I SA/Po 854/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Gorzan /spr./ Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont Asesor sądowy Katarzyna Nikodem Protokolant: st. sekr.sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2005r. sprawy ze skargi H. i W.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za [...]r. od dochodów z nieujawnionych źródeł o d d a l a s k a r g ę /-/K.Nikodem /-/G.Gorzan /-/W.Zygmont I SA/Po 854/04 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...]r. Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych w kwocie [...]zł oraz odsetek za zwłokę w kwocie [...]zł, uznając, że wskazane we wniosku podatników H. i W. J. okoliczności, jak ich trudna sytuacja finansowa oraz zły stan zdrowia, a także nieotrzymanie rekompensaty za pozostawione mienie zabużańskie nie stanowią przesłanek w świetle art.67 § 1 Ordynacji podatkowej do umorzenia zaległości podatkowych. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucili naruszenie prawa, w szczególności przepisów art.67 § 1 i art.121 Ordynacji podatkowej polegające na błędnej ocenie stanu faktycznego sprawy oraz braku wnikliwej analizy sytuacji wnioskodawców. W ocenie skarżących organ podatkowy nie uwzględnił faktu, iż podatnicy są osobami starymi, schorowanymi i ubogimi, jako przesłanki do pozytywnego załatwienia wniosku. Zobowiązani wskazali, iż umorzenie przedmiotowej zaległości nie poprawi ich kondycji gospodarczej, lecz jedynie zapobiegnie zagrożeniu ich egzystencji. Ponadto małżonkowie J. wnieśli zarzut, iż organ podatkowy nie uwzględnił faktu, że nie otrzymali od Skarbu Państwa rekompensaty za pozostawiony za Bugiem majątek. Opieszałość Państwa w tym zakresie doprowadziła ich do skrajnej biedy. Dyrektor Izby Skarbowej decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że uwzględniając wiek podatników oraz pobierane przez nich emerytury i renty w łącznej kwocie netto [...]zł miesięcznie, można zgodzić się ze stanowiskiem wnoszących odwołanie co do ich bardzo trudnej sytuacji finansowej. Jednakże należało uwzględnić, że podatnicy są właścicielami nieruchomości położonej w P., stanowiącej działkę o pow. [...]m2 zabudowanej domem jednorodzinnym. Przedmiotowe zadłużenie ma zabezpieczenie w posiadanym przez skarżących majątku. Ponadto w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego ściągana jest miesięcznie kwota [...]zł na poczet przedmiotowego zadłużenia. Organ odwoławczy nie zgodził się również z twierdzeniem, iż brak rekompensaty za mienie zabużańskie (wartość [...]zł) doprowadził podatników do skrajnej biedy. Aktualne problemy finansowe w znacznej mierze wynikają z faktu, iż małżonkowie J. w okresie od [...] do [...]r. wydatkowali kwotę [...]zł z nieujawnionych źródeł dochodów, co skutkowało wydaniem decyzji z dnia [...]r. nr [...], którą wymierzono zobowiązanym podatek dochodowy za [...]r. w kwocie [...]zł. Organ odwoławczy wyjaśnił również, iż umorzenie zaległości podatkowych nie jest instytucją służącą do zadośćuczynienia z tytułu nieotrzymanego odszkodowania za majątek pozostawiony poza granicami kraju. W skardze na powyższą decyzję małżonkowie J. zarzucili naruszenie art.67 § 1, art.121 § 1 w zw. z art.235 Ordynacji podatkowej i wnieśli o jej uchylenie. W ocenie skarżących "ważny interes podatnika" wyraża się tym, że do chwili obecnej nie otrzymali oni odszkodowania za majątek pozostawiony za Bugiem i fakt ten doprowadził ich do "skrajnej nędzy". Dlatego mają prawo oczekiwać od Państwa pomocy w postaci umorzenia zaległości podatkowej. Brak rekompensaty jest okolicznością o charakterze nadzwyczajnym i powstałym niezależnie od woli zobowiązanych. Organy podatkowe obu instancji nie wzięły powyższego faktu pod uwagę. Z tego powodu za błędne należy uznać stanowisko organu odwoławczego, że "ważny interes podatnika" występuje wówczas, gdy przyczyny powstania zaległości mają charakter wyjątkowy. Do skargi dołączono dokumentację lekarską, wskazującą na liczne schorzenia podatników oraz ich okresowe leczenia szpitalne. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Sąd nie ocenia słuszności zaskarżonych decyzji organów podatkowych, nie rozstrzyga także sprawy co do istoty za lub obok organów podatkowych, lecz kontroluje, czy decyzje te zostały wydane na podstawie prawidłowo zastosowanych i zinterpretowanych przepisów prawa materialnego, po ustaleniu w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadami i regułami nakazanymi przez przepisy postępowania podatkowego. Podstawą prawną rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie jest przepis art.67 § 1 Ordynacji podatkowej. Zgodnie z jego treścią w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę. W razie podjęcia decyzji pozytywnej, co do umorzenia zaległości podatkowej nie można odmówić proporcjonalnego umorzenia odsetek za zwłokę (§ 2 art.67 Ordynacji podatkowej). Rację mają organy, które wydały decyzje w rozpatrywanej sprawie, że użycie przez ustawodawcę w powyżej cytowanym przepisie sformułowania "może" oznacza, iż w zakresie umorzenia zaległości podatkowej i związanych z nią odsetek za zwłokę organy podatkowe zostały wyposażone w prawo działania według tzw. uznania administracyjnego. Tak ukształtowane kompetencje do swobodnego uznania nie są tożsame z prawem samowolnego działania. W każdym przypadku, rozpatrując wniosek podatnika o umorzenie zaległości, organy podatkowe winny dokładnie ustalić sytuację społeczno-materialną podatnika, aby na tej podstawie ocenić, czy zachodzą przesłanki wyjątkowe, wywołane nadzwyczajnymi okolicznościami, ze względu na które, przy zastosowaniu kierunkowych dyrektyw wyboru w tych sprawach, mianowicie "ważny interes podatnika" i (lub) "interes publiczny", uzasadnione jest udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległości z odsetkami w całości lub w części i w ten sposób spowodowanie odstąpienia w tej sprawie od konstytucyjnie wyrażonej zasady powszechności opodatkowania (art.84 Konstytucji R.P.). W konsekwencji powyższego konieczne jest szczegółowe wyjaśnienie w uzasadnieniu wydanej decyzji sposobu rozumowania oraz faktycznych i prawnych przesłanek podjętego przez organ podatkowy rozstrzygnięcia. Wtedy dopiero można uznać, że organy podatkowe, wydając decyzję uznaniową, działały zgodnie z zasadą praworządności (art.120 Ordynacji podatkowej), zasadą zaufania do organów podatkowych (art.121 Ordynacji podatkowej) i zasadą przekonywania stron (art.124 Ordynacji), a ze swobodnego uznania przez prawo dozwolonego, nie uczyniły dowolnego działania, sprzecznego z prawem. Wprawdzie "ważny interes podatnika" nie został ustawowo zdefiniowany, tak samo, jak "interes publiczny", jednak w odniesieniu do pierwszego z wymienionych pojęć, w oparciu o doktrynę i orzecznictwo sądowe należy mieć na uwadze takie okoliczności, jak np.: niezdolność zapewnienia minimum egzystencji sobie i rodzinie, klęski żywiołowe, błędne wskazania organu podatkowego, co do prawa podatkowego w indywidualnej sprawie. Gdy chodzi natomiast o interes publiczny zwracać winny uwagę okoliczności mające znaczenie dla całego społeczeństwa, mieszkańców danej gminy, pewnej społeczności, czy też określonej profesji lub korporacji, w płaszczyźnie sprawiedliwości społecznej, bezpieczeństwa, zaufania społecznego do organów władzy publicznej. Ze względu na powyżej przedstawione reguły działania organów podatkowych w sprawach o udzielenie ulgi podatkowej, kontrola sądowo-administracyjna w tych sprawach jest ograniczona i sprowadza się zasadniczo do badania, czy zaskarżona decyzja oparta jest na wnikliwej analizie dokładnie ustalonego stanu faktycznego sprawy, czy wskazane na uzasadnienie wniosku o umorzenie zaległości podatkowej okoliczności zostały wszechstronnie przez organy podatkowe rozważone, a w konsekwencji tego czy dokonana klasyfikacja przesłanek ustawowych i faktycznych mieści się w granicach przyznanego organom prawa do uznania administracyjnego. Badając z powyżej przedstawionego punktu widzenia treść wydanych decyzji w rozpatrywanej sprawie oraz zebrany w aktach sprawy materiał dowodowy, Sąd nie dopatrzył się dowolności ze strony organów obu instancji przy podejmowaniu decyzji o odmowie umorzenia zaległości podatkowych. Skarżący powołują się na swój podeszły wiek, jednak - co wynika z akt sprawy - o obowiązku uiszczenia podatku dochodowego z nieujawnionych źródeł przychodów za rok [...] powzięli wiadomość w kwietniu [...]r., a więc ponad 11 lat temu (do wydania zaskarżonej decyzji upłynęło 9 lat) i tak znaczny upływ czasu od ustalenia zobowiązania podatkowego spowodował powstanie wysokich odsetek za zwłokę. Nie dopatrując się podstaw do zrezygnowania z dochodzenia powstałych zaległości podatkowych ze względu na "ważny interes podatników" organy podatkowe prawidłowo umotywowały swoje stanowisko, wskazując, że wysokość otrzymywanych przez skarżących dochodów z tytułu zaopatrzenia emerytalno-rentowego, w zestawieniu z podanymi przez skarżących wydatkami na ich utrzymanie, koszty leczenia i utrzymanie nieruchomości pozwala na ściągnięcie w trybie prowadzonej egzekucji miesięcznie kwoty [...]zł na poczet przedmiotowego zadłużenia, przy czym wskazano także, iż skarżący są właścicielami nieruchomości o pow. [...]m2 w P., zabudowanej domem jednorodzinnym. Zresztą zauważenia wymaga, że podsumowanie przez skarżących wydatków miesięcznych na utrzymanie rodziny i nieruchomości oraz kwoty ściąganego egzekucyjnie zadłużenia ([...]zł + [...] zł = [...]zł) przewyższa wysokość pobieranego zaopatrzenia emerytalno-rentowego przez skarżących netto ([...]zł), co może świadczyć o tym, że zaopatrzenie to nie jest jedynym źródłem ich dochodu. Jakkolwiek poziom miesięcznych dochodów skarżących pozwala na ich "skromną egzystencję", jak to skarżący określili w skardze, jednak ich sytuacja majątkowa w zasadzie ustabilizowana, nie daje podstawy do uznania, że wystąpiły wyjątkowe okoliczności, wywołane nadzwyczajnymi zdarzeniami, w konsekwencji których nie uzyskują przychodów w ogóle, bądź uzyskują przychody nie zapewniające im minimum egzystencji. Gdy chodzi zaś o niewypłacone przez Państwo "odszkodowanie" za pozostawione "mienie zabużańskie" należy zgodzić się ze stanowiskiem organów podatkowych, że umorzenie zaległości podatkowych nie jest instrumentem służącym do zaspokojenia roszczeń skarżących z tytułu przedmiotowej rekompensaty. Żaden przepis prawa podatkowego czy odrębnych ustaw nie wskazuje na dopuszczalność dokonania takiego rozliczenia czy potrącenia, wobec czego nie można czynić organom podatkowym zarzutu naruszenia prawa z powodu nieuwzględnienia wniosku skarżących uzasadnionego powyższą przesłanką. Z powyższych względów, skoro zaskarżona decyzja nie narusza prawa, skargę należało uznać za nieuzasadnioną i na podstawie art.151 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270) orzec o jej oddaleniu. /-/K.Nikodem /-/G.Gorzan /-/W.Zygmont L.Sz