I SA/Po 980/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku ZB o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ZB na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do grudnia 2009 r., za poszczególne miesiące 2010 r. oraz za miesiące od stycznia do listopada 2011 r. postanawia: zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] o sygn. akt [...] oddalił skargę ZB na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od czerwca do grudnia 2009 r., za poszczególne miesiące 2010 r. oraz za miesiące od stycznia do listopada 2011 r. Skarżący, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] wniósł skargę kasacyjną od w.w wyroku. W skardze kasacyjnej wniósł m.in. o udzielenie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że jest niewypłacalny, w związku z czym zainicjował postępowanie w przedmiocie swojej upadłości przed Sądem Rejonowym. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt [...] i jest w toku. Równocześnie skarżący złożył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że w latach [...] prowadził małą, jednoosobową działalność gospodarczą. Na początku firma dość dobrze prosperowała i osiągane dochody wystarczały na utrzymanie rodziny. Problemy finansowe zaczęły się w [...]. W tym czasie Urząd Skarbowy i Urząd Celny wszczęły wobec niego kilka postępowań kontrolnych. Skarżący podał, że akcyzę i opłatę paliwową rozłożono jemu na raty i częściowo zaległości spłacił. Z powodu braku środków w [...] przestał spłacać zaległości. Na mieszkaniu skarżącego na wniosek Urzędu Skarbowego wpisano hipotekę przymusową. Skarżący podał, że w [...] rozpadło się jego pierwsze małżeństwo. Na mocy ugody z dnia [...] musiał zapłacić byłej żonie [...]. Skarżący wskazał, że dostał mieszkanie, jednakże żona zabrała ze sobą całą jego zawartość. Pomimo, że wnioskodawcy udało się sprzedać to mieszkanie za ok. [...], to pieniądze ze sprzedaży musiał przeznaczyć na spłatę żony, spłatę hipoteki przymusowej i spłatę hipoteki ustanowionej na rzecz banku. Ze sprzedaży mieszkania nic jemu nie zostało. Podał, że po sprzedaniu mieszkania musiał wynająć mieszkanie, do którego wprowadził się razem z dziećmi z pierwszego małżeństwa. Wnioskodawca musiał kupić do tego mieszkania wyposażenie ze środków debetowych z A. Skarżący podał, że w [...] miał [...] samochody, wnioskodawca planował, żeby jednym z nich jeździła dodatkowa osoba. Dzięki temu jego firma mogłaby obsłużyć więcej zleceń. Jednakże samochód stracił w wypadku komunikacyjnym i auto musiało zostać skasowane. W [...] skarżący spowodował nieumyślnie wypadek, za który został ukarany karą pozbawienia wolności w zawieszeniu oraz grzywną i obowiązkiem naprawienia szkody. Powstałe zobowiązania wnioskodawca stara się rozłożyć na raty. Skarżący podał, że w [...] skradziono jemu samochód M, który służył jemu do prowadzenia działalności gospodarczej, wobec tego był zmuszony kupić samochód, na który zaciągnął kredyt w B. Skarżący podał, że utracił płynność finansową i na początku [...] zamknął firmę. Podał, że obecnie szuka pracy, dorabia dorywczo. Wnioskodawca wskazał, że aktualnie utrzymuje go druga żona, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Skarżący podał, że on i małżonka mają na utrzymaniu [...] dzieci. Wnioskodawca podał, że chorował, w związku z tym musi kontrolować swój stan zdrowia i poddawać się badaniom kontrolnym, co powoduje, że część środków przeznaczają na jego leczenie. Skarżący we wniosku wyjaśnił na co chorował. Wnioskodawca podał, że ma następujące długi: [...]. Wnioskodawca wyjaśnił, że część kredytów została zaciągnięta na spłatę zadłużeń podatkowych, inna na rozwój firmy, który się nie powiódł, część na utrzymanie siebie i rodziny. Wnioskodawca podał, że udało mu się znaleźć pracę na [...] etatu za wynagrodzeniem w wysokości [...] brutto. Skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, synem, córką i z pasierbem. Wnioskodawca nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżący podał, że małżonka posiada mieszkanie, w którym mieszkają. Wnioskodawca z tytułu umowy o pracę otrzymuje [...] netto, żona ok. [...] netto. Skarżący podał, że opłaty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (wyżywienie, rachunki za media itp.) wynoszą ok. [...]. Reszta przekazywana jest na spłatę długów. Do wniosku załączył kserokopię wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej z dnia [...]. Na wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący w odpowiedzi z dnia [...] oświadczył, że małżonka jest właścicielką nieruchomości – lokalu mieszkalnego. W mieszkaniu tym mieszka skarżący razem z żoną i dziećmi. Wartość tej nieruchomości wynosi ok. [...], jest ona obciążona hipoteką umowną wynikającą z umowy kredytu mieszkaniowego z dnia [...]. Do spłaty kredytu pozostało ok. [...]. Miesięczna rata kredytu wynosi ok. [...]. Skarżący podał, że małżonka posiada samochód osobowy marki F o wartości ok. [...], przy czym samochód jest uszkodzony i nie jest wykorzystywany. Skarżący oświadczył, że on i jego żona zawarli umowę majątkową małżeńską. Skarżący podał, że nie posiada i nie użytkuje pojazdów mechanicznych podlegających obowiązkowi rejestracji. Skarżący oświadczył, że on i jego żona nie posiadają udziałów w spółkach oraz nie pełnią funkcji członków zarządu, prokurenta, członków rady nadzorczej. Skarżący oświadczył, że on i jego żona nie mają dodatkowych źródeł dochodu poza pracą zarobkową. Wnioskodawca podał, że on i jego żona otrzymują świadczenie wychowawcze na każde z dzieci w wysokości po 500,- zł, alimenty na dzieci wnioskodawcy w wysokości po [...] oraz alimenty na syna małżonki w wysokości [...] miesięcznie. Koszty miesięcznego utrzymania skarżącego i jego rodziny wynoszą: [...]. . Skarżący podał, że jego zadłużenie kształtuje się następująco: [...]. Skarżący do pisma załączył wyciągi z rachunków bankowych swoich i małżonki i oświadczył, że on i jego żona pomagają swojemu znajomemu – ZJ i opłacają w jego imieniu przelewami internetowymi jego faktury VAT za zakup paliwa, osoba ta przekazuje im środki w gotówce. Wnioskodawca załączył zeznania roczne podatkowe, z których wynika, że w [...] dochód skarżącego wyniósł 1[...], dochód żony za [...], umowę majątkową małżeńską z dnia [...], umowę o pracę z dnia [...], z której wynika, że skarżący jest zatrudniony na czas określony do dnia [...] na [...] etatu za wynagrodzeniem [...] brutto, harmonogramy spłat kredytów, z których wynika, że skarżący ma zaległości w spłatach kredytu, wezwania do zapłaty. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 468/11, postanowienie NSA z dnia 06 lipca 2011 r. sygn. akt I OZ 466/11, postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r. sygn. akt II OZ 504/11, publikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący w niniejszej sprawie już wcześniej występował z żądaniem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W kwestii żądań zwolnienia od kosztów sądowych wypowiadał się starszy referendarz sądowy (k. [...] akt sąd.) i Wojewódzki Sąd Administracyjny (k. [...] akt sąd.). Wobec tego z uwagi na okoliczność, że jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Z uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego z dnia [...], jak i z postanowienia Sądu z dnia [...] wynika, że skarżący, mimo wezwania, nie przedstawił informacji o sytuacji finansowej i majątkowej małżonki. Wskazał jedynie, że on i jego żona pozostają w rozdzielności majątkowej małżeńskiej i że małżonka utrzymuje się z tytułu umowy o pracę. W tych okolicznościach Sąd stwierdził, że niedostarczenie przez wnioskodawcę szczegółowych informacji odnośnie sytuacji finansowej i majątkowej jego żony nie pozwoliło na dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego pod kątem spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie i wobec tego wniosek jego został oddalony. Z uwagi na okoliczność, że jest to kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, że zgodnie z art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do tej kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W orzecznictwie wskazuje się, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje rozpoznającego ten wniosek do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy. Rolą rozpoznającego po raz kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, publ. na str. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rozpoznając wniosek skarżącego z dnia [...] o zwolnienie od kosztów sądowych, pomimo tego, iż jak już wcześniej wskazano, przy rozpoznawaniu kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy przepisy prawa nie obligują do dokonania ponownej oceny sytuacji strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy w razie wątpliwości, czy wystąpiły nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowych rozstrzygnięć w przedmiocie prawa pomocy, ma prawo wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych wyjaśnień w celu ustalenia, czy wystąpiły nowe okoliczności w sprawie, a zatem, czy wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. W tym celu pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do złożenia dodatkowych oświadczeń i do przedłożenia odpisów dokumentów. Z informacji przedstawionych przez skarżącego we wniosku z dnia [...] i uzupełnionych o oświadczenia zawarte w piśmie z dnia [...] wynika, że sytuacja wnioskodawcy uległa zmianie w porównaniu do sytuacji udokumentowanej wcześniejszym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W pierwotnie złożonym wniosku, skarżący przedstawił jedynie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu on uzyskuje miesięczne dochody oraz jaki posiada majątek, nie podał natomiast – mimo wezwania – jaka jest sytuacja majątkowa jego żony. Natomiast przy drugim wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wyjaśnił jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jego żony. Z uzyskanych od skarżącego informacji i przedłożonych kserokopii dokumentów wynika, że wnioskodawca i jego żona prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, mają na utrzymaniu [...] dzieci, wnioskodawca otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę na [...] etatu w wysokości [...], małżonka w wysokości ok. [...] miesięcznie. Ponadto skarżący i jego żona otrzymują świadczenie wychowawcze na dzieci w wysokości łącznie [...], alimenty w wysokości [...] na syna małżonki i po [...] na syna i córkę wnioskodawcy. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że wnioskodawca nie posiada żadnego majątku, na początku [...] musiał zamknąć prowadzoną przez siebie firmę, jest osobą zadłużoną, złożył do Sądu Rejonowego wniosek o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Małżonka skarżącego posiada mieszkanie, które zakupiła na kredyt oraz samochód F o wartości [...], przy czym pojazd jest uszkodzony i nie jest używany. Z przedłożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że skarżący i jego żona uzyskiwane dochody z tytułu wynagrodzenia za pracę, jak i środki pieniężne, które otrzymują na dzieci, przeznaczają w całości na miesięczne utrzymanie rodziny, z uzyskiwanych środków małżonka wnioskodawcy spłaca raty kredytu zaciągniętego na zakup mieszkania. Wobec powyższego stwierdzić należy, że z treści złożonych przez skarżącego oświadczeń wynika, że w sprawie zaszły istotne zmiany okoliczności w porównaniu z wcześniej złożonym przez skarżącego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, które umożliwiają udzielenie skarżącemu wnioskowanej przez niego pomocy z budżetu państwa. Stwierdzić również należy, że skarżący wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.