I SA/Po 879/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz po rozpoznaniu w dniu 12 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2008 r. postanawia: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w ½ części, 2. w pozostałej części wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oddalić. Skarżący wraz ze skargą na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu złożył sporządzony w dniu [...] lipca 2013 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku podał, że od kilku lat jego sytuacja majątkowo - osobista znajduje się w trudnym stanie. Skarżący podał, że lata 2007-2008 to ostatnie lata, kiedy miał jeszcze własną działalność gospodarczą, spore dochody i rodzinę. Jednakże po tym, jak kluczowy klient rozwiązał z nim umowę, firma zaczęła popadać w długi, skarżący musiał zawiesić działalność, którą ostatecznie zamknął w 2011 r. Skarżący podał, że z firmy pozostały mu tylko długi w wysokości ok. [...] mln zł. Wskazał, że po odejściu żony w 2008 r. Sąd zasądził od niego alimenty na dziecko (syn ma [...] lat i studiuje) w wysokości [...] zł. Z powodu wieloletniej zaległości zasądzonych alimentów (ok. [...] zł) jego relacje z dziećmi się popsuły. Z uwagi na okoliczność, że nie mógł znaleźć pracy w Polsce wyjechał za granicę, żeby zarobić na spłatę wszystkich długów. Wnioskodawca wskazał, że również za granicą nie może znaleźć dobrze płatnej i stałej pracy, która pozwoliłaby na spłacanie długów oraz możliwość poniesienia kosztów sądowych. Skarżący podał, że posiada udział w kamienicy w [...], z którego przychody wynoszą ok. [...] zł, jednakże on nie dostaje tych pieniędzy ze względu na ich zajęcie przez komornika. Skarżący podał, że mieszka sam, często zmienia miejsce zamieszkania w poszukiwaniu pracy, dlatego adres korespondencyjny to adres dotychczasowy w Polsce. Wnioskodawca podał, że obecne prace dorywcze wystarczają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podał, że nie ma żadnych oszczędności. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Posiada udział w kamienicy, która znajduje się przy ul. [...] w [...] – około [...] m2, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, oszczędności, przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący oświadczył, że jego dochód z tytułu prac dorywczych w [...] wynosi średnio ok. [...] euro, z tytułu najmu kamienicy ok. [...] –[...] zł (zajęte przez komornika), z tytułu zatrudnienia na 1/8 etatu (jedyny stały angaż jaki udało mu się pozyskać w ciągu ostatnich kilku lat) ok. [...] zł. Do wniosku załączył kserokopie: zawiadomień o wszczęciu egzekucji świadczeń i należności alimentacyjnych, zawiadomień o wszczęciu egzekucji, zawiadomień o wszczęciu egzekucji z nieruchomości i wezwania do zapłaty długu, obwieszczenia o opisie i oszacowaniu nieruchomości, zawiadomienia o oględzinach nieruchomości (k. 21 – 33 akt sądowych). Pismem z dnia [...] września 2013 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. W odpowiedzi z dnia [...] września 2013 r. skarżący oświadczył, że nie korzysta z rachunków bankowych, a te które posiada od dawna są zajęte przez Komorników. Podał, że jest właścicielem pojazdu marki [...] z [...] r. Samochód ten jest jednak przedmiotem zastawu sądowego i w tej chwili jest w posiadaniu zastawnika. Szacunkowa wartość rynkowa pojazdu wynosi ok. [...] zł. Skarżący podał, że jego szacunkowe, średnie miesięczne koszty utrzymania, które ponosi, wynoszą: energia elektryczna ok. [...] zł, wynajem mieszkania w [...] ok. [...] zł, koszty leczenia i lekarstw ok. [...] zł, wyżywienie ok. [...] zł, telefon komórkowy ok. [...] zł, opłaty RTV ok. [...] zł, środki czystości ok. [...] zł, przejazdy [...] ok. [...] zł. Skarżący podał, że w większości powyższych wydatków pomaga mu rodzina lub znajomi, gdyż nie byłby w stanie ich ponieść. Skarżący oświadczył, że nie uzyskuje żadnych innych dochodów. Podał, że posiada udziały w [...] Sp. z o.o., a także pełni w niej funkcję prezesa zarządu, jednakże podmiot ten nie prowadzi działalności, natomiast wcześniejsze działania przyniosły tylko straty. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy opieki społecznej. Podał, że umowa o pracę formalnie została zawarta na czas określony, do dnia [...] lutego 2013 r., jednakże w porozumieniu z pracodawcą czas jej obowiązywania został przedłużony co najmniej do końca 2013 r. Wyjaśnił, że w [...] pracuje dorywczo jako bioenergoterapeuta. Średnia stawka godzinowa, jaką otrzymuje z tego tytułu, to kwoty rzędu [...] euro za godzinę. Zarobki są uzależnione od ilości klientów i czasu im poświęconego. Wskazał, że średnie dochody z tej działalności wynoszą nie więcej niż [...] euro miesięcznie. Wyjaśnił, że zdarzają się miesiące, w których pracuje więcej, ale też i takie, w których prawie wcale. Skarżący podał, że nie prowadzi rejestru uzyskanych kwot. Wskazał, że z uwagi na sytuację finansową, każdy grosz jest natychmiast przeznaczany na bieżące wydatki i utrzymanie. Podał, że mieszkanie w Polsce jest jego własnością i znajduje się w kamienicy, która została zajęta przez Komornika na poczet długów. Na początku października 2013 r. wyznaczono datę pierwszej licytacji. W [...] mieszka w lokalach wynajmowanych od osób prywatnych. Do pisma załączył kserokopie zeznań rocznych podatkowych, z których wynika, że w 2011 uzyskał dochody z tytułu najmu lub dzierżawy w wysokości [...] zł, z innych źródeł w wysokości [...] zł, w 2012 r. z tytułu wynagrodzenia za pracę w wysokości [...] zł, z działalności wykonywanej osobiście w wysokości [...] zł, z najmu lub dzierżawy w wysokości [...] zł, z innych źródeł w wysokości [...] zł. Załączył także kserokopie: umowy o pracę z dnia [...] sierpnia 2012 r., z której wynika, że w dniu [...] września 2012 r. został zatrudniony na stanowisku pracownika biurowego w wymiarze [...] etatu na czas określony do [...] lutego 2013 r. za wynagrodzeniem w wysokości [...] zł, nakazów zapłaty w postępowaniu upominawczym, zawiadomień o zajęciu wynagrodzenia za pracę oraz wierzytelności zasiłku chorobowego, zawiadomień o wszczęciu egzekucji, zawiadomień o zajęciu wierzytelności z tytułu wynajmu lokali, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku dochodowego za 2010 r., podatku VAT, obwieszczenia o licytacji nieruchomości z dnia [...] sierpnia 2013 r., wezwania do dokonywania potrąceń, pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. informującego w jakiej wysokości wpłynęły na rachunek bankowy komornika środki pieniężne w trakcie postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 11 października 2013 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie (k. 166 – 170 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów zasługuje na uwzględnienie w części dotyczącej wpisu od skargi, który w badanej sprawie wynosi [...] zł. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Podkreślenia wymaga kwestia, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Zatem pochodzące od niego informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była kompleksowa ocena jego rzeczywistej kondycji finansowej i sytuacji majątkowej. W interesie strony skarżącej pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Obowiązkiem wnioskującego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. jest wykazanie ponad wszelką wątpliwość, że nie będzie w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Zdaniem Sądu przedstawione przez skarżącego okoliczności i dokumenty źródłowe, wprawdzie nie rozwiały wszystkich wątpliwości co do rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, jednakże uzasadniają przyznanie prawa pomocy w połowie wysokości wpisu od skargi. Przede wszystkim ciążąca na skarżącym zaległość wynikająca z obowiązku alimentacyjnego, zaległości, które powstały w związku z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą oraz zajęta w dniu [...] października 2013 r. nieruchomość uzasadniają taką pomoc w części. Z udzielonych przez skarżącego oświadczeń i przedłożonych kserokopii dokumentów wynika, że wobec skarżącego są prowadzone liczne postępowania egzekucyjne. Zarówno w piśmie uzupełniającym wniosek o przyznanie prawa pomocy jak i w sprzeciwie skarżący podał, że jego rachunki bankowe, zostały zajęte w toku prowadzonych postępowań egzekucyjnych. W ocenie Sądu powyższe okoliczności są wystarczające do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej połowy wpisu od skargi. Badając całokształt okoliczności w sprawie, Sąd stwierdził, na podstawie analizy treści wniosku strony oraz przedłożonych dokumentów, a także sprzeciwu, że skarżący nie wykazał, by jego sytuacja materialna uniemożliwiała poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego w pozostałym zakresie. Skarżący oświadczył, że uzyskuje miesięczne dochody z pracy dorywczej w [...] w wysokości ok. [...] euro, [...] zł z tytułu wynagrodzenia za pracę, ponadto uzyskuje dochody w wysokości od [...] do [...] zł z tytułu najmu lokali, jednakże wierzytelności z tytułu najmu podlegają zajęciu komorniczemu. Z oświadczeń skarżącego wynika, że jego szacunkowe, średnie miesięczne koszty utrzymania, które ponosi, wynoszą ok. [...] zł. W tym miejscu zauważyć należy, że jest to kwota kilkukrotnie wyższa od uzyskiwanych przez niego dochodów. Skarżący wprawdzie podał, że korzysta z pomocy rodziny i znajomych, gdyż sam nie byłby w stanie w/w kosztów ponosić. Powyższej okoliczności skarżący nie poparł oświadczeniami osób, od których taką pomoc otrzymuje, nie podał również danych osób, które udzielają jemu tej pomocy. Wnioskodawca nie udokumentował zatem ani tytułu prawnego, ani wysokości w jakiej otrzymuje od osób trzecich środki pieniężne, które przeznacza na swoje miesięczne utrzymanie. Powyższe powoduje, że oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego nie mogą być uznane za wiarygodne. Niemożliwe jest bowiem, aby wydatki przewyższały dochody. Zdaniem Sądu zadeklarowanie w oświadczeniu znacznie wyższych wydatków niż ujawnione dochody, budzi wątpliwości co do wiarygodności całego oświadczenia i sugeruje, że skarżący może posiadać dodatkowe przychody, z których mógłby sfinansować pozostałe koszty sądowe i koszty zastępstwa procesowego. W powyższym zakresie złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. Na skarżącym ciążył bowiem obowiązek wykazania zasadności złożonego przez niego wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana przez Sąd w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Zdaniem Sądu obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów sądowych w pozostałym zakresie, obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 260, art. 245 § 1, 2 i 3, art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.