I SA/Po 877/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Karol Pawlicki Protokolant: st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – adwokatowi [...] kwotę [...] zł ( słownie: [...] złotych [...] ) uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości [...] zł (słownie: [...] złotych [...] ) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej przyznanej z urzędu. Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi wobec WR postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych nr [...], obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego od osób fizycznych. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego poborca skarbowy w dniu [...] spisał z WR protokół o stanie majątkowym, doręczył również odpisy tytułów wykonawczych o nr [...]. Zawiadomieniem z dnia [...], nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia rachunku bankowego w A, doręczając zobowiązanemu w dniu [...] przedmiotowe zajęcie oraz odpisy tytułów wykonawczych nr [...]. Ponadto zawiadomieniem z dnia [...] nr [...] organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w B. Doręczenie zobowiązanemu ww. zawiadomienia o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego nr [...] nastąpiło w dniu [...]. Zajęcia rachunków bankowych okazały się skuteczne, jednak banki nie przekazały organowi egzekucyjnemu żadnych środków tytułem realizacji zajęć. Pismem z dnia [...] A poinformował, że rachunek bankowy należący do zobowiązanego został zamknięty. WR pismem z dnia [...] wniósł o odroczenie wykonania obowiązku, ze względu na toczące się postępowanie przed WSA w sprawie umorzenia zaległości podatkowej wskazując, że sytuacja finansowa zmusza go do wystąpienia z takim wnioskiem. Zobowiązany podniósł ponadto zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, polegającego na zajęciu świadczenia rentowego przez Komornika Sądowego. Z uwagi na wątpliwości co do zakresu żądania strony, Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia [...] nr [...] wezwał zobowiązanego do sprecyzowania swego żądania. W odpowiedzi z dnia [...] WR ponownie wskazał, że zwraca się z prośbą o odroczenie terminu wykonania obowiązku ze względu na toczące się postępowanie przed WSA w sprawie umorzenia zaległości podatkowej. Podkreślił również, iż zastosowany został zbyt uciążliwy środek egzekucyjny przez Komornika Sądowego, który zajął świadczenie rentowe, będące jedynym środkiem jakim dysponuje zobowiązany. Wobec powyższego domagał się również zawieszenia postępowania egzekucyjnego, gdyż na zajęte konto wpływają pieniądze z tytułu świadczenia rentowego. W dniu [...] WR stawiając się osobiście w organie egzekucyjnym sprecyzował swój wniosek poprzez jednoznaczne wskazanie, że domaga się zawieszenia postępowania egzekucyjnego, do czasu rozpatrzenia przez Sąd skargi na odmowę umorzenia zaległości podatkowych. Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] nr [...] odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że nie dopatrzył się przesłanek przemawiających za przychyleniem się do wniosku strony. WR w zażaleniu wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, wskazując, że nie posiada pełnomocnika ustawowego, a utrata przez niego zdolności do czynności prawnych w wyniku ciężkiej choroby, uniemożliwia mu właściwe zrozumienie spraw, które dzieją się wokół niego. Skarżący podkreślił, że w wydanym postanowieniu organ egzekucyjny I instancji nie odniósł się do okoliczności zajęcia rachunku bankowego w B, na który wpływa świadczenie rentowe zajęte przez komornika sądowego, co powoduje, że pozostaje bez środków do życia. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu organ II instancji podniósł, że art. 56 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm., dalej jako "u.p.e.a.") zawiera zamknięty katalog przesłanek, dlatego też zawieszenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić tylko i wyłącznie w przypadku wystąpienia którejkolwiek z tych okoliczności. Żadne inne przesłanki nie mogą stanowić podstawy do podjęcia decyzji o zawieszeniu postępowania. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że wniesienie do Sądu skargi na decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych, dochodzonych w trybie egzekucji administracyjnej, nie może stanowić przesłanki uprawniającej organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Również powoływanie się przez stronę na ciężką chorobę oraz bardzo trudną sytuację finansową nie może przemawiać za zawieszeniem postępowania egzekucyjnego, bowiem przesłanki te nie zostały wymienione przez ustawodawcę w zamkniętym katalogu przesłanek zawieszenia. Organ egzekucyjny odniósł się również do podniesionej przez skarżącego okoliczności utraty przez niego zdolności do czynności prawnych w wyniku ciężkiej choroby i braku pełnomocnika ustawowego oraz do zarzutu nieuwzględnienia przez organ I instancji okoliczności zajęcia rachunku bankowego w B, na który wpływa świadczenie rentowe zajęte przez komornika sądowego oraz naruszenia art. 17 § 2 u.p.e.a., art. 35a u.p.e.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego WR podniósł, że wykazał wyjątkowe okoliczności do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Skarżący wskazał, że nie ma pełnomocnika ustawowego, a utrata przez niego zdolności do czynności prawnych poprzez ciężką chorobę psychiczną uniemożliwia mu właściwe rozpoznanie i zrozumienie spraw, które dzieją się wokół niego. Zarzucił również, że w postanowieniu organu I instancji nie odniesiono się do okoliczności, że zaistniało zajęcie konta w B, na które wpływa świadczenie rentowe zajęte już przez Komornika Sądowego. Skarżący powołał się na przepisy art. 2, art. 34, art. 35a u.p.e.a. Podniósł również, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym toczy się postępowanie o sygn. akt [...]. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu I instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, a ich wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do kwestii, czy w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania egzekucyjnego określone w art. 56 § 1 u.p.e.a. i czy powołane przez skarżącego we wniosku okoliczności, mogły stanowić podstawę zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...] wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług oraz w podatku dochodowym od osób fizycznych. Sąd zauważa, że podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 56 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu w następujących przypadkach: 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 3) w razie śmierci zobowiązanego, jeżeli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; 4) na żądanie wierzyciela; 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Z w.w przepisu wynika zatem, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest związane z wystąpieniem ściśle określonych okoliczności, które uniemożliwiają zapewnienie prawidłowego toku postępowania. Podkreślić również należy, że art. 56 § 1 u.p.e.a. nie pozostawia organowi egzekucyjnemu swobody, co do orzekania o zawieszeniu, jak również nie zezwala na uwzględnienie innych powodów, aniżeli wyraźnie wskazane w ustawie. W sytuacji ziszczenia się którejkolwiek z wymienionych enumeratywnie w art. 56 § 1 u.p.e.a. przesłanek, organ egzekucyjny zobligowany jest zawiesić postępowanie egzekucyjne. Należy zauważyć, że u.p.e.a. nie przewiduje instytucji obligatoryjnego zawieszenia postępowania na wniosek zobowiązanego. Wobec powyższego to strona, wnosząc o zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest zobligowana do wskazania jednej z okoliczności, o których mowa w art. 56 § 1 1-3 i 5 u.p.e.a. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie w.w tytułów wykonawczych, do czasu rozpoznania przez Sąd skargi na odmowę umorzenia zaległości podatkowych. Dokonując oceny legalności zaskarżonych postanowień Sąd stwierdził, że w świetle przytoczonego powyżej przepisu art. 56 § 1 u.p.e.a. w pełni zasadne jest stanowisko organów egzekucyjnych o braku podstaw do zawieszenia postępowania wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Słusznie bowiem organy egzekucyjne obu instancji wskazały, że okoliczność, na którą powołał się skarżący, t.j. wniesienie skargi do Sądu na decyzję w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych, dochodzonych w trybie egzekucji administracyjnej, nie może stanowić przesłanki uprawniającej organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Okoliczność taka nie została bowiem wymieniona wśród przesłanek do zawieszenia postępowania. W świetle art. 56 § 1 u.p.e.a. również powoływanie się przez skarżącego na ciężką chorobę oraz bardzo trudną sytuację finansową nie mogło przemawiać za zawieszeniem postępowania egzekucyjnego, ponieważ również i te przesłanki nie zostały wymienione przez ustawodawcę w zamkniętym katalogu przesłanek zawieszenia. Sąd zauważa, że w kwestii podnoszonej przez skarżącego utraty zdolności do czynności prawnych w wyniku ciężkiej choroby psychicznej i braku pełnomocnika ustawowego, organ egzekucyjny II instancji słusznie wyjaśnił, że zgodnie z polskim prawem, zdolności do czynności prawnych nie mają osoby fizyczne, które nie ukończyły 13 lat oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie. Podstawa prawna wskazana w art. 56 § 1 pkt 2 u.p.e.a. odnosi się do sytuacji, gdy zobowiązany traci zdolność do czynności prawnych (całkowicie) w trakcie postępowania egzekucyjnego i nie ma jeszcze ustanowionego przez sąd cywilny w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego przedstawiciela ustawowego. Utrata zdolności do czynności prawnych wywołuje skutek w postaci braku zdolności do występowania w postępowaniu egzekucyjnym, które może być kontynuowane dopiero z udziałem przedstawiciela reprezentującego takiego zobowiązanego. Zawieszenie postępowania egzekucyjnego jest bezprzedmiotowe, gdy za zobowiązanego działa przedstawiciel ustawowy. W przypadku braku przedstawiciela ustawowego zobowiązanego, odpowiednie zastosowanie może znaleźć art. 34 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym organ egzekucyjny występuje do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Sąd jednakże zauważa, że choroba i leczenie w poradni zdrowia psychicznego nie uzasadniają braku zdolności strony do czynności procesowych, choroba taka bowiem nie unicestwia zdolności do czynności prawnych. Zatem skarżący nie utracił zdolności do czynności prawnych, również ciężka choroba skarżącego nie stanowiła przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Co do zarzutu skarżącego, że został zajęty jego rachunek bankowy w B, na który wpływa świadczenie rentowe zajęte przez komornika sądowego, co powoduje pozostawienie jego bez środków do życia, organ egzekucyjny słusznie stwierdził, że okoliczność ta nie stanowi przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Prawidłowo organ egzekucyjny wskazał stronie skarżącej, że może on na podstawie art. 13 u.p.e.a. zwrócić się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zwolnienie z egzekucji składnika majątkowego – wierzytelności z rachunku bankowego, prawidłowo wskazano również skarżącemu, że wystąpienie z takim wnioskiem może stanowić przedmiot odrębnego postępowania wszczętego wnioskiem zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji składnika majątku. Słusznie organ egzekucyjny wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 § 2 u.p.e.a., wniesienie zażalenia nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego, jednakże organ egzekucyjny lub organ odwoławczy może w uzasadnionych przypadkach wstrzymać postępowanie egzekucyjne do czasu rozpatrzenia zażalenia, jednakże w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki do wstrzymania postępowania egzekucyjnego na podstawie w.w przepisu. Organ egzekucyjny II instancji w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo wskazał skarżącemu, że art. 34 oraz 35a u.p.e.a. nie mają zastosowania w postępowaniu w sprawie zażalenia na postanowienie organu I instancji w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Organ I instancji prawidłowo w piśmie z dnia [...] wyjaśnił skarżącemu, że zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego polegającego na zajęciu świadczenia rentowego powinien kierować do Komornika Sądowego, który prowadzi egzekucję z tego składnika majątku i jest właściwym organem do rozpatrzenia zarzutu. Ponadto organ II instancji słusznie wskazał, że powołany przez skarżącego art. 35a u.p.e.a. nawiązuje do treści art. 2 § 3 u.p.e.a. i dotyczy należności cywilnoprawnych, wyjątkowo realizowanych w trybie egzekucji administracyjnej. Dlatego też wyłącznie w przypadku takich należności istnieje możliwość ich dochodzenia na drodze sądowej w postępowaniu przed sądem powszechnym. Jeżeli przedmiotem egzekucji jest obowiązek o charakterze publicznoprawnym (zobowiązanie podatkowe), to art. 35a u.p.e.a. nie może mieć do niego zastosowania. Zatem fakt zaskarżenia przez stronę do WSA decyzji w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych, nie mogło uprawniać organu egzekucyjnego do zastosowania trybu przewidzianego w art. 35a u.p.e.a. Dokonując oceny legalności zaskarżonych postanowień Sąd stwierdził, że w świetle przytoczonego przepisu art. 56 § 1 u.p.e.a. w pełni zasadne jest stanowisko organów egzekucyjnych o braku podstaw do zawieszenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Przede wszystkim podkreślić należy, że organy egzekucyjne przeprowadziły postępowanie w celu wyjaśnienia, czy w sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek określonych w art. 56 § 1 u.p.e.a. Następnie, gdy w wyniku podjętych czynności stwierdziły, że nie wystąpiła żadna z przesłanek określonych w art. 56 § 1 u.p.e.a, zasadnie odmówiły skarżącemu zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W ocenie Sądu w oparciu o akta sprawy w analizowanej sprawie na dzień złożenia wniosku, jak i na dzień wydania zaskarżonych postanowień organu I i II instancji, nie wystąpiła żadna z obligatoryjnych przesłanek, o których mowa w art. 56 § 1 u.p.e.a. Nie było podstaw do zwieszenia postępowania egzekucyjnego z powodu toczącego się przed WSA postępowania w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych. Nie stanowią również przesłanki do zawieszenia postępowania egzekucyjnego okoliczności, że skarżący ciężko choruje oraz że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że skarżący nie wskazał żadnej z enumeratywnie wymienionych przesłanek zawieszenia postępowania ani w treści wniosku, ani w zażaleniu, ani również w skardze. Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności Sąd stwierdził, że organy egzekucyjne słusznie uznały, że skoro w sprawie nie zaistniała żadna z sytuacji enumeratywnie wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a., to nie było podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec skarżącego. Zatem w ocenie Sądu organy egzekucyjne podjęły prawidłowe rozstrzygnięcia, zawierające przekonywujące uzasadnienia faktyczne i prawne. Zaskarżone postanowienia zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że w analizowanej sprawie nie było podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Tym samym podniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Z tych też względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 § 2, art. 250 P.p.s.a., § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokata oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 461).