I SA/Po 962/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 16 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi [...] i [...] byłych wspólników Spółki Cywilnej [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie określenia Spółce zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłych wspólników Spółki za zobowiązania podatkowe wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: oddalić wniosek. Wyrokiem z dnia 03 lipca 2013 r. o sygn. akt I SA/Po 962/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę [...] i [...] byłych wspólników Spółki Cywilnej [...] na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. We wniosku z dnia [...] sierpnia 2013 r. dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych na etapie składania skargi kasacyjnej skarżący [...] podał, że jest osobą samotną, obecnie przebywa u swojej matki, nie ma żony ani dzieci. Wskazał, że jest zatrudniony jako pracownik magazynowy u [...] prowadzącej działalność gospodarczą (handlową) w [...]. Od wielu lat choruje, pobierał rentę rehabilitacyjną. Skarżący podał, że otrzymuje wynagrodzenie minimalne, pomaga matce emerytce w spłacie kredytu hipotecznego, którego miesięczna rata wynosi około [...] zł, resztę przeznacza na wyżywienie. Spółka Cywilna [...], której był wspólnikiem, została zlikwidowana w maju 2011 r. Z tytułu uczestnictwa w tej spółce na dzień dzisiejszy nie posiada żadnych środków pieniężnych (oszczędności). Nie jest też właścicielem żadnych nieruchomości czy wartościowych ruchomości. Z uwagi na stan zdrowia i opiekę nad 75-letnią matką, nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. Nie ma też możliwości poniesienia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie samego i pomocy w utrzymaniu najbliższych - matki. Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na nieszczęśliwe zdarzenie, siłę wyższą w postaci zalania siedziby jego biura na skutek awarii kanalizacji, zniszczeniu uległa dokumentacja finansowa dotycząca działalności gospodarczej, którą prowadził i wobec tego nie może przedłożyć dokumentów finansowych związanych z tą działalnością. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochody w wysokości [...] zł brutto. Pismem z dnia [...] września 2013 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał (tom II k. 212-213 akt sąd.). Postanowieniem z dnia 26 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący, reprezentowany przez adwokata, złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek podlegał oddaleniu, bowiem skarżący nie wykazał, że przysługuje mu częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W badanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy winno zostać dokonane w oparciu o przepisy art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wskazać także należy, że w przypadku pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu o przyznanie prawa pomocy danych, Sąd posiada instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu – ma prawo wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony, jej dochodów lub stanu rodzinnego. Stosownie do art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wskazane czynności mają na celu umożliwienie stronie należytego uzasadnienia i udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, który na badanym etapie wynosi połowę wpisu od skargi, czyli [...] zł. Sąd zauważa, że treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu z dnia [...] sierpnia 2013 r. jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wezwanie Sądu z dnia [...] września 2013 r. do uzupełnienia wniosku – wydane w trybie art. 255 P.p.s.a. - zmierzało do umożliwienia skarżącemu wykazania i należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu skarżący w sposób wybiórczy potraktował skierowane do niego wezwanie o uzupełnienie wniosku. Sytuacja skarżącego określana przez niego jako trudna nie uległa zmianie od dnia złożenia pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Porównując argumentację zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] grudnia 2012 r. i załączone do wniosku dokumenty (k. 49 - 60 akt sąd.) należy wskazać na oświadczenie skarżącego, dotyczące faktu, że otrzymywał rentę rehabilitacyjną oraz, że był zatrudniony za wynagrodzeniem brutto w wysokości [...] zł. Skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił czy takie rachunki bankowe posiada. Nie podał czy poza dochodami z tytułu wynagrodzenia uzyskuje jakieś inne dodatkowe dochody, nie podał nawet w przybliżeniu w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Podał natomiast, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód brutto w kwocie [...] zł. Z kwoty tej kilkaset złotych miesięcznie przekazuje swojej matce tytułem wsparcia finansowego. Skarżący pomaga matce w spłacie kredytu hipotecznego, którego rata wynosi około [...] zł. Z udzielonej informacji nie wynika kiedy kredyt został zaciągnięty, przez kogo, w jakiej wysokości i na jaki okres. Z wcześniej złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika natomiast, że do spłaty pozostała kwota w wysokości ok. [...] euro, do spłaty pozostało 50 rat (por. oświadczenie skarżącego z dnia [...] stycznia 2013 r. i załączona do niego kserokopia wydruku komputerowego dot. pożyczki hipotecznej zaciągniętej w [...] S.A., z której wynika, że bieżące saldo wynosi [...] euro, z kserokopii dopisków na tym wyciągu wynika również, że do spłaty pozostało jeszcze 50 rat po około [...] euro – k. 69 i 76 akt sąd.). Nie wiadomo natomiast z jakiego tytułu kredyt został zaciągnięty. Skoro skarżący twierdzi, że pomieszkuje okazjonalnie (gościnnie) u matki, a jednocześnie nie wskazuje, że przebywa w jakimkolwiek innym miejscu, to przyjąć należy, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, bowiem tam skupia się centrum jego spraw życiowych, a zatem powinien, stosownie do wezwania sądowego, przedłożyć bieżące, wymagane informacje i dokumenty dotyczące swojej matki. W tym miejscu zauważyć należy, że z udzielonych przez skarżącego wyjaśnień wynika, że jego matka uzyskuje dochody netto w wysokości [...] zł, (rata kredytu wynosi [...] zł). Wobec tego skarżący pomaga swojej matce w spłacie kredytu hipotecznego i opłaceniu rachunków za wodę, gaz, energię elektryczną i telefon, opłaty te wynoszą od [...] zł (kwota z rachunku za energię elektryczną podzielona na dwa miesiące + rachunek za telefon) do [...] zł (rachunek za energię elektryczną, telefon, wodę i gaz). Skarżący ponosi również koszty swojego utrzymania w wysokości kilkuset złotych miesięcznie, jednakże nie podał dokładnej kwoty, nie wiadomo zatem w jakiej wysokości ponosi m.in. koszty wyżywienia, leczenia i zakupu lekarstw. Nie wiadomo również w jakiej wysokości matka skarżącego ponosi wydatki na swoje utrzymanie, co w niniejszej sprawie z uwagi na okoliczność, że korzysta z pomocy finansowej wnioskodawcy również ma znaczenie. Skarżący, mimo wezwania, nie przedłożył zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia jakie otrzymał w okresie ostatnich sześciu miesięcy. Pomimo wezwania skarżący nie podał także w jakiej wysokości ponosi koszty wyżywienia. Wyjaśnić należy także, iż brak przedłożenia zeznań podatkowych za 2011 r. i 2012 r. nie przesądzał o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy, lecz w znaczący sposób uniemożliwił Sądowi ustalenie w rzetelny sposób jego sytuacji majątkowej. Powołane wyżej okoliczności, pozwalają na podważenie kompletności, a także wiarygodności podanych informacji. Zasadne jest zatem stwierdzenie, że skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej. Złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Kluczową zaś rolę dla oceny możliwości płatniczych skarżącego ma fakt, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana przez Sąd w dwóch aspektach – z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Zdaniem Sądu obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu skarżący zarówno w złożonym wniosku, jak i w sprzeciwie nie wykazał niemożności wygospodarowania nawet częściowo kwoty na opłacenie kosztów sądowych ze środków, którymi aktualnie dysponuje. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji