I SA/Po 966/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Małecki as. sąd. WSA Roman Wiatrowski (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Kamila Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2007r. sprawy ze skargi H. G. – D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia spod egzekucji składników majątkowych wymienionych we wniosku I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...]r. nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w P. na rzecz skarżącej kwotę 100zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. określa, że postanowienia wymienione w punkcie pierwszym nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/R. Wiatrowski /-/W. Zygmont /-/J. Małecki I SA/Po 966/07 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 08 marca Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G z dnia [...]r. w sprawie odmowy zwolnienia z egzekucji składników majątkowych wymienionych we wniosku z dnia 08 września 2006r. złożonym przez H G D prowadzącą działalność gospodarczą pod firmą Zakład Odzieżowy "A". Z uzasadnienia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w G wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Inspektorat w G, Urząd Miasta i Gminy w T oraz własnych do majątku "B" sp. z o.o. z siedzibą w T ul. [...]. Zobowiązana Spółka posiadała zaległości podatkowe oraz zaległości wynikające z nieuiszczonych składek ZUS na kwotę łączną ponad [...]zł. W toku prowadzonego postępowania organ egzekucyjny dokonał w dniach 17.03.2006r. i 29.08.2006r. zajęcia maszyn szwalniczych znajdujących się w siedzibie tejże Spółki. W dniu 12 września 2006r. w Urzędzie Skarbowym w G został złożony wniosek H G - D prowadzącej Zakład Odzieżowy "A" (z dnia 08.09.2006r.) o zwolnienie z egzekucji zajętych ruchomości. Pismem z dnia 11.09.2006r. zobowiązana "B" sp. z o.o. wystąpiła do Urzędu Skarbowego z wnioskiem o wyłączenie tych ruchomości spod zajęcia. W obu tych wnioskach podniesiono, że zajęte w dniu 17.03.2006 ruchomości nie są własnością firmy zobowiązanej, lecz stanowią własność firmy "A". Ponadto Spółka "B" stwierdziła, że ruchomości zajęte w dniu 29.08.2006r. są własnością firmy "C" z Niemiec. W odpowiedzi na złożony przez Spółkę "B" wniosek o wyłączenie ruchomości Naczelnik Urzędu Skarbowego w G pismem z dnia 13.09.2006r. udzielił odpowiedzi wyjaśniając, że wyłączenia spod egzekucji może żądać wyłącznie właściciel zajętych ruchomości przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. W odniesieniu do wystąpienia Zakładu Odzieżowego "A" o zwolnienie tych ruchomości spod zajęcia organ egzekucyjny wydał w dniu 19.09.2006r. postanowienie, w którym stwierdził uchybienie 14 dniowego terminu do złożenia wniosku pozostawiając sprawę bez rozpatrzenia . Na przedmiotowe postanowienie H G D prowadząca działalność gospodarczą pod firmą Zakład Odzieżowy "A", pismem z dnia 2.10.2006r., wniosła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w P. W uzasadnieniu zażalenia strona podniosła, że nie została poinformowana o zajęciu maszyn będących jej własnością, które oddała w najem Spółce "B". Na dowód potwierdzenia własności przedłożono kserokopie ewidencji środków trwałych, obejmującej zajęte maszyny szwalnicze oraz kserokopie faktur działalności gospodarczej. Dyrektor Izby Skarbowej w P, po rozpatrzeniu zażalenia, postanowieniem z dnia [...[r. uchylił zaskarżone postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G z dnia [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Naczelnik Urzędu Skarbowego w G postanowieniem z dnia [...] r. odmówił H G D prowadzącej Zakład Odzieżowy "A" zwolnienia z egzekucji składników wymienionych we wniosku z dnia 8.09.2006r. Na postanowienie to strona pismem z dnia 19.01.2007r. wniosła do Dyrektora Izby Skarbowej zażalenie. W zażaleniu strona wskazała, iż: - nie rozumie treści zaskarżonego postanowienia, - nie może starać się u wierzyciela Spółki "B" o zwolnienie maszyn spod zajęcia, gdyż nie wie nawet za jakie długi zostały zajęte, - z firmą "B" nie ma nic wspólnego, poza faktem wypożyczenia maszyn. Swoje rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G z dnia [...] r., w uzasadnieniu postanowienia z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w P uzasadnił tym, że elementem przesądzającym o skuteczności wystąpienia o zwolnienie ruchomości spod egzekucji na podstawie art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Tekst jednolity z 2005r. Nr 229, poz.254 z późn.zm., dalej powoływanej jako ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) jest wniosek zobowiązanego poparty zgodą wierzyciela, natomiast z wnioskiem o wyłączenie ruchomości z egzekucji w trybie art. 38 cyt. ustawy może wystąpić jedynie osoba nie pozostająca w stosunku procesowym z organem egzekucyjnym tzw. osoba trzecia, której prawa własności zostały naruszone. Natomiast w rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o zwolnienie zajętych ruchomości spod egzekucji wystąpiła firma "A" (właściciel zajętych ruchomości), będąca w swej istocie osobą trzecią. Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że — choć pojęcia "zwolnienie" i "wyłączenie" są nierzadko w piśmiennictwie używane zamiennie, to jednak zostały przez ustawodawcę uregulowane w odrębnych przepisach i odnoszą się do różnych zdarzeń. W przedmiotowej sprawie wniosek o zwolnienie zajętych ruchomości spod egzekucji złożony został z naruszeniem powołanego powyżej przepisu art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na wydane przez Dyrektora Izby Skarbowej postanowienie z dnia [...]r. H G D prowadząca działalność gospodarczą pod firmą "A" złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze strona podtrzymała swoje stanowisko, iż odmowa zwolnienia z egzekucji ruchomości wymienionych we wniosku z dnia 8.09.2006r. jest bezzasadna. Strona zauważa, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w P uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G z dnia [...]r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Skarżąca podnosi, iż we wniosku prawdopodobnie źle określiła pojęcie odzyskania swojej własności, posługując się słowami "zwolnienie" zamiast "wyłączenie". Zdaniem skarżącej cytowane słowa również były mylone w pismach otrzymywanych z Urzędu Skarbowego. Podkreśla również, iż zajęcie jej własności jest niezgodne z Konstytucją, która gwarantuje prawo własności. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie powołując te same argumenty, które zostały powołane w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25.07.2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Zgodnie z art.133 §1 i art.134 § 1 i 2 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., dalej powoływanej jako Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) Sąd orzeka na podstawie akt sprawy i nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd nie jest natomiast związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które związane są z materią zaskarżonych decyzji. Z powyższego wynika, że granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów podatkowych w zaskarżonej decyzji, a z drugiej przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego (zakaz reformationis in peius). Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostaje to, czy organy podatkowe prawidłowo potraktowały i rozpatrzyły wniosek skarżącej z dnia 08 września 2006r. W szczególności chodzi o to, czy pismo to należało potraktować jako wniosek o zwolnienie ruchomości z egzekucji, czy też jako wniosek o wyłączenie ruchomości spod egzekucji. Rozstrzygnięcie tej kwestii ma podstawowe znaczenie dla sytuacji procesowej strony i w konsekwencji oceny prawidłowości stanowisk organów egzekucyjnych zajętych w zaskarżonych postanowieniach. Problematykę związaną z zagadnieniem dotyczącym możliwości zwolnienia określonego składnika majątku z egzekucji reguluje przepis art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 13§1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organ egzekucyjny może na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes - zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Natomiast instytucja wyłączenia spod egzekucji została uregulowana w art.38 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie z art. 38§1 tej ustawy kto, nie będąc zobowiązanym, rości sobie prawa do rzeczy lub prawa majątkowego, z którego prowadzi się egzekucję administracyjną, może wystąpić do organu egzekucyjnego - w terminie czternastu dni od dnia uzyskania wiadomości o czynności egzekucyjnej skierowanej do tej rzeczy lub tego prawa - z żądaniem ich wyłączenia spod egzekucji, przedstawiając lub powołując dowody na poparcie swego żądania. Organ egzekucyjny rozpozna żądanie i wyda postanowienie w sprawie wyłączenia w terminie czternastu dni od dnia złożenia żądania. Termin ten może być przedłużony o dalsze czternaście dni, gdy zbadanie dowodów w tym terminie nie było możliwe (§2 art. 38 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji). Z powyższych przepisów wynika, że podmiotem uprawnionym do wystąpienia o zwolnienie z egzekucji pozostaje zobowiązany, który uzyskał na zwolnienie zgodę wierzyciela. Natomiast z wnioskiem o wyłączenie spod egzekucji może wystąpić jedynie osoba trzecia, która nie jest zobowiązana. Istotnym warunkiem zastosowania instytucji wyłączenia spod egzekucji jest przedstawienie lub powołanie dowodów pozwalających uznać, że wnioskodawcy względem zajętych rzeczy lub praw przysługują prawa takim wyłączeniem skutkujące. W rozpatrywanej sprawie organy egzekucyjne potraktowały wniosek strony z dnia 08 września 2006r. jako wniosek o zwolnienie zajętych ruchomości z egzekucji. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w przedmiotowym wniosku skarżąca sformułowała żądanie jako "zwolnienie spod zajęcia maszyn i urządzeń spawalniczych". Do żądania skarżąca załączyła kserokopię poszczególnych kart ewidencji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych Zakładu Odzieżowego "A" H. G – D, w której oznaczyła zajęte w postępowaniu egzekucyjnym maszyny. Wnioskodawczyni wyjaśniła min., że w dniu 01 marca 2006r. oddała w wynajem hale produkcyjne w T Spółce "B", której użyczyła też maszyny. Natomiast w toku dalszego postępowania strona przedstawiła faktury mające świadczyć, że jest właścicielem zajętych maszyn. Art.18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym stanowi, że jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej to w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie zastosowanie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Tekst jednolity Dz.U. z 2000r. Nr 98,poz. 1071 z późn. zm., dalej powoływana jako k.p.a.), nakazuje żądanie strony w postępowaniu administracyjnym oceniać na podstawie treści pisma przez nią wniesionego a nie na podstawie jego tytułu. W razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony a nie do organu administracji. Jeśli charakter pisma budzi wątpliwości, to organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony w przeciwnym wypadku dochodzi do naruszenia treści art.7 i 9 k.p.a. Art. 7 k.p.a. wyrażający zasadę uwzględniania z urzędu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast art. 9 k.p.a. wyraża zasadę informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej, zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W świetle powołanych przepisów art. 7 i 9 k.p.a. w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zakwalifikowanie wniosku strony z dnia 08 września 2006r. jako wniosku o zwolnienie zajętych ruchomości z egzekucji było zbyt wczesne w sytuacji, kiedy wnioskodawca powoływał dowody mające świadczyć o jego prawach do tych ruchomości i wyjaśnił, że maszynami tymi dłużnik dysponował w wyniku użyczenia. Braku ustalenia faktycznego żądania strony z dnia 08 września 2006r. nie może zastąpić pismo wyjaśniające z dnia 13 września 2006r. kierowane do "B" sp. z o.o., które zaadresowane zostało również do wiadomości Zakładu Odzieżowego "A". Należy zauważyć, że pismo to z dnia 13 września 2006r. informowało o możliwości złożenia przez właściciela zajętych ruchomości wniosku o wyłączenie spod egzekucji, podczas, gdy należało ustalić zakres żądania wynikającego z wniosku, który już został złożony w dniu 08 września 2006r. Ponadto należy zauważyć, że stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej zajęte w zaskarżonym postanowieniu z dnia 08 marca 2007r. pozostaje w sprzeczności ze stanowiskiem zajętym przez ten organ w tej samej sprawie, w postanowieniu z dnia 22 grudnia 2006r. Właśnie w postanowieniu z dnia 22 grudnia 2006r. Dyrektor Izby Skarbowej, przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia wskazał, że "...przy ponownym rozpatrzeniu organ egzekucyjny winien nie tylko uwzględnić faktyczny cel pisma oceniany przez zaistniałe w sprawie okoliczności oraz uzasadnione interesy strony, lecz również wezwać zakład "A" do sprecyzowania zakresu jego żądań". Natomiast akta przedmiotowej sprawy nie zawierają dowodów świadczących, że wskazania zawarte w ww. postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 grudnia 2006r. zostały wykonane. Po otrzymaniu w dniu 27 grudnia 2006r. ww. postanowienia organu odwoławczego z dnia 22 grudnia 2006r. , organ I instancji już w dniu 15 stycznia 2007r. wydał kolejne postanowienie odmawiające zwolnienia spod egzekucji składników majątku wymienionych we wniosku strony z dnia 08 września 2006r., uznając, że wnioskodawca nie jest podmiotem, który mógłby wystąpić o zwolnienie z egzekucji na podstawie art. 13§1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Pomimo zaniechania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w G zaleceń organu odwoławczego, postanowienie organu I instancji z dnia [...] r. zostało utrzymane zaskarżonym niniejszą skargą postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]r. Z powyższego wynika, że w niniejszej sprawie zostały naruszone ww., określone w art. 7 i 9 k.p.a. zasady ogólne postępowania administracyjnego, w ten sposób , że nie zbadano jaki jest rzeczywisty zakres wniosku strony z dnia 08 września 2006r., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto naruszona została również wyrażona w art. 8.k.p.a. zasada zaufania do organów administracji w ten sposób, że organ I instancji nie wykonał wskazań organu odwoławczego zawartych w postanowieniu kierującym sprawę do ponownego rozpoznania. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ egzekucyjny zobowiązany jest z udziałem strony ustalić jaka była rzeczywista jej wola wyrażona w złożonym w dniu 12 września 2006r. wniosku z dnia 08 września 2006r. Z tych też względów, wobec naruszenia przez organy prawa procesowego, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy należało orzec jak w pkt1 sentencji wyroku na podstawie art.145 §1 pkt1 lit.c) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia wyroku należało orzec na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. /-/ R. Wiatrowski /-/ W. Zygmont /-/ J. Małecki