I SA/Po 975/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2008 r. do sierpnia 2010 r. postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia [...] M. R., reprezentowany przez adwokata, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. Równocześnie złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu 27 sierpnia 2013 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, tj. od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jest osobą samotną, obecnie przebywa u swojej matki, nie ma żony ani dzieci. Wskazał, że jest zatrudniony jako pracownik magazynowy u I. R. prowadzącej działalność gospodarczą (handlową) w Z. Skarżący podał, że od wielu lat choruje, pobierał rentę rehabilitacyjną. Oświadczył, że otrzymuje wynagrodzenie minimalne, pomaga matce emerytce w spłacie kredytu hipotecznego, którego miesięczna rata wynosi około [...] zł, resztę przeznacza na wyżywienie. Podał, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej pod nazwą PPHU "X." nie posiada żadnych środków pieniężnych (oszczędności). Nie jest też właścicielem żadnych nieruchomości, czy wartościowych ruchomości. Z uwagi na swój stan zdrowia i opiekę nad [...]-letnią matką, nie jest w stanie podjąć dodatkowego zatrudnienia. W tej sytuacji nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z uiszczeniem wpisu od skargi w niniejszej sprawie, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie samego i pomocy w utrzymaniu najbliższych - matki. Wnioskodawca wyjaśnił, że z uwagi na nieszczęśliwe zdarzenie, tj. siłę wyższą w postaci zalania siedziby jego biura na skutek awarii kanalizacji, zniszczeniu uległa dokumentacja finansowa dotycząca działalności gospodarczej, którą prowadził i wobec tego nie może przedłożyć dokumentów finansowych związanych z tą działalnością. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Podał, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskuje dochody w wysokości [...] zł brutto. Pismem z dnia 14 października 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie stosownych dokumentów i wyjaśnień, w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Udzielając odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 24 października 2013 r. skarżący oświadczył, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoją matką, a jedynie okazjonalnie przebywa u niej. Wnioskodawca wyjaśnił, że choć nie prowadzi ze swoją matką wspólnego gospodarstwa domowego, to stara się ją wspierać finansowo w zakresie uiszczania bieżących opłat za mieszkanie, z uwagi na co partycypuje w opłacaniu rachunków matki, która jako emerytka nie jest w stanie sama ponieść wszystkich ciężarów finansowych na niej spoczywających. Matka skarżącego otrzymuje emeryturę w wysokości ok. [...] zł netto. Skarżący podał, że on i jego matka nie posiadają żadnych pojazdów mechanicznych. Matka skarżącego jest właścicielką nieruchomości, w której mieszka, tj. domu położonego w K. przy [...], przy czym budynek został wybudowany w latach 70-tych ubiegłego wieku i wymaga remontu. Skarżący oświadczył, że on i jego matka nie posiadają oszczędności. Wnioskodawca podał, że jest kawalerem, nigdy nie był żonaty. Wskazał, że jego koszty utrzymania są niewielkie, ale z uwagi na to, że korzysta z uprzejmości i gościnności matki, przebywając w jej mieszkaniu okazjonalnie, oraz wspierając ją finansowo, nie jest w stanie jednoznacznie określić, jakie są miesięczne kwoty wsparcia finansowego udzielanego matce. Z pewnością jest to kwota kilkaset złotych. Skarżący podał, że pozostałą część swojego wynagrodzenia przeznacza na wyżywienie. Do wniosku załączył kserokopie zaświadczenia o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia oraz kserokopie deklaracji za 2011 r. i 2012 r. Wraz z kolejnym pismem procesowym z dnia 24 października 2013 r. skarżący złożył zaświadczenie o zarobkach oraz kopie deklaracji podatkowych. Z zaświadczenia wystawionego przez I. R. w dniu 24 października 2013 r. wynika, że skarżący jest zatrudniony w firmie "A." R. I. na stanowisku zaopatrzeniowca, na czas nieokreślony. W miesiącu kwietniu i maju 2013 r. nie otrzymał wynagrodzenia, gdyż był na zasiłku chorobowym płatnym przez ZUS, w miesiącu czerwcu 2013 r. otrzymał wynagrodzenie w wysokości [...] zł brutto, w miesiącach od lipca 2013 r. do września 2013 r. otrzymał wynagrodzenie brutto w kwotach po [...] zł miesięcznie. Z załączonych przez skarżącego kopii zeznań rocznych podatkowych za 2011 r. i 2012 r. wynika, że w 2011 r. z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskał przychód w wysokości [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł, ponadto z tytułu emerytury-renty oraz innych krajowych świadczeń, o których mowa w art. 34 ust. 7 ustawy uzyskał przychód w wysokości [...] zł i dochód w wysokości [...] zł, natomiast w 2012 r. uzyskał przychód ze stosunku pracy, służbowego, spółdzielczego i z pracy nakładczej, a także zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego wypłacone przez zakład pracy w wysokości [...] zł, koszty uzyskania przychodów wyniosły [...] zł i uzyskał dochód w wysokości [...] zł, natomiast z innych źródeł uzyskał przychód w wysokości [...] zł i dochód w wysokości [...] zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 12 listopada 2013 r. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia podkreślono, że złożone przez wnioskodawcę wyjaśnienia są niepełne, a zatem nie było możliwości dokonania rzetelnej i obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. Na powyższe postanowienie skarżący, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia 20 listopada 2013 r., złożył sprzeciw, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie go od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie: "P.p.s.a.") poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na dokonaniu błędnej oceny możliwości finansowych skarżącego i jego sytuacji materialnej oraz naruszenie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a. poprzez błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, gdyż z okoliczności sprawy wynika, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy był uzasadniony z uwagi na trudną sytuację majątkową skarżącego. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący stwierdził, że przedkładając stosowne dokumenty i wyjaśnienia wykazał, iż nie jest w stanie uiścić wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Jego zdaniem, zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwanie minimalnych dochodów z umowy o pracę świadczy w sposób dostateczny o trudnej sytuacji skarżącego i utracie możliwości pokrycia w pełni kosztów sądowych. Zarzucił również, że referendarz nie rozpatrzył jego wniosku w sposób obiektywny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że Sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. W analizowanej sprawie rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy dokonać w oparciu o przepisy art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W świetle powołanych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe regulacje stanowią odstępstwo od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Prawo pomocy ma zatem służyć najuboższym, a więc osobom, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W założeniu zatem strona winna wykazać się aktywnością w dostarczaniu sądowi stosownych informacji i dokumentów na ich poparcie. Stosownie do art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przenosząc powyższe rozważania na grunt badanej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, treść złożonego przez skarżącego oświadczenia na urzędowym formularzu z dnia 27 sierpnia 2013 r., a także przedłożone w trakcie postępowania wyjaśniającego informacje i dokumenty, są niewystarczające do obiektywnej oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego. Wezwanie Sądu z dnia 14 października 2013 r. do uzupełnienia wniosku zmierzało więc do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy i rozwianie wszelkich wątpliwości Sądu, co do aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej skarżącego. Zaznaczyć należy, że zakres żądanych dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności złożonego wniosku. Mając natomiast na względzie, że skarżący w sposób wybiórczy potraktował skierowane do niego wezwanie poprzez przedstawienie jedynie informacji i dokumentów mogących świadczyć o jego złej sytuacji materialnej i finansowej, stwierdzić należy, że wnioskodawca takim działaniem uniemożliwił Sądowi dokonanie pełnej i rzetelnej oceny możliwości ponoszenia przez niego kosztów sądowych i ewentualnego zwolnienia go - zgodnie z żądaniem zawartym we wniosku - od wpisu od skargi. Przede wszystkim podnieść należy, że skarżący, pomimo wezwania nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych, nie wyjaśnił nawet czy takie rachunki bankowe posiada. Nie podał, czy poza dochodami z tytułu wynagrodzenia uzyskuje jakieś inne dodatkowe dochody, nie podał również w jakiej wysokości ponosi koszty miesięcznego utrzymania. Oświadczył natomiast, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód brutto w kwocie [...] zł, z kwoty tej kilkaset złotych miesięcznie przekazuje swojej matce tytułem wsparcia finansowego. Ponadto pomaga matce w spłacie kredytu hipotecznego, którego rata wynosi około [...] zł. Z udzielonej przez skarżącego informacji nie wynika kiedy kredyt został zaciągnięty, przez kogo, w jakiej wysokości i na jaki okres. W tym miejscu należy wskazać, że z akt sprawy o sygn. [...] wynika, że na dzień [...] stycznia 2013 r. do spłaty pozostała kwota w wysokości ok. [...] euro, podzielona na 50 rat po ok. [...] euro (oświadczenie skarżącego z dnia [...] stycznia 2013 r. i załączona do niego kserokopia wydruku komputerowego dot. pożyczki hipotecznej zaciągniętej w [...] S.A. – k. 69 i 76 akt sądowych założonych do sprawy [...]). Ponadto wskazać należy, że skarżący oświadczył, że nie pozostaje z matką we wspólnym gospodarstwie domowym, a jedynie przebywa u niej okazjonalnie. Jednakże nie wyjaśnił gdzie mieszka w tych dniach, w których nie przebywa u swojej matki. Z udzielonych przez wnioskodawcę wyjaśnień wynika, że jego matka uzyskuje dochody netto w wysokości około [...] zł, przy czym rata kredytu wynosi [...] zł. Wobec tego skarżący pomaga swojej matce w spłacie kredytu hipotecznego i opłaceniu rachunków za media. Skarżący ponosi również koszty swojego wyżywienia, które określił na kwotę kilkuset złotych miesięcznie. Wnioskodawca jednakże nie podał dokładnej kwoty, nie wiadomo zatem w jakiej wysokości ponosi m.in. koszty wyżywienia, zakupu lekarstw, środków czystości. Nie wiadomo również w jakiej wysokości matka skarżącego ponosi wydatki na swoje utrzymanie, co w niniejszej sprawie z uwagi na okoliczność, że korzysta z pomocy finansowej wnioskodawcy również ma znaczenie. Skarżący nie wyjaśnił również czy w okresie ostatnich pięciu lat posiadał jakieś nieruchomości. W ocenie Sądu, skoro skarżący twierdzi, że pomieszkuje okazjonalnie u matki, a jednocześnie nie wskazuje, że przebywa w jakimkolwiek innym miejscu, to przyjąć należy, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, a zatem powinien, odpowiadając na wezwanie, przedłożyć wnioskowane przez referendarza dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej swojej matki. Zdaniem Sądu, wiarygodność złożonego oświadczenia podważa również fakt, iż z akt sprawy o sygn. [...], wynika, że skarżący M. R. w dniu [...] października 2013 r. wpłacił gotówką do kasy WSA w Poznaniu tytułem "wpis od skargi kasacyjnej" kwotę w wysokości [...] zł. Ponadto z akt tej sprawy wynika, że skarżący w dniu [...] maja 2013 r. uiścił kwotę [...] zł tytułem "M. R. i J. R. byli wspólnicy s.c." oraz uiścił kwotę w sprawie o sygn. akt [...] w wysokości [...] zł tytułem "R. J. - wpis od skargi". Podkreślenia wymaga, że skarżący w sprzeciwie nie wyjaśnił, skąd posiadał środki na pokrycie w/w opłat sądowych. Powołane wyżej okoliczności, zdaniem Sądu, pozwalają na podważenie kompletności, a także wiarygodności podanych przez wnioskodawcę informacji. Zasadne jest zatem stwierdzenie, iż skarżący w złożonym oświadczeniu, a także w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, przedstawił jedynie informacje mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej i finansowej. Konkludując, stwierdzić należy, że złożone przez skarżącego oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej, finansowej i możliwości płatniczych. Zgodnie z orzecznictwem sądowoadministracyjnym uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wyłączającą możliwość przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 418/05, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro skarżący, pomimo wezwania, nie dostarczył żądanych dokumentów i nie udzielił pełnych wyjaśnień, to nie jest możliwe dokonanie rzetelnej i obiektywnej oceny jego sytuacji majątkowej i finansowej. W konsekwencji powyższych rozważań należy uznać, że skarżący nie wykazał, by poniesienie kosztów sądowych mogło spowodować uszczerbek utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny. Jednocześnie zaznaczyć należy, że skarżący w każdym czasie może złożyć kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, uzupełniony o dokumenty, wskazywane przez Sąd. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.