I SA/Po 939/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku XA o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi XA na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] marca 2015 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek XA (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że pozostaje w związku małżeńskim, razem z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca posiada nieruchomość rolną o pow. [...] ha, posiada również nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz przedmioty o wartości powyżej [...] zł związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Dochód żony w 2014 r. wyniósł [....] zł. Skarżący podał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Skarżący podał, że obecnie przebywa na zasiłku chorobowym, z tytułu renty inwalidzkiej dochód jego wynosi [...] zł, t.j. do wypłaty po potrąceniach komorniczych w wysokości [...] zł, z działalności gospodarczej w styczniu 2016 r. poniósł stratę w wysokości [...] zł. Wnioskodawca podał, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. [...] zł, przy czym gaz, prąd [...] zł, woda, kanalizacja [..] zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania [...] zł, telefon [..],- zł, ubezpieczenie na życie [...] zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego [...] zł. Do wniosku załączył ewidencję środków trwałych oraz oświadczenie o wysokości kredytów oraz wysokości obciążeń. Z udzielonej przez skarżącego odpowiedzi z dnia [...] marca 2016 r. na wezwanie z dnia [...] marca 2016 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący posiada rachunki bankowe w [...] S.A. oraz w[...], jednakże rachunek [...] S.A. od dłuższego czasu jest zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Wnioskodawca przedłożył natomiast potwierdzenie salda na rachunku prowadzonym przez [...] z dnia [...] grudnia 2015 r., z którego wynika, że saldo na rachunku bieżącym wynosi 0,00 zł. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: - samochód [...] r., wartość rynkowa [...] zł, - samochód[...] , wartość rynkowa [...] zł, - samochód[...] , wartość rynkowa [...] zł, - ciągnik[...], - naczepa[....] , wartość rynkowa [....] zł. Wskazał, że na dzień [...] lutego 2016r. zatrudniał jedną osobę, która od dłuższego czasu przebywa na urlopie wychowawczym oraz jedną osobę na umowę zlecenie. Podał, że "[....] sp. z o.o. prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości sam wykonywał działalność gospodarczą i z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem spółki "[...] ". Skarżący załączył kserokopie deklaracji VAT-7 za miesiące od sierpnia 2015 r. do stycznia 2016r., odpis z podatkowej książki przychodów i rozchodów za miesiące od stycznia 2015 r. do grudnia 2015 r. i za miesiąc styczeń 2016 r., zeznań rocznych podatkowych za 2013 i 2014 r., wnioskodawca wyjaśnił, że zeznania roczne podatkowe za 2015 r. nie zostały jeszcze złożone. Skarżący podał, że małżonka nie pracuje, uzyskuje jedynie rentę wypłacaną kwartalnie, dochód jej w 2015 roku wyniósł [...] zł. Wnioskodawca podał, że na 25 ha uprawia pszenżyto, na 20 ha pszenicę. W 2015 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł, przy czym zasiew [...] zł, uprawa [...] zł, środki ochrony roślin [...]zł, ubezpieczenie [...] zł, podatki rolny i od nieruchomości [...] zł. Skarżący podał, że przychód z wytworzonych płodów rolnych w 2015 r. wyniósł [...]zł. Skarżący podał, że posiada nieruchomości: - w [...] e: grunt o pow. 12.164 m2, budynki o pow. 585 m2, budynki stacji paliw – nieruchomość nieużywana, pozostałe budynki dzierżawione przez "[...]" sp. z o.o., - nieruchomość rolną o pow. [...] ha pod uprawę roślinną oraz las o pow. [...] ha, - nieruchomość przy ul. [...] w 1/5 jest jego własnością, pozostała część należy do jego rodzeństwa. Skarżący oświadczył, że na zasiłku chorobowym przebywał od [...] listopada 2015 r. do [...] lutego 2016 r., zasiłek chorobowy wyniósł ok.[...] zł netto, na dzień dzisiejszy wrócił do pracy i jego wynagrodzenie ze stosunku pracy wynosi [...] zł brutto. Postanowieniem z dnia [...] marca 2016r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący złożył sprzeciw podnosząc, że jego obecna sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej w postanowieniu referendarza. Podniósł, że nie ma możliwości sądowego dochodzenia praw w sytuacji, w której nie stać go na opłacenie kosztów sądowych. Ponadto wskazał, że jego sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku, a obecnie przebywa na rencie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zważył, co następuje: Wniosek nie mógł być uwzględniony. W świetle art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy ma służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Sąd, dokonując oceny przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń, doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę [...] zł, skarżący posiada jednak liczne źródła dochodu. Prowadzi działalność gospodarczą w zakresie najmu pomieszczeń (osiąga dochód w wysokości [...] zł brutto), w okresie od [..] listopada 2015 r. do [...] lutego 2016 r. otrzymywał zasiłek chorobowy, obecnie pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką oraz że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast małżonka nie pracuje, uzyskuje jedynie rentę wypłacaną kwartalnie, w 2015 roku uzyskała z tego tytułu dochód w wysokości [...] zł. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem wnioskodawca przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Ponadto wnioskodawca posiada liczny majątek ruchomy w postaci maszyn rolniczych i samochodów, a także posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. [...] ha., las o pow. [...] ha., grunt w [....] o pow. 12.164 m2, w tym budynki o pow. [...] m2 oraz w 1/5 nieruchomość przy ul.[...] . Wnioskodawca został wezwany do wyjaśnienia w jakiej wysokości uzyskał przychody z tytułu prowadzenia działalności rolniczej i w jakiej wysokości poniósł koszty tej działalności w 2014 r., w 2015 r. oraz w styczniu 2016 r. Wnioskodawca udzielił jedynie odpowiedzi w zakresie dotyczącym roku 2015 r. wskazując, że w 2015 r. poniósł koszty prowadzenia działalności rolniczej w wysokości [...] zł i uzyskał przychód w wysokości [...] zł. Z przedłożonych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń odnośnie prowadzonej działalności gospodarczej wynika, że w 2013 r., 2014 r., w okresie od 01 stycznia do 31 grudnia 2015 r. i w styczniu 2016 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednak strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Strata nie uzasadnia więc potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Z oświadczenia wynika, że skarżący spłaca ratę kredytu z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów, t.j. pożyczkę zaciągniętą w [...] w wysokości [...] zł miesięcznie. Zauważyć jednak należy, że spłata kredytu nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012r., sygn. akt I FZ 189/12, publikowane na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe. Zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż skarżący nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Odnośnie "[...] " Sp. z o.o. wiadomo od skarżącego, że jest pracownikiem i prokurentem tej spółki, w której 100% udziałów należy do jego syna (por. postanowienia WSA w Poznaniu z dnia 5 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 780/13; z dnia 18 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 545/14 publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka ta prowadzi działalność gospodarczą w części budynków, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Z tego tytułu wnioskodawca uzyskuje przychód w wysokości [...] zł brutto miesięcznie. Obecnie, jak oświadczył, nie posiada żadnych powiązań rodzinnych z właścicielem spółki "[...]". Jednak utworzenie "[...]" Sp. z o.o. (porównując przychody za 2010 r. z przychodami za 2009 r.), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych skarżącego osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o [...] zł (por. postanowienie dotyczące prawa pomocy wydane w sprawie prowadzonej pod sygn. akt III SA/Po 33/11 publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazanych powyżej rozbieżności skarżący nie wyjaśnił na etapie sprzeciwu, pomimo, że w kwestionowanym przez niego postanowieniu referendarza sądowego zostały one szczegółowo wykazane. Okoliczność ta, w opinii sądu, wysoce uprawdopodabnia, że złożone przez skarżącego oświadczenia są nierzetelne i niepełne. Sąd stwierdza, że sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie przez niego kosztów sądowych w niniejszej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżącego w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący, zdaniem sądu, nie wykazał bowiem, że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 p.p.s.a., m. in. zwolnienie od kosztów sądowych. W opinii sądu wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych opiera się na subiektywnej ocenie sytuacji materialnej przez skarżącego. Możliwości finansowe skarżącego pozwalają na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego. Dlatego sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 16 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.