I SA/Po 890/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 24 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku ŚG o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ŚG na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] [...] w przedmiocie odmowy umorzenia i rozłożenia na raty zapłaty zaległego podatku dochodowego za 2010 r. oraz umorzenia odsetek za zwłokę postanawia: oddalić wniosek. Wpis od skargi wynosi [...]. Skarżąca ŚG pismem z dnia [...] wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia i rozłożenia na raty zaległego podatku dochodowego za 2010 r. oraz umorzenia odsetek za zwłokę. Równocześnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podała na co choruje i jakie miała operacje. Podniosła również, że jest zadłużona u kontrahenta na kwotę [...]. Wskazała, że spłaca kredyty, przy czym w A kredyt został zaciągnięty na kwotę [...], w B na kwotę [...], w C na kwotę [...] i w D na kwotę [...]. Wnioskodawczyni podała, że zadłużyła się również u rodziny i u znajomych na wpłatę [...] w celu wstrzymania egzekucji komorniczej. Wnioskodawczyni podała, że do końca [...] musiała zmodernizować zbiorniki paliwowe, spłaca budowę L.P.G. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką i z wnukami w wieku [...] lat. Podała, że posiada stację paliw w O, córka posiada dom o pow. [...] m2 na działce gruntu o pow. [...] m2. Skarżąca oświadczyła, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości [...], wnuki otrzymują rentę po zmarłym ojcu w wysokości po [...] miesięcznie, a zatem dochód skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym wynosi [...]. Skarżąca wyjaśniła, że córka nie pracuje, choruje, otrzymuje pomoc od teściowej. Wnioskodawczyni podała, że ona również choruje i że bez pomocy rodziny i znajomych nie dałaby rady podołać wszystkim problemom, przede wszystkim z tymi związanymi z chorobą i z zadłużeniem. Skarżąca wskazała, że chciałaby zbyć stację paliw i uregulować wszystkie zadłużenia, ale wtedy zostałaby bez środków do życia, ponadto, jak wyjaśniła, stacja paliw została zajęta przez Urząd Skarbowy. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca w odpowiedzi z dnia [...] podała, że zatrudnia [...] pracowników. Wskazała, że ponosi następujące koszty miesięcznego utrzymania: [...]. Skarżąca podała, że wysokość raty kredytu spłacanego do B wynosi [...] - kredyt został zaciągnięty w dniu [...] na spłatę zadłużenia rozbudowy stacji L.P.G. i na spłatę [...] do Urzędu Skarbowego, rata kredytu w C wynosi [...] - kredyt został zaciągnięty w dniu [...], jest to kredyt na samochód, raty kredytów w A wynoszą: [...], kredyt zaciągnięty w dniu [...] oraz [...] - kredyt zaciągnięty w dniu [...] - kredyty te zostały przeznaczone na częściową spłatę innych kredytów i na spłatę długu u kontrahenta E, do Urzędu Skarbowego z kredytów wpłacono kwoty w wysokości [...], [...] i w wysokości [...], żeby nie doszło do zajęcia komorniczego rzeczy należących do córki skarżącej, kredyty pokryły również kwotę [...] na błąd przelania środków innemu kontrahentowi, kwotę tę zajął Komornik, sprawa trwa nadal. W D kredyty zaciągnięto w [...], rata jednego kredytu wynosi [...], rata drugiego kredytu [...]. Kredyty zostały przeznaczone na spłatę zadłużenia do Urzędu Skarbowego z tytułu zaległości w podatku dochodowym za [...] oraz do Urzędu Skarbowego z tytułu zaległości w podatku od towarów i usług za [...]. Skarżąca podała, że użytkuje pojazd marki B rok prod. [...], o wartości rynkowej [...], współwłaścicielem pojazdu jest C. Wnioskodawczyni na stanie firmy ma również pojazd marki I ciężarowy, rok prod. [...], wartość rynkowa [...]. Córka skarżącej nie posiada i nie użytkuje pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżąca podała, że ona i jej córka nie uzyskują innych dochodów poza deklarowanymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawczyni i jej córka nie posiadają udziałów w spółkach i nie pełnią funkcji członka zarządu ani prokurenta w spółkach. Córka skarżącej nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy i nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych. Córka po śmierci męża, który zmarł [...] lat temu, zachorowała. Obecnie przebywa z dziećmi zagranicą. Skarżąca nie pozostaje w związku małżeńskim, jest stanu wolnego, od [...] lat jest rozwiedziona, nie utrzymuje z byłym mężem żadnego kontaktu, małżonkowie nie mieli żadnego wspólnego majątku. Do pisma załączyła ewidencję środków trwałych, dowody wpłat do Urzędu Skarbowego, zeznania roczne podatkowe za [...], deklaracje VAT-7 za miesiące [...], podsumowanie z książki przychodów i rozchodów za miesiące [...], decyzje Prezydenta Miasta z dnia [...] w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, faktury za gaz, energię elektryczną, telefon, Internet, telefon komórkowy, wypowiedzenie umowy rachunku bieżącego z dnia [...], zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego z dnia [...] skierowane do B, historię z osobistego rachunku bankowego skarżącej prowadzonego przez F za okres [...], wyrok w sprawie o rozwód, umowy kredytowe, harmonogramy spłat rat, zestawienie operacji na rachunku klienta ŚG prowadzonego przez A za okres [...], przy czym przy poszczególnych operacjach nie podano ich wartości, przy niektórych operacjach nie podano tytułu operacji, z zestawienia tego nie wynika również w jakiej wysokości dokonano "Wpłat własnych" na ten rachunek, co miało miejsce w dniu [...]. Dopiero w podsumowaniu podano, że saldo początkowe na tym rachunku wynosi [...], saldo końcowe [...], suma obciążeń [...], suma uznań [...]. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Stanowi ona wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Pamiętać również należy, że pomoc finansowa w ramach prawa pomocy nie ma na celu "wspierania" danego podmiotu w jego przedsięwzięciach gospodarczych, nie służy też ochronie jego majątku. W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a zatem wniosek jej podlega rozpoznaniu w oparciu o przesłanki wynikające z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Biorąc pod uwagę złożone przez skarżącą oświadczenia i dokumenty stwierdzić należy, że nie wykazała ona przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. Z oświadczeń złożonych przez skarżącą wynika, że wnioskodawczyni pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką i z wnukami w wieku [...] lat. Skarżąca podała również, że prowadzi stację paliw w O, która jest jej własnością, córka natomiast posiada dom o pow. [...] m2 na działce gruntu o pow. [...] m2. Skarżąca na stanie firmy ma samochód ciężarowy marki B, rok prod. [...] oraz I, rok prod. [...] o wartości [...]. Córka skarżącej nie posiada i nie użytkuje pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżąca podała, że współwłaścicielem samochodu B jest C. Wnioskodawczyni oświadczyła, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości [...], córka nie pracuje, wnuki otrzymują rentę po zmarłym ojcu, córka otrzymuje również pomoc od teściowej. Skarżąca wyjaśniła, że córka choruje i nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna. Następnie skarżąca podała, że jej córka obecnie przebywa z dziećmi zagranicą. Skarżąca i jej córka nie uzyskują żadnych dodatkowych dochodów, nie korzystają również z pomocy opieki społecznej. Wnioskodawczyni i jej córka nie posiadają udziałów w spółkach z o.o. i nie pełnią funkcji członka zarządu lub prokurenta w takich spółkach. Z oświadczenia skarżącej wynika, że ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. [...], przy czym [...]. Z załączonych przez skarżącą kserokopii dokumentów wynika, że w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą zaciągnęła kredyty w: - B w dniu [...] kredyt gotówkowy na kwotę [...] na okres [...] miesięcy, rata kredytu [...], - C w dniu [...] na kwotę [...] na okres [...] miesięcy, kredyt przeznaczony został na sfinansowanie zakupu pojazdu marki B, rok prod. [...], w kwocie [...], na sfinansowanie prowizji bankowej w kwocie [...] i na sfinansowanie innych wydatków kredytobiorcy w kwocie [...], rata kredytu [...], - A w dniu [...], kredyt gotówkowy na kwotę [...] na okres [...] lat, rata kredytu [...], - A w dniu [...], kredyt gotówkowy na kwotę [...] na okres [...] lat, rata kredytu [...], - D w dniu [...], na [...], rata kredytu [...], - D w dniu [...], na [...], rata kredytu [...], a zatem łączne miesięczne obciążenie skarżącej z tytułu udzielonych kredytów wynosi [...]. W tym miejscu godzi się zauważyć, że obowiązek spłaty zobowiązań kredytowych nie stanowi przesłanki, która przesądza o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak już wcześniej wskazano, skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, w ramach której prowadzi stację paliw w O. Z dostarczonych przez skarżącą deklaracji VAT-7 wynika, że w [...] podstawa opodatkowania wynosiła [...], w [...], w [...], w [...], w [...], w [...]. Z załączonych przez wnioskodawczynię zeznań rocznych podatkowych wynika, że w [...] z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej skarżąca uzyskała przychód w wysokości [...] (średniomiesięczny przychód skarżącej kształtował się na poziomie [...]), koszty uzyskania przychodów wyniosły [...], skarżąca poniosła stratę w wysokości [...], w [...] skarżąca z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskała przychód w wysokości [...] (średniomiesięczny przychód skarżącej kształtował się na poziomie [...]), koszty uzyskania przychodów wyniosły [...], wnioskodawczyni poniosła stratę w wysokości [...]. Z załączonego przez stronę podsumowania książki przychodów i rozchodów wynika, że w okresie [...] przychód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...] (średniomiesięczny przychód skarżącej kształtował się na poziomie [...]), koszty uzyskania przychodów wyniosły [...], a zatem w w.w okresie odnotowała stratę w wysokości [...]. W tym miejscu zauważyć jednak należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjął się pogląd, że strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia natomiast potrzeby kredytowania skarżącej należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez nią skargą. Skarżąca pomimo poniesionej straty w kolejnych latach, t.j. w [...], jak i w okresie [...], nadal prowadzi działalność gospodarczą, zatrudnia [...] pracowników, z uzyskiwanych przychodów z działalności gospodarczej utrzymuje siebie, spłaca raty kredytu. Ponadto każdy kto prowadzi działalność gospodarczą czyni to na własne ryzyko, a ponoszenie wydatków, które mają na celu jej rozwój (skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że miała obowiązek do [...] zmodernizowania zbiorników paliwowych, spłaca budowę L.P.G.) nie może stanowić argumentu przemawiającego za przyznaniem prawa pomocy. Przyznania prawa pomocy nie może również uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez wnioskodawczynię, w tym m.in. spłaty zadłużenia u kontrahenta, spłaty rat kredytowych, w tym raty kredytu na samochód marki B, który jest na stanie środków trwałych w firmie skarżącej. Skarżąca w złożonych oświadczeniach nie uzasadniła stanowiska, że uiszczenie kosztów sadowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...] (wpis od skargi) w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym w taki sposób, że nie będą w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. W tym miejscu jeszcze raz należy podkreślić, że z uzyskiwanych przychodów wnioskodawczyni ponosi koszty miesięcznego utrzymania, spłaca kredyty, ponosi koszty prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, że strona skarżąca nie może w priorytetowy sposób traktować innych swoich zobowiązań, co powoduje, że nie będzie miała środków na opłacenie kosztów sądowych. W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 09.11.2011r., sygn. akt I FZ 344/11, publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Również ujawnione przychody z tytułu prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w sposób jednoznaczny wykluczają ją z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie zwolnienia od kosztów sądowych. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.