I SA/Po 958/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Małek Sędzia WSA Małgorzata Bejgerowska Protokolant st.sekr.sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2010r. sprawy ze skargi T. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę /-/ M. Bejgerowska /-/W. Zygmont /-/ S. Małek Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia [...] nr [...], wydanym na podstawie art. 59§3 w zw. z art. 59§2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. – Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz.1954 ze zm.; dalej: upea), umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko zobowiązanej T. S. na podstawie 181 tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że organ egzekucyjny stwierdził bezskuteczność egzekucji na podstawie ustalenia, że zobowiązana nie posiada majątku ruchomego jak i nieruchomego, podlegającego zajęciu, zasobów finansowych na rachunku bankowym oraz innych źródeł utrzymania i dochodu, z których można prowadzić egzekucję administracyjną. Organ egzekucyjny ustalił wprawdzie, że zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu odzieży, ale osiąga dochód w wysokości [...]. Natomiast z zeznań podatkowych wynika, że zobowiązana w poprzednich latach ponosiła straty: w wysokości [...] za 2007 r. i w kwocie [...] za 2008 r. Dlatego organ egzekucyjny uznał, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne, a zatem wystąpiła określona w art. 59§2 upea przesłanka do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel – Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. W.. Inspektorat w K. w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie ze względu na fakt, że z akt sprawy, jak i z postanowienia organu egzekucyjnego nie wynikają podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ egzekucyjny nie udokumentował bezskuteczności zastosowania wobec zobowiązanej wszystkich możliwych środków egzekucyjnych przewidzianych przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Nie został w szczególności oceniony należycie fakt, iż zobowiązana nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Dyrektor Izby Skarbowej w P., postanowieniem z dnia [...] nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. – Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.; dalej: kpa) oraz art. 18 i art. 59§2 upea, po rozpatrzeniu zażalenia, uchylił powyższe postanowienie w całości i przekazał sprawę do dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie daje wystarczającej podstawy do stwierdzenia, że cytowany przepis został zastosowany prawidłowo i postępowanie egzekucyjne zostało umorzone zasadnie. Organ egzekucyjny nie przedsięwziął więc wszystkich możliwych działań zmierzających do ustalenia majątku dłużnika, a tym samym nie zgromadził wystarczającego materiału dowodowego pozwalającego na bezsporne przyjęcie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Mimo wiedzy o miejscu prowadzenia przez zobowiązaną działalności gospodarczej, nie skierował egzekucji do jej majątku związanego z prowadzoną działalnością i znajdującego się w miejscu jej prowadzenia. Tym samym wskazać należy, iż organ egzekucyjny winien był podjąć również czynności mające na celu zbadanie, czy dłużnik posiada ruchomości, do których można by skierować skuteczną egzekucję z ruchomości (np. zajęcie wyposażenia sklepu czy towaru handlowego) lub egzekucję z pieniędzy (utarg) znajdujące się w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej. W takiej sytuacji umorzenie egzekucji jest przedwczesne i narusza przepis art. 59§2 upea. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, iż w postanowieniu organu egzekucyjnego, w odniesieniu do numeru tytułu wykonawczego nastąpił błąd, gdyż wprowadzono nr [...] zamiast [...]. Omyłka ta jest bez wpływu na wynik sprawy i podlega sprostowaniu w trybie art. 113 kpa. W skardze zobowiązana wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P., podkreślając, że uchylone postanowienie organu egzekucyjnego dało jej nadzieję na spłacenie kolejno długów. Nie podniosła natomiast żadnych zarzutów na rozstrzygnięcie wydane w niniejszej sprawie. Skarżąca podała, że prowadzona działalność gospodarcza jest jej jedynym źródłem utrzymania i jeśli pozbawi się jej prawa do prowadzenia tej działalności, to zostanie bez środków do życia oraz nie będzie miała możliwości spłacania swojego zadłużenia. Podkreśliła, że jest osoba uczciwą i w pełni ponosi odpowiedzialność za swoje dawne decyzje i związane z tym konsekwencje. Dyrektor Izby Skarbowej w P. podkreślając, że brak jest jakichkolwiek argumentów, które mogłyby stanowić przesłankę do rozstrzygnięcia odmiennego niż zaskarżone postanowienie, wniósł o oddalenie skargi w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przede wszystkim należy podkreślić, że celem postępowania egzekucyjnego jest zapewnienie efektywnego poboru należności budżetowych. Rolą organu egzekucyjnego jest doprowadzenie do sytuacji, w której powstałe zaległości są skutecznie dochodzone przez wierzyciela. Należy też wyjaśnić, że organ egzekucyjny co do zasady nie jest uprawniony do weryfikowania istoty i źródła zaległości. Podejmując czynności egzekucyjne, organ egzekucyjny nie może uzależniać ich rodzaju czy zakresu od okoliczności powodujących powstanie należności. Zasadą jest więc, że postępowanie egzekucyjne kończy się z chwilą całkowitego zaspokojenia wierzyciela. Inne przypadki zakończenia postępowania egzekucyjne stanowią wyjątek od wskazanej powyżej zasady i winny mieć miejsce w szczególnych sytuacjach. Przepisem normującym możliwość zakończenia postępowania egzekucyjnego poprzez jego umorzenie, bez zaspokojenia wierzyciela jest art. 59§2 upea, zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Przepis ten odzwierciedla zasadę ekonomiki procesowej, w myśl której nieracjonalne jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego, gdy w postępowaniu tym nie uzyska się kwoty zaspokajającej wydatki egzekucyjne. Należy jednak podkreślić, że celem omawianego uregulowania nie jest przyznanie zobowiązanemu ulgi w spłacie zobowiązań, lecz uniknięcie przewlekłego prowadzenia egzekucji, gdy nie tylko nie zakończy się ona zaspokojeniem roszczeń wierzyciela, ale także uzyskane w jej wyniku kwoty nie pokryją wydatków egzekucyjnych. Wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wymaga ustalenia, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 59§2 upea. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. zasadnie jednak wskazano, że organ egzekucyjny nie przedsięwziął wszystkich możliwych działań zmierzających do ustalenia majątku dłużnika, a tym samym nie zgromadził wystarczającego materiału dowodowego pozwalającego na bezsporne przyjęcie, iż w postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W załączonych do akt sprawy protokołach o stanie majątkowym zobowiązanej (karta nr 3) ograniczono się jedynie do spisania składników majątkowych znajdujących się w miejscu zamieszkania T. S.. Organ egzekucyjny pomimo posiadanej wiedzy o miejscu prowadzenia przez zobowiązaną działalności gospodarczej, nie skierował egzekucji do jej majątku związanego z prowadzona działalnością. Organ egzekucyjny nie podjął więc, przed wydaniem postanowienia o umorzenia postępowania egzekucyjnego, wszelkich kroków mających na celu zbadanie stanu majątkowego zobowiązanej. W tej sytuacji organ egzekucyjny obowiązany jest podjąć również czynności mające na celu zbadanie, czy dłużnik posiada majątek, do którego można by skierować skuteczna egzekucję (np. z pieniędzy – utarg, z ruchomości – zajęcie wyposażenia sklepu lub towaru handlowego). Należy także podkreślić, że z uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia w żaden sposób – wbrew temu co twierdzi skarżąca – nie wynika, aby organ odwoławczy z poprawy sytuacji majątkowej zobowiązanej czynił jej zarzut. Poprawa sytuacji finansowej skarżącej jest jednak okolicznością, którą należy brać pod uwagę przy wydaniu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, gdyż wymaga tego art. 59§2 upea. Warto również wskazać, że podjęte w sprawie rozstrzygnięcie nie przekreśla możliwości umorzenia postępowania egzekucyjnego w przyszłości. Na możliwość taką wskazał w zaskarżonym postanowieniu Dyrektor Izby Skarbowej w P. stwierdzając, że uchylenie postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. i nakazanie prowadzenia postępowania egzekucyjnego nie wyklucza umorzenia tego postępowania w przyszłości, jeżeli w jego toku organ egzekucyjny stwierdzi, że wystąpiła przesłanka określona w art. 59§2 upea. Przesłanka ta wymaga bowiem rozważenia na każdym etapie postępowania egzekucyjnego w odniesieniu do konkretnej sytuacji. Zgodnie z art. 59§4 upea – organ egzekucyjny wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego także na żądanie zobowiązanego. O wydanie takiego postanowienia zobowiązany może zwrócić w każdym momencie, jeśli uzna, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 59§2 upea. Sąd pragnie także podkreślić, że treść skargi zawiera argumenty, które mogłyby stanowić przesłankę do udzielenia przez wierzyciela ulgi w spłacie zaległych należności, w postaci np. rozłożenia zaległości na raty lub nawet umorzenia zaległości w części lub w całości. Wymagałoby to jednak złożenia przez zobowiązaną należycie uzasadnionego wniosku do wierzyciela. Należy jednak raz jeszcze wskazać, że w żadnym wypadku okoliczności wskazane przez skarżącą w skardze nie mogą być uznane jako przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego wymieniona w art. 59§2 upea. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. /-/M. Bejgerowska /-/W. Zygmont /-/S. Małek