I SA/Po 864/15

|Sygn. akt I SA/Po 864/15 | | WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 września 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Sędziowie Sędzia WSA Dominik Mączyński (spr.) Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Protokolant: referent stażysta Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2015 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. odmówił P. B. (dalej zwanemu również zobowiązanym lub skarżącym) umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] oraz [...]. W uzasadnieniu swojego postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że w dniu [...] października 2014 r. skarżący wniósł skargę na czynność egzekucyjną, która to postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] została oddalona. Zaznaczono przy tym, że pismem z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] poinformowano zobowiązanego, że może On wnieść do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. odrębne podanie po doprecyzowaniu zakresu żądania. W dniu [...] grudnia 2014 r., skarżący wniósł o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] wezwano zobowiązanego do sprecyzowania żądania poprzez wskazanie jaka przesłanka ma uzasadniać umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W dniu [...] stycznia 2015 r. zobowiązany odpowiadając na wezwanie poinformował jedynie, że przedmiotem jego wniosku jest umorzenie postępowania egzekucyjnego, skarżący nie wskazał przy tym żadnej z przesłanek uzasadniającej to żądanie. Organ egzekucyjny wskazał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują że dalsze prowadzenie postępowanie jest niemożliwe lub niecelowe. Zaznaczono przy tym, że w sprawie zobowiązanego nie zaistniały żadne przesłanki umorzenia obligatoryjnego ani fakultatywnego. W kontekście podnoszonych przez skarżącego argumentów stwierdzono, że możliwości kompensaty wzajemnych zobowiązań z tytułu prawomocnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu nie może stanowić podstawy do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący wniósł zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w P. Uzasadniając zażalenie zobowiązany wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. jest w posiadaniu prawomocnego wyroku WSA w Poznaniu z klauzulą prawomocności. Zaznaczono, że na podstawie prawomocnych wyroków tego sądu, kwoty zaległości w podatku od towarów i usług mogą być kompensowane. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. Na wstępie swoich rozważań organ odwoławczy wskazał, że przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały określone w art. 59 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w P. brak jest w sprawie przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się z kolei do podniesionych w zażaleniu argumentów wskazano, że w sprawie zobowiązanego jedynie w dniu 10 maja 2005 r. zapadł prawomocny wyrok WSA w Poznaniu o sygn. akt I SA/Po 727/03, na mocy którego zasądzono na rzecz skarżącego kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaznaczono jednak, że zasądzona tym wyrokiem kwota została w dniu [...] października 2005 r. zwrócono na rachunek skarżącego w Banku Spółdzielczym w W. Wyżej wymienione postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] marca 2015 r. stanowi przedmiot skargi zobowiązanego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. W skardze skarżący wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi stwierdzono, że powstała sytuacja finansowa jest niezależna od skarżącego. Stwierdzono przy tym, że Prokurator Prokuratury Rejonowej w K. doprowadził nie prawnym działaniem do zamknięcia prowadzonej przez zobowiązanego firmy, z powodu czego doszło do utraty płynności finansowej. Zaznaczono ponadto, że Wójt Gminy R. jest w posiadaniu prawomocnych wyroków WSA w Poznaniu, które zgodnie z postanowieniem NSA o sygn. akt II FZ 1866/14 są prawomocne i ostateczne. W ocenie skarżącego kwoty wynikające z prawomocnych wyroków WSA w Poznaniu mogą być kompensowane w związku z wzajemnymi zobowiązaniami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje uwzględnienie. Rozpoczynając rozważania w poddanej sądowej kontroli sprawie należy na wstępie przypomnieć, że przedmiot skargi stanowi postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P., którym to utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji w sprawie odmowy umorzenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Wskazać w tym miejscu trzeba, że obligatoryjne przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organy administracji zostały sprecyzowane w art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2012 poz. 1015 ze zm. – dalej w skrócie "u.p.e.a."). Stosownie do brzmienia tego przepisu, postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Fakultatywne przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego sprecyzowano natomiast w art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W kontekście przytoczonych regulacji trzeba wskazać, że w skardze kierowanej do tutejszego Sądu skarżący wskazuje, ze organy podatkowe mają zaległości płatnicze wobec skarżącego, co potwierdzają prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, pomimo to jednak nie została podjęta decyzja co do kompensaty wzajemnych zobowiązań. Mając na uwadze treść skargi, jak też treść pism skarżącego znajdujących się w aktach sprawy w tym m. in. podania skarżącego oraz zażalenia, można wyprowadzić wniosek, że jego zdaniem w sprawie mogłoby dojść do potrącenia egzekwowanych z jego majątku należności podatkowych z przysługującymi mu wobec Skarbu Państwa należnościami wynikającymi z prawomocnych wyroków sądów administracyjnych. Sytuacja, w której doszłoby do takiej kompensacji mogłaby doprowadzić do umorzenia wzajemnych zobowiązań skarżącego i Skarbu Państwa, a zatem obowiązek objęty prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym mógłby wygasnąć, co z kolei zgodnie z treścią wyżej przytoczonego art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. obligowałoby organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Mając zatem na uwadze podnoszone przez skarżącego zarzuty należy przytoczyć treść przepisów prawnych regulujących zasady wygasania zobowiązań podatkowych w drodze ich potrącania. Stosownie do art. 64 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm. – dalej w skrócie "o.p."), zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa podlegają, na wniosek podatnika, potrąceniu z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa z tytułu: 1) prawomocnego wyroku sądowego wydanego na podstawie art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego; 2) prawomocnej ugody sądowej zawartej w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego; 3) nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub wywłaszczenia nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami; 4) odszkodowania za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, uzyskanego na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego; 5) odszkodowania uzyskanego na podstawie przepisów o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz bytu Państwa Polskiego; 6) odszkodowania orzeczonego w decyzji organu administracji rządowej. Stosownie do postanowień § 2 wyżej wskazanego artykułu, przepis § 1 stosuje się również do wzajemnych, bezspornych i wymagalnych wierzytelności podatnika wobec państwowych jednostek budżetowych z tytułu zamówień wykonanych przez niego na podstawie umów zawartych w trybie przepisów o zamówieniach publicznych, pod warunkiem że potrącenie jest dokonywane przez tego podatnika i z tej wierzytelności. Odnosząc treść przepisów regulujących wygasanie zobowiązań podatkowych w wyniku potrącania, do realiów poddanej sądowej kontroli sprawy, wskazać trzeba, że przepisy te nie mogą znaleźć zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Umorzenie zobowiązania podatkowego w drodze potrącenia z wierzytelności wynikającej z prawomocnego wyroku sądu administracyjnego nie jest bowiem dopuszczalne w świetle przytoczonych powyżej przepisów. Stosownie bowiem do postanowień art. 64 § 1 pkt 1 o.p. zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa podlegają, na wniosek podatnika, potrąceniu z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa z tytułu: prawomocnego wyroku sądowego wydanego na podstawie art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego. Powyższy wymóg nie jest spełniony w okolicznościach rozpatrywanej sprawy. Warto zauważyć, że art. 64 § 1 o.p. zawiera zamknięte wyliczenie przysługujących podatnikowi wierzytelności wobec Skarbu Państwa z których to może zostać dokonane potrącenie. W doktrynie wskazuje się również, że zasady dokonywania potrąceń podatków i zaległości podatkowych są całościowo uregulowane w ordynacji podatkowej. Mimo podobieństwa konstrukcji nie ma podstaw do posiłkowego stosowania przepisów kodeksu cywilnego dotyczących potrącenia [tak: L. Etel (w:) J. Brolik, J. Dowgier, L, Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, Ordynacja podatkowa. Komentarza, LEX 2013, dostępny w bazie danych Lex Omega – dokument nr 145119]. Nie może zatem dojść do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na skutek potrącenia dokonanego z tytułu innego niż wymieniony w art. 64 § 1 o.p. Mając na uwadze powyższe rozważania, wskazać trzeba, ze objęta prowadzonym przez organ postępowaniem egzekucyjnym należność podatkowa nie mogła wygasnąć na skutek potrącenia ze wskazanymi przez skarżącego wierzytelnościami. Powyższe oznacza, że nie mogło dojść do wygaśnięcia dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym obowiązku, w sprawie nie zaktualizowała się zatem przesłanka umorzenia postępowania o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W uchwale NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (dostępna pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wyjaśniono, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Mając na uwadze nałożony powyższym przepisem obowiązek, Sąd stwierdza, że analiza całokształtu akt prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyklucza rozstrzygnięcie zgodne z żądaniem skarżącego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obligująca organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podnoszone przez skarżącego w zażaleniu argumenty o jego trudnej sytuacji finansowej nie stanowią w świetle przytoczonych wcześniej przepisów przesłanki umożliwiającej umorzenie postępowania egzekucyjnego. W tym stanie rzeczy, Sąd orzekł, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. – Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), jak w sentencji wyroku.