I SA/Po 912/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Małek Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010r. sprawy ze skargi J. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę /-/ M. Bejgerowska /-/W. Zygmont /-/ S. Małek Pismem z dnia [...] r. J.L. złożył wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec niego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] r., nr [...] , w związku z nieuregulowaniem kary pieniężnej w transporcie drogowym wynikającej z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w W. z dnia [...] r., nr [...] . J.L. wnioskował o zawieszenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na złożenie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] r., nr [...] , utrzymującej w mocy wspomnianą decyzję w przedmiocie kary pieniężnej w transporcie drogowym z dnia [...] r., nr [...] , wskazaną w tytule wykonawczym. Dyrektor Izby Celnej we W., jako wierzyciel, przekazując wniosek zobowiązanego w przedmiocie zawieszenia stwierdził, iż brak jest podstaw do zawieszenia przedmiotowego postępowania. Postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] , Dyrektor Izby Celnej w P. odmówił zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 56 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm. - dalej: u.p.e.a.), zgodnie z którym zawieszenie postępowania egzekucyjnego następuje m.in. w razie wstrzymania wykonania decyzji wymierzającej należności. Organ pierwszej instancji wskazał też, że w myśl art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: P.p.s.a.) wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania decyzji. W zażaleniu z dnia [...] r. J.L. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 i art. 62 u.p.e.a. oraz na podstawie art. 829 pkt 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296 ze zm. – dalej: K.p.c.). W uzasadnieniu stwierdził, że nie jest w stanie uiścić żadnej kwoty, ponieważ pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto na miesiąc, a po potrąceniach przez komornika sądowego pozostaje mu na utrzymanie [...] zł. Na potwierdzenie powyższego przedstawił zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. Inspektorat w Z. Wyjaśnił także, że jako osoba schorowana i lecząca się od [...] lat nie jest w stanie śledzić wszystkich aktów prawnych. Dyrektor Izby Skarbowej w P., w wyniku rozpatrzenia zażalenia, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej: K.p.a.), w związku z art. 56 u.p.e.a., postanowieniem z dnia [...] r., nr [...] , utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Zdaniem organu odwoławczego trudna sytuacja majątkowa J.L. nie stanowi przesłanki dla zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Nie stanowi jej również wniesienie skargi na decyzję w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w transporcie drogowym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. W ocenie organu żadna z przesłanek wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a. nie wystąpiła, w związku z czym nie było podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Podkreślono, że zawieszenie postępowania nie jest kwestią dobrowolnego uznania organu egzekucyjnego, bowiem przesłanki jego zawieszenia zostały enumeratywnie wymienione w treści art. 56 § 1 u.p.e.a., a wskazane przez J.L. okoliczności żadnej z tych przesłanek nie wypełniają. Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że do rozpatrzenia zawartego w zażaleniu wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego właściwy jest – w odrębnym trybie – organ egzekucyjny, czyli Dyrektor Izby Celnej w P. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. J.L. zaskarżył w całości powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania. Skarżący wyraził pogląd, że organ egzekucyjny w zaskarżonym orzeczeniu wadliwie określił podstawę prawną. Zdaniem strony nie zastosowano art. 825 pkt. 3 K.p.c. oraz wybiórczo potraktowano art. 56 § 1 u.p.e.a., gdyż nie wzięto pod uwagę pkt. 5 powyższego przepisu, który stanowi, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić także w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Dlatego też art. 59 § 2 u.p.e.a. oraz art. 829 pkt 5 K.p.c. powinny mieć tu zastosowanie i ponownie wskazał na swoją trudną sytuację materialną. Skarżący uznał, że urzędnicy Urzędu Celnego w W. postąpili niezgodnie z prawem, bo wystawili nakaz zapłaty w kwocie [...] zł bez podstawy prawnej. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Wskazał, że w postępowaniu egzekucyjnym nie mają zastosowania przepisy K.p.c., w tym art. 825 pkt 3 K.p.c., a jeśli wystąpią kwestie, których nie reguluje bezpośrednio u.p.e.a. stosuje się odpowiednio przepisy K.p.a. Dyrektor Izby Skarbowej w P. wyjaśnił, że organ egzekucyjny przyjmując tytuł wykonawczy do realizacji obowiązany jest jedynie do badania dopuszczalności egzekucji administracyjnej, natomiast nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku nim objętego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Rozpoznając wniesioną skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), a także art. 3 P.p.s.a., bada, czy zaskarżony akt odpowiada prawu, a w szczególności czy przy jego wydawaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów postępowania, dającego podstawę do jego wznowienia, względnie mającego istotny wpływ na wynik tego postępowania (art. 145 P.p.s.a.). Sąd administracyjny dokonuje zatem kontroli legalności działań administracji publicznej poprzez orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Granice rozpoznania skargi przez Sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej sprawie, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius). Rozpatrując skargę w świetle powyższych kryteriów Sąd stwierdza, że zakwestionowane w niej postanowienie w sprawie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego zostało wydane bez naruszenia prawa i nie zachodzi konieczność wyeliminowania tego aktu obrotu prawnego, stąd też skarga nie mogła zostać uwzględniona. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż postępowanie egzekucyjne w administracji zostało uregulowane przepisami u.p.e.a. W postępowaniu tym stosuje się przepisy u.p.e.a. oraz odpowiednio przepisy K.p.a., co wynika z treści art. 18 u.p.e.a. Wbrew zatem twierdzeniu skarżącego w analizowanej sprawie nie mają zastosowania przepisy K.p.c., w tym art. 825 pkt 3 K.p.c., który stanowi, że organ egzekucyjny umorzy postępowanie w całości lub części na wniosek, jeżeli egzekucję skierowano przeciwko osobie, która według klauzuli wykonalności nie jest dłużnikiem i która sprzeciwiła się prowadzeniu egzekucji, albo jeżeli prowadzenie egzekucji pozostaje z innych powodów w oczywistej sprzeczności z treścią tytułu wykonawczego oraz art. 829 pkt 5 K.p.c., z którego wynika, że nie podlegają egzekucji u dłużnika pobierającego periodyczną stałą płacę - pieniądze w kwocie, która odpowiada nie podlegającej egzekucji części płacy za czas do najbliższego terminu wypłaty, a u dłużnika nie otrzymującego stałej płacy - pieniądze niezbędne dla niego i jego rodziny na utrzymanie przez dwa tygodnie. Żaden z przytoczonych przepisów nie określa przypadku zawieszenia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. Wobec powyższego zarzuty dotyczące naruszenia w niniejszej sprawie wymienionych w skardze przepisów K.p.c. uznać należało za bezpodstawne. Instytucja zawieszenia postępowania egzekucyjnego polega na wstrzymaniu czynności egzekucyjnych na skutek przeszkód w ich prowadzeniu. Chodzi tu o przeszkody, które powstały w toku postępowania egzekucyjnego oraz co do których istnieje prawdopodobieństwo ich usunięcia. Jak trafnie zauważył organ odwoławczy rozpatrujący zażalenie, przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego zostały enumeratywnie wymienione w treści art. 56 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu: 1) w razie wstrzymania wykonania, odroczenia terminu wykonania obowiązku albo rozłożenia na raty spłat należności pieniężnej; 2) w razie śmierci zobowiązanego, jeśli obowiązek nie jest ściśle związany z osobą zmarłego; 3) w razie utraty przez zobowiązanego zdolności do czynności prawnych i braku jego przedstawiciela ustawowego; 4) na żądanie wierzyciela; 5) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Powołany przepis wyczerpująco reguluje omawianą instytucję prawa. Organ egzekucyjny jest związany treścią tego przepisu, co oznacza, że o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego, czy odmowie jego zawieszenia nie decyduje uznanie organu tylko wystąpienie jednej z zacytowanych powyżej przesłanek (por. wyrok NSA z dnia 14 lipca 1998 r., sygn. akt IV SA 1502/96, Lex nr 43828). Należy przy tym zaznaczyć, że pojawienie się którejkolwiek z nich obliguje organ egzekucyjny do zawieszenia postępowania. A contrario, z kolei zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie jest możliwe, gdy żadna z powyższych przesłanek nie zachodzi. W uzasadnieniu wniosku o zawieszenie postępowania skarżący nie wskazał na istnienie którejkolwiek ze wskazanych powyżej przesłanek. Powołał się on wprawdzie na art. 56 § 1 pkt 5 u.p.e.a. stanowiący, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu "w innych przypadkach przewidzianych w ustawach", wskazując jako inną ustawę – przepisy K.p.c., jednak jego stanowisko, że podstawą do zawieszenia postępowania egzekucyjnego mogą być przepisy K.p.c. jest błędne. Jak już wcześniej wspomniano w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się przepisy u.p.e.a. oraz odpowiednio przepisy K.p.a. i nie mają tu zastosowania przepisy K.p.c. Ponadto należy wyjaśnić, że odpowiednie stosowanie K.p.a. dotyczy kwestii nieujętych wprost unormowaniem u.p.e.a. Tymczasem art. 56 u.p.e.a. wyczerpująco wylicza okoliczności zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Z tego względu nie mogą być brane pod uwagę inne okoliczności niż przedstawione w u.p.e.a. Przedmiotem postępowania administracyjnego był wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Motywując ten wniosek skarżący wskazał m.in. na trudną sytuację materialną oraz na fakt, że decyzja w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej, na podstawie której wydano tytuł wykonawczy była błędna, w związku z czym toczy się postępowanie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we W. z jego skargi. Jak wynika z ustaleń Sądu w toku postępowania sądowoadministracyjnego o sygn. [...] przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we W. J.L. nie złożył wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu organy obu instancji w niniejszej sprawie postąpiły prawidłowo odmawiając zawieszenia postępowania egzekucyjnego, gdyż w przypadku skarżącego żadna z przesłanek wymienionych w art. 56 § 1 u.p.e.a. nie wystąpiła. Natomiast tylko w takich przypadkach organ ma obowiązek zawiesić postępowanie egzekucyjne. Nie może natomiast tego uczynić w innych sytuacjach, np. tak jak ma to miejsce w rozpatrywanej sprawie - z uwagi na wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W., czy ze względu na trudną sytuację majątkową skarżącego (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 1998 r., sygn. akt III SA 1676/97, Lex nr 44824). Wprawdzie ustawodawca przewidział m.in. jako obligatoryjną przesłankę zawieszenia postępowania egzekucyjnego wstrzymanie wykonania skarżonego rozstrzygnięcia przez sąd pierwszoinstancyjny na etapie rozpoznawania przez niego skargi strony albo na etapie postępowania kasacyjnego przez Naczelny Sąd Administracyjny, ale zgodnie z art. 61 § 1 P.p.s.a. samo wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Ustawodawca w ramach § 3 tego przepisu przewidział, iż sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1 tego artykułu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Również odmowa wstrzymania wykonania aktu lub czynności przez organ nie pozbawia skarżącego prawa do złożenia wniosku do sądu. Wstrzymanie wykonalności aktu administracyjnego wchodzi zatem w grę wówczas, gdy po pierwsze, akt ten nadaje się do wykonania, po wtóre zaś jeżeli zachodzą przesłanki wstrzymania jego wykonania. Skoro zatem sam ustawodawca wyraźnie przewidział, że wywiedzenie skargi na ostateczne rozstrzygnięcie organu, będące jak w niniejszej sprawie podstawą do wystawienia tytułu wykonawczego, a w konsekwencji zawiśnięcia postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wyegzekwowania nałożonego obowiązku podatkowego, nie skutkuje wstrzymaniem podjętych już czynności, w tym także egzekucyjnych, to twierdzenie skarżącego jakoby sam fakt toczącego się postępowania sądowego winien skutkować zawieszeniem postępowania egzekucyjnego jest nieuzasadniony. Aby mogło jednak dojść do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, w pierwszej kolejności musiałoby dojść do wstrzymania przez sąd wykonania zaskarżonej decyzji w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej w transporcie drogowym, które może nastąpić jedynie na wniosek samego skarżącego. Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżący takiego wniosku nie złożył ani na etapie postępowania przez organami, ani na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we W. w sprawie o sygn. akt [...]. Wobec powyższego organy obu instancji zasadnie odmówiły zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Podkreślenia wymaga, że w myśl art. 29 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności lub wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym, stąd też zarzuty skarżącego odnoszące się do podstawy prawnej tytułu wykonawczego nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku. Badając dopuszczalność egzekucji organ nie bada prawidłowości decyzji merytorycznej, która stała się podstawą wystawienia tytułu wykonawczego, a ustala jedynie, co trafnie podkreślono w zaskarżonym postanowieniu, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony oraz czy doręczone zostało upomnienie. Dodatkowo należy wyjaśnić, odnośnie wniosku skarżącego o umorzenie postępowania, że organ właściwy do rozpatrzenia zażalenia ma wyłącznie kompetencje do kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia w sprawie zawieszenia, tzn. czy w świetle przepisów były podstawy prawne zawieszenia lub odmowy zawieszenia postępowania. Egzekucyjny organ odwoławczy, który rozpatruje zażalenie na postanowienie o zawieszeniu postępowania w sprawie niepodlegającej rozstrzygnięciu w formie decyzji administracyjnej nie może orzec zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 K.p.a. - to jest uchylić wadliwe postanowienie i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (por. B. Adamek, J. Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, Wyd. CH. Beck, Warszawa 2004 r., str. 449). Organ drugiej instancji jest bowiem powołany, w tym fragmencie postępowania do ponownego rozpatrzenia sprawy, co do jej istoty zarówno pod względem faktycznym jak i prawnym, a więc w tym samym zakresie jak organ pierwszej instancji. W sprawie zawieszenia postępowania administracyjnego może chodzić o następujące rozstrzygnięcia: 1) o zawieszenie postępowania administracyjnego, 2) o odmowie zawieszenia postępowania administracyjnego, 3) o podjęciu zawieszonego postępowania administracyjnego, 4) o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie, co wynika wprost z art. 56 § 3 i § 4 u.p.e.a., w grę wchodzić mogły zatem dwa pierwsze rozstrzygnięcia (por. uchwała siedmiu sędziów NSA z dnia 22 maja 2000 r., sygn. akt OPS 4/00, publ. ONSA 2000, nr 4, poz. 137; wyrok NSA z dnia 10 maja 1993 r., sygn. akt I SA 1548/92, publ. ONSA 1994, nr 2, poz. 81 i wyrok NSA z dnia 3 listopada 1998 r., sygn. akt II SA 1130/98, publ. Lex nr 41401). Egzekucyjny organ odwoławczy mógł również wydać postanowienie, na podstawie art. 138 § 2 w związku z art. 144 K.p.a., o uchyleniu zaskarżonego postanowienia i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, jeżeli w sprawie wykazanoby istnienie przesłanek określonych w tym przepisie. Z akt sprawy wynika, że Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...] r., o nr [...] , odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, rozstrzygając w ten sposób, zawarty w zażaleniu, wniosek skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Na postanowienie to również została złożona pismem z dnia [...] r. skarga do Sądu. Reasumując, w ocenie Sądu, w toku prowadzonego postępowania nie nastąpiło naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również Sąd nie stwierdził naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego skargę, jako pozbawioną podstaw, należało oddalić na podstawie art. 151 P.p.s.a. |M. Bejgerowska |W. Zygmont |S. Małek |