pierwszej kolejności podnieść należy, że - stosownie do powołanych wyżej przepisów - warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, iż występują przesłanki uzasadniające jej udzielenie. W interesie strony skarżącej leży zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz, czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, twierdzenia skarżącego, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nie są przekonujące. Oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz złożone później - na wezwanie referendarza sądowego - dodatkowe informacje uznać należy za niepełne. To samo dotyczy informacji wskazanych przez skarżącego w uzasadnieniu sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego. Wbrew bowiem wyraźnemu żądaniu referendarza, wnioskodawca nie przedstawił informacji o sytuacji majątkowej osób, u których czasowo mieszka (brata i rodziców), a więc de facto z którymi - w danym momencie - pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, powołując się w tej kwestii na brak obowiązku tych osób do wyjawiania mu ich sytuacji majątkowej. Odmawiając w istocie przekazania informacji w tym zakresie skarżący pozbawił Sąd możliwości oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Skoro bowiem strona twierdzi, iż potrzebuje pomocy w realizacji jej praw (w tym przypadku w postaci poniesienia kosztów sądowych), to istnieje konieczność oceny, czy pomoc udzielana przez rodzinę skarżącego jest wystarczająca do zaspokojenia tej potrzeby. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa. Niedostarczenie przez wnioskodawcę szczegółowych informacji odnośnie sytuacji majątkowej jego brata i rodziców, nie pozwala zatem na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W kontekście powyższych rozważań wskazać również należy, że z przedłożonego przez skarżącego wyciągu z jego rachunku bankowego wynika jednoznacznie, że spłata zaciągniętego przez niego kredytu odbywa się ze środków przekazanych mu przez brata – M. K. (np. przelew z dnia 22 kwietnia 2014 r. na kwotę [...] zł, przelew z dnia 19 maja 2014 r. na kwotę [...] zł, przelew z dnia 23 czerwca 2014 r. na kwotę [...] zł, przelew z dnia 21 lipca 2014 r. na kwotę [...] zł, przelew z dnia 21 sierpnia 2014 r. r. na kwotę [...] zł, przelew z dnia 22 września 2014 r. na kwotę [...] zł – por. historia rachunku bankowego prowadzonego dla skarżącego przez [...], k. 48 – 53 akt sąd.). Sąd zauważa, że z przedłożonego przez skarżącego wyciągu z rachunku bankowego wynika także, że na jego konto w dniach 23 czerwca 2014 r. i 23 września 2014 r. wpłynęły przelewy od jego brata w kwotach wielokrotnie przekraczających wysokość rat spłacanego kredytu, tj. odpowiednio w wysokości [...] zł i [...] zł, które następnie zostały zwrócone wpłacającemu z adnotacją "zwrot - pomyłka". Uwzględniając powyższe nie można wykluczyć, iż sytuacja majątkowa brata skarżącego, z którym strona okresowo zamieszkuje, jest na tyle dobra, skoro dokonał on dwóch przelewów na tak znaczące kwoty celem spłaty przez skarżącego kredytu, że mógłby on wesprzeć swojego brata także w zakresie poniesienia kosztów postępowania sądowego. Dodatkowo należy zaznaczyć, że w świetle ugruntowanego już stanowiska judykatury spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Stwierdzono bowiem, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (por. postanowienia NSA w Warszawie z dnia 15 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 189/12; z dnia 7 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 83/06, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl), gdyż niedopuszczalna jest sytuacja, że osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej prywatne zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Sąd podkreśla także, że udzielenie kredytu musiała poprzedzać pozytywna analiza sytuacji finansowej strony w zakresie możliwości spłaty pożyczonej kwoty. Ponadto godzi się zauważyć, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący, nie przedstawiając części informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych, osób z którymi okresowo pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, nie uczynił zadość tym wymaganiom. Jak już wyżej wskazano obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt, obciąża wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w badanej sprawie. Zdaniem Sądu, skarżący - pomimo dwóch wezwań do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie udzielił pełnej odpowiedzi, która pozwoliłaby na ustalenie, że nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych. Także w złożonym sprzeciwie skarżący nie uzupełnił wyżej wskazanych braków poprzez złożenie stosownych oświadczeń bądź dokumentów, a tym samym nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tym miejscu należy podkreślić, że uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2013 r., sygn. akt I FZ 476/13, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zasadne jest zatem stwierdzenie, że skoro skarżący, pomimo wezwań, nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego stanu majątkowo-finansowego. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji materialnej i finansowej. To właśnie na skarżącym ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd jeszcze raz podkreśla, że w analizowanej sprawie, sytuacja finansowa i majątkowa wnioskodawcy oceniania jest również przez pryzmat sytuacji majątkowej wszystkich członków rodziny, z którymi skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Do tej oceny z kolei niezbędne jest podanie przez wnioskodawcę informacji wskazanych w wezwaniu do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (ewentualnie złożenie odpisów stosownych dokumentów). W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.