I SA/Po 937/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki Sędzia WSA Dominik Mączyński Protokolant: st.sekr.sąd. Izabela Kaczmarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 roku sprawy ze skargi P. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec P. B. (dalej zwanego skarżącym albo zobowiązanym) dotyczącego zaległości w podatku od towarów i usług za miesiąc sierpień 2012 r. Jak wynika z uzasadnienia wyżej wskazanego postanowienia dnia [...] lutego 2014r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. wpłynęło podanie zatytułowane "skarga na czynności egzekucyjne". Przedmiotowa skarga kierowana do Dyrektora Izby Skarbowej w P. została dnia [...] lutego 2014r. przesłana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego do organu II instancji zgodnie z art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dnia [...] kwietnia 2014r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem nr [...] oddalił przedmiotową skargę. Jednocześnie organ II instancji zawiadomił stronę, iż Dyrektor Izby Skarbowej jest właściwy do rozpatrzenia skargi na czynność organu egzekucyjnego, natomiast w pozostałym zakresie tj. "umorzenia czynności egzekucyjnej" właściwy jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. Zgodnie z art. 66 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, strona ma prawo złożyć podanie w terminie 14 dni od daty doręczenia zawiadomienia, wówczas będzie ono uważane za złożone w dniu wniesienia pierwszego podania tj. [...] luty 2014r., (według daty wpływu). Dnia [...] kwietnia 2014r. skarżący w odpowiedzi na powyższe zawiadomienie, poinformował, iż przedmiotem jego wniosku jest umorzenie postępowania egzekucyjnego. We wniosku z dnia [...] lutego 2014r., (według daty wpływu) zobowiązany nie określił szczegółowo jaka instytucja prawna ma być zastosowana w powyższym przypadku. Z uwagi na powyższe dnia [...] maja 2014r. organ egzekucyjny pismem nr [...] wezwał zobowiązanego do sprecyzowania wniosku w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, poprzez określenie jaka przesłanka z art. 59 ma stanowić podstawę do umorzenia prowadzonego postępowania. Dnia [...] maja 2014r. (według daty wpływu) zobowiązany w odpowiedzi na wystosowane wezwanie poinformował, iż wnosi on o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany nie wskazał żadnej przesłanki obligatoryjnej zawartej w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, mimo, iż wskazanie powyższego elementu stanowiło podstawę wezwania z dnia [...] maja 2014r. Odnosząc się do meritum sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, ze dalsze prowadzenie postępowanie jest niemożliwe lub niecelowe. Umorzenie postępowania może nastąpić w każdym jego stadium. Organ I instancji zauważył również, że stosownie do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji umorzenie postępowania może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku wystąpienie określonych w art. 59 § 1 okoliczności rodzi obowiązek umorzenia postępowania, w drugim przypadku organ egzekucyjny ma jedynie uprawnienie do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Fakultatywny tryb umorzenia postępowania egzekucyjnego określony został w art. 59 § 2 ustawy, zgodnie z którym postępowanie może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższając wydatki egzekucyjne. Należy jednak nadmienić, iż o bezskuteczności egzekucji nie może decydować subiektywne przekonanie strony, że takowe podstawy zachodzą. W przypadku skarżącego nie można mówić o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny dokonał szeregu skutecznych czynności egzekucyjnych, w tym między innymi zajęć wierzytelności, zajęcia rachunku bankowego, jak też wpisu hipoteki przymusowej. Podnoszone przez zobowiązanego argumenty dotyczące utraty płynności finansowej, nieprawnego zamknięcia jego firmy oraz możliwości kompensaty wzajemnych zobowiązań z tytułu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 maja 2005r., nie mogą stanowić podstawy do wszczęcia postępowania o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Podsumowując swoje wywody Naczelnik Urzędu Skarbowego wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek do umorzenia prowadzonego wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego. Nie zgadzając się z takim rozstrzygnięciem skarżący złożył zażalenie na wyżej wymienione postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. do Dyrektora Izby Skarbowej w P. wnosząc o jego uchylenie. W zażaleniu tym skarżący wniósł również o zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] a dotyczącego zaległości w podatku od towarów i usług. Skarżący wskazał także, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i utracił płynność finansową, zaznaczając przy tym, że powstałe zobowiązanie podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług jest jego obowiązkiem czego skarżący jest świadom i czego nie unika. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w P. po rozpoznaniu zażalenia zobowiązanego utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu swojej decyzji Dyrektor Izby Skarbowej w P. wskazał, że toczące się postępowanie egzekucyjne jest konsekwencją niewywiązania się przez skarżącego z ciążących na nim obowiązków, co zwykle jest skutkiem pojawiających się kłopotów finansowych. Trudna sytuacja finansowa dotyczy znacznej większości osób, wobec których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i nie ma wyjątkowego charakteru. Umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. W przypadku skarżącego nie zachodzą takie przeszkody i zarazem nie można mówić o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego, ponieważ organ egzekucyjny dokonał skutecznej czynności egzekucyjnej. Jednocześnie, Dyrektor Izby Skarbowej w P. poinformował zobowiązanego, iż w przedmiocie zawartego w zażaleniu wniosku o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, tutejszy organ zawiadomieniem nr: [...] z dnia [...] lipca 2014 r., zawiadomił skarżącego o możliwości złożenia takowego wniosku, do właściwego w tym zakresie organu egzekucyjnego tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. Wyżej wymienione postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. stanowi przedmiot skargi zobowiązanego kierowanej do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu. W swojej skardze skarżący wnosi o "cofnięcie" zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającymi je dokumentami i ponowne rozpatrzenie sprawy zgodnie z faktycznym stanem prawnym. W uzasadnieniu skargi wskazano, iż wystawiający tytuły wykonawcze organ - Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. ma zaległości płatnicze wobec skarżącego, co potwierdzają prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego co upoważnia do dokonania wzajemnej kompensacji zobowiązań. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniósł o oddalenie skargi. W odpowiedzi na skargę wskazano, odnosząc się do kwestii kompensaty, iż w dniu 10 maja 2005 r. zapadł jeden prawomocny wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 727/03, na mocy którego Sąd zasądził od Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu na rzecz skarżącego kwotę [...] zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Niniejsza kwota została zwrócona w dniu [...] października 2005 r. na konto zobowiązanego w Banku Spółdzielczym we W. Zaznaczono przy tym, że na dzień sporządzenia odpowiedzi na skargę był to jedyny wyrok WSA w Poznaniu zasądzający należność dla skarżącego. Wobec powyższego, nie ma podstaw do zwrotu zobowiązanemu innych należności. Podczas rozprawy przez tutejszym Sądem w dniu 26 lutego 2015 r. Sąd postanowił zobowiązać pełnomocnika organu do przedstawienia, w terminie 3 dni, dokumentu stanowiącego dowód przelania na rachunek bankowy zasądzonych na rzecz skarżącego kwot, pod rygorem pominięcia tego dowodu, co pełnomocnik przyjął do wiadomości. Pismem z dnia [...] lutego 2015 r. skarżący ponownie wniósł o wydanie postanowienia o możliwości kompensaty jego zadłużenia z należnościami wynikającymi z dołączonych do pisma prawomocnych wyroków sądów administracyjnych. W piśmie z dnia 5 marca 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P., wywiązując się z nałożonego na niego przez Sąd obowiązku wskazał, że wynikające z prawomocnego wyroku WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2005 r. sygn. akt I SA/Po 727/03 należności z tytułu zasądzonych kosztów postępowania zostały zwrócone skarżącemu na jego konto w dniu [...] października 2005 r. Do pisma tego dołączony został dowód przelewu [k. [...] akt sądowych]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoczynając rozważania w poddanej sądowej kontroli sprawie należy na wstępie przypomnieć, że przedmiot skargi stanowi postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P., którym utrzymano w mocy postanowienie organu I instancji w sprawie odmowy umorzenia prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego. Wskazać w tym miejscu trzeba, że obligatoryjne przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez organy administracji zostały sprecyzowane w art. 59 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2012 poz. 1015 ze zm. – dalej w skrócie "u.p.e.a.") stosownie do brzmienia tego przepisu - postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Fakultatywne przyczyny umorzenia postępowania egzekucyjnego sprecyzowano natomiast w art. 59 § 2 u.p.e.a., zgodnie z którym - postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W kontekście przytoczonych regulacji trzeba przypomnieć, że w skardze kierowanej do tutejszego Sądu skarżący wskazuje, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. ma zaległości płatnicze wobec skarżącego, co potwierdzają prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, pomimo to jednak nie została podjęta decyzja co do kompensaty wzajemnych zobowiązań. Mając na uwadze treść skargi, jak też treść pism skarżącego znajdujących się w aktach sprawy w tym m. in. podania skarżącego (k. [...] akt administracyjnych) oraz zażalenia (k. [...] akt administracyjnych), można wyprowadzić wniosek, że jego zdaniem w sprawie mogłoby dojść do potrącenia egzekwowanych z jego majątku należności z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc sierpień 2012 r. z przysługującymi mu wobec Skarbu Państwa należnościami wynikającymi z prawomocnych wyroków sądów administracyjnych. Sytuacja, w której doszłoby do takiej kompensacji mogłaby doprowadzić do umorzenia wzajemnych zobowiązań skarżącego i Skarbu Państwa, a zatem obowiązek objęty prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym mógłby wygasnąć, co z kolei zgodnie z treścią wyżej przytoczonego art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. obligowałoby organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Mając zatem na uwadze podnoszone przez skarżącego zarzuty należy przytoczyć treść przepisów prawnych regulujących zasady wygasania zobowiązań podatkowych w drodze ich potrącania. Stosownie do art. 64 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm. – dalej w skrócie "o.p.") - Zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa podlegają, na wniosek podatnika, potrąceniu z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa z tytułu: 1) prawomocnego wyroku sądowego wydanego na podstawie art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego; 2) prawomocnej ugody sądowej zawartej w związku z zaistnieniem okoliczności przewidzianych w art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego; 3) nabycia przez Skarb Państwa nieruchomości na cele uzasadniające jej wywłaszczenie lub wywłaszczenia nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami; 4) odszkodowania za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie, uzyskanego na podstawie przepisów Kodeksu postępowania karnego; 5) odszkodowania uzyskanego na podstawie przepisów o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz bytu Państwa Polskiego; 6) odszkodowania orzeczonego w decyzji organu administracji rządowej. Stosownie do postanowień § 2 wyżej wskazanego artykułu - przepis § 1 stosuje się również do wzajemnych, bezspornych i wymagalnych wierzytelności podatnika wobec państwowych jednostek budżetowych z tytułu zamówień wykonanych przez niego na podstawie umów zawartych w trybie przepisów o zamówieniach publicznych, pod warunkiem że potrącenie jest dokonywane przez tego podatnika i z tej wierzytelności. Odnosząc treść przepisów regulujących wygasanie zobowiązań podatkowych w wyniku potrącania, do realiów poddanej sądowej kontroli sprawy, wskazać trzeba, że przepisy te nie mogą znaleźć zastosowania w rozpatrywanej sprawie. Umorzenie zobowiązania podatkowego w drodze potrącenia z wierzytelności wynikającej z prawomocnego wyroku sądu administracyjnego nie jest bowiem dopuszczalne w świetle przytoczonych powyżej przepisów. Stosownie bowiem do postanowień art. 64 § 1 pkt 1 o.p. - zobowiązania podatkowe oraz zaległości podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa podlegają, na wniosek podatnika, potrąceniu z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa z tytułu: prawomocnego wyroku sądowego wydanego na podstawie art. 417 lub art. 4172 Kodeksu cywilnego. Powyższy wymóg nie jest spełniony w odniesieniu do przedłożonych przez skarżącego wyroków sądów administracyjnych (znajdujących się na kartach [...] – [...] akt sądowych). Warto zauważyć, że art. 64 § 1 o.p. zawiera zamknięte wyliczenie przysługujących podatnikowi wierzytelności wobec Skarbu Państwa, z których może zostać dokonane potrącenie. W doktrynie wskazuje się również, że zasady dokonywania potrąceń podatków i zaległości podatkowych są całościowo uregulowane w ordynacji podatkowej. Mimo podobieństwa konstrukcji nie ma podstaw do posiłkowego stosowania przepisów kodeksu cywilnego dotyczących potrącenia [tak: L. Etel (w:) J. Brolik, J. Dowgier, L, Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, Ordynacja podatkowa. Komentarza, LEX 2013, dostępny w bazie danych Lex Omega – dokument nr 145119]. Nie może zatem dojść do wygaśnięcia zobowiązania podatkowego na skutek potrącenia dokonanego z tytułu innego niż wymieniony w art. 64 § 1 o.p. Niezależnie od powyżej przytoczonych regulacji należy wskazać, że w wykonaniu zapadłego na rozprawie w dniu 26 lutego 2015 r. postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu przedłożył dokument (k. [...] akt sądowych), z którego wynika, że kwota należna skarżącemu z tytułu zasądzonych na jego rzecz kosztów sądowych w wysokości [...] została przelana z rachunku Izby Skarbowej w P. na rachunek skarżącego prowadzony w Banku Spółdzielczym we W. Przelew ten został dokonany w dniu [...] października 2005 r. Z powyższego wynika zatem w ocenie Sądu, że zasądzona na rzecz skarżącego kwota pieniężna stanowiąca zwrot poniesionych kosztów sądowych została skarżącemu zwrócona, w związku z czym jego wierzytelność względem Skarbu Państwa reprezentowanego przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. wygasła. W takiej sytuacji dokonanie kompensaty wzajemnych zobowiązań byłoby niemożliwe nawet w oderwaniu od wyżej przytoczonych regulacji Ordynacji podatkowej. Mając na uwadze powyższe rozważania, wskazać trzeba, że objęta prowadzonym przez organ postępowaniem egzekucyjnym należność w podatku od towarów i usług za miesiąc sierpień 2012 r. nie mogła wygasnąć na skutek potrącenia ze wskazanymi przez skarżącego wierzytelnościami, albowiem te wygasły wskutek dokonanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w P. zapłaty. Powyższe oznacza, że nie mogło dojść do wygaśnięcia dochodzonego w postępowaniu egzekucyjnym obowiązku, w sprawie nie zaktualizowała się zatem przesłanka umorzenia postępowania o której mowa w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. Warto w tym miejscu zaznaczyć, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej w skrócie "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W uchwale NSA z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09 (dostępna pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wyjaśniono, że niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Mając na uwadze nałożony powyższym przepisem obowiązek, Sąd stwierdza, że analiza całokształtu akt prowadzonego postępowania egzekucyjnego wyklucza rozstrzygnięcie zgodne z żądaniem skarżącego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. obligująca organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podnoszone przez skarżącego w zażaleniu argumenty o jego trudnej sytuacji finansowej nie stanowią w świetle przytoczonych wcześniej przepisów przesłanki umożliwiającej umorzenie postępowania egzekucyjnego. W tym stanie rzeczy zgodnie z art. 151 p.p.s.a. sąd skargę jako niezasadną oddalił.