I SA/Po 963/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w dniu 06 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007 r. postanawia: oddalić wniosek. Skarżący reprezentowany przez adwokata złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku podał, że ma żonę i dziecko (dwumiesięczne). W chwili obecnej, tj. od maja 2011 r. wnioskodawca nie pracuje, nie może znaleźć pracy. Skarżący wyjaśnił, że w 2007 r. prowadził działalność gospodarczą [...], w związku z którą ustalone zostało zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za 2007 r. Prowadzoną przez siebie działalność zakończył w grudniu 2010 r. Z tytułu prowadzenia działalności na dzień dzisiejszy nie posiada żadnych środków pieniężnych (oszczędności). Nie jest też właścicielem żadnych nieruchomości czy wartościowych ruchomości. Z uwagi na stan zdrowia i opiekę nad 75-letnią matką, żoną i dzieckiem, nie ma możliwości poniesienia wpisu sądowego. Podał, że zamieszkuje u matki. Skarżący wyjaśnił, że z uwagi na nieszczęśliwe zdarzenie, siłę wyższą w postaci zalania siedziby jego biura na skutek awarii kanalizacji, zniszczeniu uległa dokumentacja finansowa dotycząca działalności gospodarczej, którą prowadził i wobec tego nie może przedłożyć dokumentów finansowych związanych z tą działalnością. Skarżący oświadczył, że nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podał, że jego żona uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wyjaśnił, że pomiędzy nim i jego żoną istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, wobec tego nie ma ona możliwości i obowiązku udzielenia jemu pomocy przy uiszczeniu wpisu sądowego, zwłaszcza że dochody jakie osiąga przeznaczane są na ich codzienne utrzymanie i od dwóch miesięcy na dziecko. Pismem z dnia [...] grudnia 2012 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ustawowym terminie skarżący złożył sprzeciw, w którym negatywnie ocenił wydane rozstrzygnięcie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej: "P.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W badanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy winno zostać dokonane w oparciu o przepisy art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z powołanymi przepisami, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Zgodnie z zasadą określoną w art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Oceniając zasadność wniosku, Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności Sąd doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi, który w niniejszej sprawie wynosi [...] zł. Przede wszystkim Sąd zauważa, że treść oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wezwanie Sądu z dnia [...] grudnia 2012 r. do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jak wyjaśnił pełnomocnik - skarżący nie przedłożył odpisów rocznych zeznań podatkowych za 2010 i 2011 r. i innych dokumentów, bowiem na skutek zdarzenia o znamionach siły wyższej (awaria kanalizacji) dokumentacja ta uległa zniszczeniu. Sąd zauważa, że skoro dokumentacja skarżącego uległa zniszczeniu to w takiej sytuacji istniała możliwość wystąpienia do Urzędu Skarbowego o uzyskanie odpisów tych zeznań. Zakres żądanych dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. Skarżący pomimo wezwania Sądu nie złożył zeznań rocznych podatkowych za 2010 i 2011 r. Skarżący mógł również przedłożyć dokumentację podatkową prowadzoną po dniu, w którym miała miejsce awaria. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że działalność gospodarczą zakończył w grudniu 2010 r. Z oświadczenia sporządzonego przez skarżącego wynika, że skarżący opiekuje się matką, żoną i dzieckiem. Dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje małżonka skarżącego. Wnioskodawca nie podał w jakiej wysokości uzyskuje ona miesięczne dochody, podał jedynie, że osiągane przez nią dochody przeznaczane są na codzienne utrzymanie. Skarżący nie podał w jakiej wysokości żona uzyskuje z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej dochody. Pomimo wezwania skarżący nie przedłożył dokumentów związanych z prowadzoną przez małżonkę działalnością gospodarczą. Wskazał następnie, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i w chwili obecnej przebywa ze swoją żoną w nieformalnej separacji. Z przedłożonej przez skarżącego kserokopii umowy majątkowej małżeńskiej wprawdzie wynika, że umowę małżonkowie zawarli w dniu [...] listopada 2007 r., jednak już po zawarciu przez nich w dniu [...] października 2007 r. związku małżeńskiego. W świetle przepisów prawa rodzinnego rozdzielność majątkowa odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Mając na uwadze powyższe przyjąć zatem należy, że wysokość osiąganych przez żonę skarżącego dochodów, jej sytuacja majątkowa wpływa na ocenę możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dopiero bowiem zestawienie i analiza faktycznie uzyskiwanych przez małżonków dochodów i ponoszonych wydatków pozwala na pełną i rzetelną ocenę w zakresie spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy. Pomimo wezwania Sądu wnioskodawca nie złożył odpisu umowy lub orzeczenia o podziale majątku wspólnego, nie wyjaśnił nawet czy nastąpił podział majątku wspólnego. Nieujawnienie przez skarżącego sytuacji majątkowej i finansowej żony nie pozwala na ocenę rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zdaniem Sądu obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów sądowych, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Zatem złożone i nieuzupełnione przez skarżącego oświadczenia nie obrazują rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Należy także podkreślić, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. W ocenie Sądu skarżący zarówno w złożonym wniosku, jak i w sprzeciwie nie wykazał niemożności wygospodarowania nawet częściowo kwoty na opłacenie kosztów sądowych ze środków, którymi aktualnie dysponuje. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.