I SA/Po 881/18
WyrokWSA w Poznaniu2018-11-29
Skład orzekający: Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz, Katarzyna Nikodem, Monika Świerczak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy zobowiązanie podatkowe zabezpieczone hipoteką, którego bieg terminu przedawnienia został przerwany lub zawieszony, może być egzekwowane na podstawie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, mimo uznania przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności podobnego przepisu (art. 70 § 6 O.p.)?Ratio decidendi
Sąd uznał, że art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, mimo braku formalnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającego jego niekonstytucyjność, nie może stanowić podstawy do egzekwowania zobowiązań podatkowych, które w normalnym trybie uległyby przedawnieniu. Sąd oparł się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12, który wskazał na niekonstytucyjność podobnego przepisu, oraz na orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, które dopuszczają niestosowanie przepisów budzących oczywiste wątpliwości konstytucyjne w określonych okolicznościach. W związku z tym, zabezpieczenie hipoteką nie wywołało skutku braku przedawnienia zobowiązania podatkowego.Stan faktyczny
Strona skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego, twierdząc, że zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2002 uległo przedawnieniu. Organy egzekucyjne odmówiły umorzenia, powołując się na art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który pozwalał na egzekucję zobowiązania zabezpieczonego hipoteką nawet po upływie terminu przedawnienia. Strona skarżąca podniosła zarzut naruszenia tego przepisu, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 40/12.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. i zasądził zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Monika Świerczak (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 listopada 2018 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] z dnia [...] r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę [...],-zł (słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017r., poz. 1257 ze zm., dalej jako "K.p.a.") w związku z art. 144 i 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 1314 ze zm., dalej jako "upea"), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] [...], w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...], wystawionego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002, postanowił utrzymać w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że w dniu [...] grudnia 2006 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. wystawił tytuł wykonawczy o nr [...] [...], obejmujący wspólne zobowiązanie małżonków A. L. - N. i L. N. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2002, w kwocie należności głównej [...] zł.
W toku egzekucji prowadzonej na podstawie powyższego tytułu wykonawczego organ egzekucyjny w dniu [...] grudnia 2006 r. dokonał zajęcia ruchomości należących do zobowiązanych. Kopie protokołów zajęć oraz odpis ww. tytułu wykonawczego zostały skutecznie doręczone Zobowiązanym w dniu [...] lutego 2007 r.
Zawiadomieniem z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] dokonał zajęcia wierzytelności u Komornika Sądowego Rewiru IX przy Sądzie Rejonowym w P.. Zawiadomienie doręczono Zobowiązanym w dniu [...] kwietnia 2007 r. w trybie art. 44 K.p.a. Zawiadomieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności u Dyrektora Izby Skarbowej w P.. Zawiadomienie doręczono zobowiązanym w dniu [...] stycznia 2011 r. Następnie zawiadomieniem z dnia 23 lutego 2012 r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę L. N. w [...] S. A w Dębogórze. Zawiadomienie doręczono zobowiązanemu w dniu [...] marca 2012 r.
Podatnicy reprezentowani przez adwokat S. T. - Z. pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. złożyli wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowego tytułu wykonawczego, ponieważ przedmiotowe zobowiązanie podatkowe wygasło wskutek przedawnienia z dniem [...] marca 2017 r.
W treści wniosku pełnomocnik Strony wskazała, że w piśmie z dnia [...] września 2016 r., skierowanym do podatników oraz w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2016 r. sygn. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. potwierdził powyższe stanowisko. Jak stwierdziła pełnomocnik strony w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2016 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. przytoczył szeroką interpretację przepisów prawnych związanych z nowelizacjami Ordynacji podatkowej oraz wskazał czynności przerywające bieg terminu przedawnienia w niniejszej sprawie. W świetle powyżej przedstawionych zdarzeń organy podatkowe uznały, iż 5-letni bieg terminu przedawnienia przedmiotowego zobowiązania za 2002 r. rozpoczął się na nowo w dniu [...] marca 2012 r., a więc jego przedawnienie nastąpiło dnia [...] marca 2017 r. Tym samym pełnomocnik zobowiązanych stwierdza, iż ziściła się przesłanka do wydania postanowienia o umorzeniu zobowiązania A. L. - N. i L. N. w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r.
Pełnomocnik zobowiązanych wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego wskazała, iż powyższe rozważania i stanowisko potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu orzekający w przedmiotowej sprawie w zakresie umorzenia postępowania egzekucyjnego za rok 2001, który wyrokiem z dnia 20 grudnia 2017r., sygn. akt I SA/Po 1033/17 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2017r. i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] maja 2017r.
W wyniku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyroku, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r., umorzył postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanych A. L. - N. i L. N. za rok 2001. Zasadnym było zatem w ocenie pełnomocnika zobowiązanych wnioskowanie o umorzenie postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do roku 2002, bowiem podstawy wszczęcia egzekucji i czynności egzekucyjne w sprawach prowadzonych na podstawie tytułu wykonawczego są identyczne.
Rozpatrując przedmiotową sprawę, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2018 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego, pełnomocnik L. N. i A. L. - N., pismem z dnia [...] września 2018 r. wniosła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej, w którym zarzuciła:
1. naruszenie przepisu prawa materialnego tj. art 70 § 8 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej jako "O.p.") poprzez przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie w obowiązującym porządku prawnym i korzysta z domniemania konstytucyjności, pomimo uznania przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 08 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 dotyczący art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 01 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. obejmuje również treść przepisu w brzmieniu, który nie był przedmiotem oceny Trybunału, mianowicie art. 70 § 8 O.p.;
2. naruszenie przepisu postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie tj. przepisu art. 59 § 2 upea poprzez niezbadanie przez organ egzekucyjny czy w toku postępowania zostanie uzyskana kwota przewyższająca wydatki egzekucyjne, a tym samym, czy występują przesłanki do umorzenie postępowania egzekucyjnego wobec podatników;
3. niewłaściwe zastosowanie art. 59 § 1 O.p. w związku z art. 94 ustawy o księgach wieczystych i hipotece przez nieuznanie, że przedawniona wierzytelność podatkowa zabezpieczona hipotecznie wygasła i tym samym wygasła zabezpieczająca ją hipoteka.
Dyrektor Izby Skarbowej rozpoznając wniesione zażalenie podzielił stanowisko Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P., że w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jak podkreślono, z akt sprawy wynika, że na skutek zastosowanych środków egzekucyjnych o których podatnik został zawiadomiony zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2002 przedawniłoby się w dniu [...] marca 2017 r. Jednakże zobowiązanie to zabezpieczone jest hipoteką i na podstawie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej może być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił stanowiska zobowiązanych dotyczącego konieczności uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12, wyjaśniając, że organy administracji publicznej związane są przepisami prawa powszechnie obowiązującego (art. 6 K.p.a., art. 7 Konstytucji RP). W powyższym świetle organ podzielił pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 listopada 2015r. sygn. akt II CSK 517/14, gdzie wskazano, że w końcowym fragmencie uzasadnienia wyroku z dnia 08 października 2013 r., SK 40/12, Trybunał Konstytucyjny zauważył, że art. 70 § 8 O.p. nie był wprawdzie przedmiotem orzekania, lecz mają do niego zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w wyroku, co uzasadnia konieczność podjęcia przez ustawodawcę działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 O.p. Przepis art. 70 § 8 O.p. nie został dotąd przez ustawodawcę uchylony, natomiast rozważania Trybunału Konstytucyjnego zawarte jedynie w uzasadnieniu wyroku nie wywołują skutków określonych wart. 190 ust. 3 Konstytucji. W konsekwencji trzeba przyjąć, że przepis art. 70 § 8 O.p. ma w dalszym ciągu moc obowiązującą. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa zarówno Trybunału Konstytucyjnego, jak i Sądu Najwyższego, sądy i inne organy stosowania prawa nie mają kompetencji do orzekania o niekonstytucyjności przepisu ustawy i odmowy jego stosowania. Domniemanie zgodności ustawy z Konstytucją może być obalone jedynie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a związanie sędziego ustawą, o którym mowa w art. 178 ust. 1 Konstytucji, obowiązuje dopóty, dopóki ustawie tej przysługuje moc obowiązująca.
Skargę na powyższe postanowienie wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu L. N. i A. L. - N. reprezentowanie przez zawodowego pełnomocnika, doradcę podatkowego wnosząc o uwzględnienie skargi i umorzenie postępowania. W treści skargi podtrzymano zarzuty zawarte w zażalenie od postanowienia organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018, poz. 1302 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Przedmiotem niniejszego postępowania jest postanowieniem z dnia [...] września 2018 r. Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, który utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] sierpnia 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...], wystawionego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z tytułu zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002.
Rozpoznając przedmiotową sprawę wskazać należy, że w sprawie dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego za rok 2001 w odniesieniu do skarżących wypowiedział się już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, który wyrokiem z dnia 20 grudnia 2017r., sygn. akt I SA/Po 1033/17 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2017r. i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] maja 2017 r. W ocenie Sądu ocena prawna poczyniona w powyższym wyroku pozostaje aktualna również w niniejszej sprawie.
I tak, w pierwszej kolejności zauważyć należy, że przedawnienie zobowiązania podatkowego określone w art. 70 § 1 O.p. jest instytucją prawa materialnego, następuje z mocy prawa, bez potrzeby wydawania odrębnej decyzji organu podatkowego w przedmiocie stwierdzenia przedawnienia. Upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w trakcie postępowania podatkowego musi być uwzględniony z urzędu przez organ podatkowy, przed którym postępowanie się toczy, niezależnie od tego czy dotyczy postępowania przed organem I instancji czy postępowania odwoławczego. Organ stwierdzając ujemną przesłankę kontynuowania postępowania, jest zobligowany do jego zakończenia przez umorzenie postępowania (art. 208 § 1 O.p.). Podobnie upływ terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego powinien, w związku z tym, być brany z urzędu pod uwagę w trakcie postępowania podatkowego, dotyczącego określenia wysokości zaległości podatkowej, a następnie w postępowaniu egzekucyjnym, w którym może stanowić podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia tego postępowania (art. 33 § 1 pkt 1 upea) i podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 upea).
Spośród zarzutów skargi najdalej idący jest zarzut naruszenia art. 70 § 8 O.p. Zważywszy na argumenty podnoszone przez skarżących mające czynić zasadnym ten zarzut wskazać należy, że w Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 08 października 2013 r., SK 40/12 (publ. OTK-A 2013/7/97; Dz.U. 2013 r., poz. 1313), uznającym niekonstytucyjność art. 70 § 6 O.p. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że granice dla działań prawodawczych wyznaczają zasady, wartości i normy konstytucyjne, które zabraniają tworzenia instytucji pozornych, niesprawiedliwych, nadmiernie ograniczających prawa podatnika oraz podważających jego zaufanie do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zastrzegł, że warunków tych nie spełniałoby rozszerzenie zasad przewidzianych w zaskarżonym przepisie (a obecnie zawartych w art. 70 § 8 O.p.) na wszystkie należności, które w toku kontroli podatkowej zostały zabezpieczone w jakikolwiek sposób. Taka operacja nie doprowadziłaby bowiem do zrównania sytuacji wszystkich podatników (w dalszym ciągu przedawniałyby się zobowiązania podatkowe osób nieposiadających żadnego majątku), z których część byłaby "dożywotnimi" dłużnikami państwa. Tego typu rozwiązania, w świetle dotychczasowego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, w omawianym orzeczeniu uznano za niedopuszczalne.
Co jednak istotniejsze, zdaniem Trybunału, choć zakwestionowany przepis od 1 stycznia 2003 r. nie miał już zastosowania do nowych zabezpieczeń należności podatkowych z uwagi na utratę mocy obowiązującej, zawarta w nim norma prawna została powtórzona i rozszerzona (o zastaw skarbowy) w art. 70 § 8 O.p. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania (nie stanowił bowiem podstawy ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie), lecz w sposób oczywisty mają do niego odpowiednie zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które zostały podniesione w niniejszym wyroku. Z punktu widzenia Konstytucji, podczas kontroli podatkowej nie jest dozwolone ani uzależnianie terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych od tego, w jaki sposób zostały one zabezpieczone, ani dopuszczenie do sytuacji, w której zobowiązania tak wyodrębnionej kategorii podatników nigdy się nie przedawniają. Trybunał uznał, że uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę w ramach realizacji niniejszego wyroku pilnych działań zmierzających do wyeliminowania z systemu prawnego art. 70 § 8 O.p. z przyczyn wskazanych wyżej. Ta wypowiedź Trybunału w sposób oczywisty musiała rzutować na orzecznictwo sądowe w zakresie stosowania art. 70 § 8 O.p.
W wyroku z 17 marca 2016 r., V CSK 377/15, powołanym również przez stronę skarżącą, Sąd Najwyższy podniósł, że jakkolwiek konstytucyjną zasadą jest wyłączna kompetencja Trybunału Konstytucyjnego do badania zgodności ustaw z Konstytucją (art. 188 i art. 193 Konstytucji), w konkretnie rozpoznawanej sprawie ma się do czynienia z sytuacją wyjątkową, gdy Sąd Najwyższy w związku z wydanym już wcześniej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności przepisu ustawy z Konstytucją może uznać za oczywistą taką niezgodność, tożsamo brzmiącego przepisu nadal zawartego w ustawie i stwierdzić jego nieobowiązywanie w związku z rozpoznawaną przez siebie sprawą. Należy bowiem mieć świadomość, że gdyby doszło do zbadania zgodności art. 70 § 8 O.p. przez Trybunał Konstytucyjny, to rozstrzygnięcie musiałoby być tożsame z tym, jakie znalazło się w wyroku Trybunału w sprawie SK 40/12. Nie jest też bez znaczenia, że w końcowej części uzasadnienia wyroku w sprawie SK 40/12 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że uznanie za niekonstytucyjny art. 70 § 6 O.p. odnosi się również do brzmienia obowiązującego w chwili orzekania art. 70 § 8 O.p. Rozstrzygnięcie co do tego nie mogło być zawarte w sentencji wyroku w tamtej sprawie tylko ze względu na związanie Trybunału granicami zaskarżenia w skardze konstytucyjnej. Niemniej, wskazanie w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 40/12 na tożsamość normatywną art. 70 § 6 O.p., obowiązującego do końca 2002 r. z art. 70 § 8 O.p., który zastąpił tamten przepis od początku 2003 r., było pożądane i jest użyteczne dla stanowiska wyrażonego przez Sąd Najwyższy przy rozpoznawaniu obecnej sprawy. Aczkolwiek do orzekania o niezgodności ustaw i ich poszczególnych przepisów z Konstytucją jest powołany wyłącznie Trybunał Konstytucyjny (art. 188 pkt 1, art. 193 Konstytucji), to jednak sąd może nie zastosować tego przepisu w rozpoznawanej sprawie ze względu na jego niezgodność z Konstytucją (art. 178 ust. 1 Konstytucji), przy zastrzeżeniu, że traktuje to jako wyjątek od reguły, wynikający ze szczególnych okoliczności, tj. niezgodność przepisu z Konstytucją jest w związku z rozpoznawaną sprawą oczywista i ocena taka ma dodatkowe poparcie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, który stwierdził uprzednio niezgodność z Konstytucją przepisu o takim samym brzmieniu, jak zawarty w obowiązującej ustawie.
Podobny punkt widzenia został także zaprezentowany w szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. w wyrokach z dnia 12 kwietnia 2016 r. II FSK 330/15, z dnia 18 października 2016 r. II FSK 2316/14 i II FSK 2318/14, z dnia 8 września 2016 r. II FSK 1842/14 (dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w rozpoznanej sprawie pogląd prezentowany w tych orzeczeniach w pełni podziela.
Z powyższego wynika, że art. 70 § 8 O.p. nie stoi już na przeszkodzie przyjęciu przedawnienia zobowiązania podatkowego, które zgodnie z art. 70 § 1 O.p. przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Przepis oceniony jako niekonstytucyjny, nie może zostać uznany za zgodną z prawem podstawę rozstrzygnięcia spraw podatkowych oraz podstawę ich kontroli przez sądy administracyjne. Zatem zabezpieczenie hipoteką zobowiązań podatkowych nie wywołało skutku braku ich przedawnienia.
W konsekwencji jako niezasadną należy ocenić argumentację organu, zawartą w zaskarżonym postanowieniu, odwołującą się do obowiązywania art. 70 § 8 O.p. i potrzeby zastosowania tego przepisu, jako mającego kluczowe znaczenie dla zasadności rozstrzygnięcia w sprawie.
Sąd zauważa, że do obowiązków organów należy ustalenie stanu faktycznego sprawy, gromadzenie materiału dowodowego, ustalenie i badanie z urzędu, czy w sprawie wystąpiły inne przesłanki skutkujące przerwaniem lub zawieszeniem biegu terminu przedawnienia. Wszystkie te czynności należą do obowiązków organu podatkowego. Natomiast sąd administracyjny dokonuje kontroli działalności administracji publicznej wyłącznie w aspekcie jej zgodności z prawem. Rola sądu administracyjnego sprowadza się do badania (korygowania) działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania ich w załatwianiu spraw przez wydawanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, nie zastępuje go w czynnościach. Z natury rzeczy orzeczenia sądu administracyjnego, w razie uwzględnienia skargi, rozstrzygają o uchyleniu lub stwierdzeniu nieważności zaskarżonego aktu oraz zobowiązują organ administracji do określonego zachowania się w toku dalszego załatwiania sprawy przez organ administracji. Przejęcie przez sąd administracyjny kompetencji organu administracji do końcowego załatwienia sprawy stanowiłoby wykroczenie poza konstytucyjnie określone granice kontroli działalności administracji publicznej.
W przedmiotowej sprawie organy ustaliły, że na skutek zastosowanych środków egzekucyjnych, o których podatnik został zawiadomiony zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 rok przedawniłoby się w dniu 15 marca 2017 r. Jednakże zobowiązanie to zabezpieczone jest hipoteką i na podstawie art. 70 § 8 O.p. może być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki.
Podkreślić należy, że jedną z przyczyn wygaśnięcia zobowiązania podatkowego jest jego przedawnienie (art. 59 § 1 pkt 9 O.p.). Sąd nie przesądza o przedawnieniu dochodzonych w drodze egzekucji zaległości podatkowych, ale stwierdza, iż w świetle treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 zabezpieczenie ich hipoteką nie spowodowało, iż nie uległy one przedawnieniu.
W toku ponownego postępowania organy egzekucyjne, o ile w sprawie nie ujawnioną się nowe okoliczności faktyczne będą obowiązane wziąć pod uwagę i uwzględnić w ramach rozstrzygnięcia przedstawione wyżej uwagi. Organy winny zbadać kwestię wystąpienia przesłanek przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia.
Skoro zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 70 § 8 O.p. i art. 70 § 6 pkt 1 O.p. okazały się uzasadnione, to odnoszenie się do pozostałych podniesionych zarzutów naruszenia przepisów proceduralnych jak i przepisów prawa materialnego, stało się zbędne, gdyż w tej sytuacji stały się one zarzutami, których ewentualne uwzględnienie nie mogło już rzutować na treść zapadłego wyroku.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 119 pkt 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. orzekł jak w pkt I. sentencji. O kosztach postępowania orzeczono jak w pkt II wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło