I SA/Po 987/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Inerowicz po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za luty i maj 2010 r. wraz z odsetkami; postanawia oddalić wniosek. Pismem z dnia 4 maja 2015 r., skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego wniósł skargę na wymienioną w rubrum niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi, pełnomocnik skarżącego wniósł o zwolnienie skarżącego od tego obowiązku. Następnie w urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wniesiono o zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych. Referendarz sądowy tutejszego sądu postanowieniem z dnia 13 listopada 2015 r., oddalił wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na skutek rozpoznania sprzeciwu strony skarżącej WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 17 grudnia 2015 r., również oddalił wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Zażalenie skarżącego na wskazane ostatnio postanowienie zostało oddalone postanowieniem NSA z dnia 11 kwietnia 2016 r., sygn. akt I FZ 62/16. WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 27 lipca 2016 r., oddalił skargę. Po doręczeniu pełnomocnikowi skarżącego odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem wniesiono skargę kasacyjną wraz z wnioskiem o częściowe zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy podniesiono, że skarżący jest zatrudniony na ˝ etatu. Żona wnioskodawcy nie pracuje, otrzymuje emeryturę socjalną. Dzieci wnioskodawcy studiują. Skarżący nie ma majątku ruchomego i nieruchomości. Oświadczono, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, [...]-letnią córką i [...]-letnim synem. Skarżący nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, innych praw majątkowych, wierzytelności, przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Żona wnioskodawcy posiada samochód osobowy marki [...], rok prod. 2001 o wartości [...] zł. Z tytułu wynagrodzenia za pracę skarżący uzyskuje dochód netto w kwocie [...]zł. Żona skarżącego z tytułu renty socjalnej osiąga dochód w kwocie [...]zł netto. Wnioskodawca wskazał, że ponosi koszty wyżywienia, opłaty za media oraz utrzymuje studiujące dzieci. Pismem z dnia 4 listopada 2016 r., (k. 144 akt sądowych) referendarz sądowy tutejszego sądu wezwał pełnomocnika skarżącego do przedłożenia wyszczególnionych w tym piśmie dokumentów pozwalających na ocenę sytuacji finansowej oraz majątkowej wnioskodawcy oraz jego rodziny – w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Omówione wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 23 listopada 2016 r., (k. 147 akt sądowych). W terminie otwartym do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik wnioskodawcy nie udzielił odpowiedzi na żadne z pytań postawionych w omówionym powyżej piśmie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 13 grudnia 2016 r., oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że wnioskodawca nie wykazał przesłanek do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Podniesiono również, że skarżący mimo wezwania nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej, a brak współpracy strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Odpis omawianego postanowienia referendarza sądowego doręczono pełnomocnikowi skarżącego dnia 2 stycznia 2017 r. (k. 153 akt sądowych). Pismem z dnia 2 stycznia 2017 r., pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw od omówionego powyżej postanowienia referendarza sądowego tutejszego sądu. W sprzeciwie wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia referendarza sądowego oraz przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że skarżący uzasadnił wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazując, że nie posiada żadnego majątku, w tym żadnych udziałów w spółkach, jak również wysokością otrzymywanych przez niego i jego żonę dochodów oraz faktem, że jego dzieci nie pracują, ucząc się. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z postanowieniami znajdującego zastosowanie w sprawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") – w brzmieniu sprzed dnia wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658) – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mając z kolei na uwadze, że rozpoznawany niniejszym orzeczeniem wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowi drugi wniosek w tym przedmiocie wskazać należy, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Jak wskazuje się przy tym w orzecznictwie złożenie przez stronę kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Rolą sądu w takim przypadku jest zbadanie, czy strona powołuje się na nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy [por. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., II FZ 957/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy okolicznością wskazującą na "zmianę okoliczności sprawy" będzie w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy [por. postanowienie NSA z dnia 08 sierpnia 2014 r., II OZ 746/14, postanowienie NSA z dnia 09 lipca 2014 r., II GZ 336/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Mając powyższe na uwadze i odnosząc się do przedstawionego przez skarżącego stanu faktycznego należy wskazać, że z informacji przedstawionych w rozpoznawanym wniosku nie wynika, aby sytuacja wnioskodawcy uległa istotnej zmianie w porównaniu do sytuacji udokumentowanej pierwszym z wniosków o przyznanie prawa pomocy, tj. wnioskiem z dnia 17 lipca 2015 r. W szczególności istotnej zmianie nie uległa wielkość dochodów osiąganych przez rodzinę skarżącego oraz sytuacja majątkowa w pozostałym zakresie. W świetle powyższego stwierdzić należy, że aktualność zachowało wyrażone w postanowieniu tutejszego z dnia 17 grudnia 2015 r. stanowisko, zgodnie z którym skarżący nie wykazał istocie przesłanek do zwolnienia od kosztów sądowych. Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przytoczonego przepisu jednoznacznie wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie przyjmuje się przy tym, że dopiero uznanie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy rodziny nie jest w stanie ponieść się kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, pozwala rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa [tak: postanowienie NSA z dnia 4 stycznia 2011 r., I OZ 979/10, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Tymczasem z oświadczenia skarżącego zawartego w rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że wraz z małżonką osiąga on dochód w kwocie [...]zł. Uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwala jednak na ustalenie kosztów utrzymania rodziny skarżącego, bowiem we wniosku ograniczono się jedynie do wskazania przeznaczenia ponoszonych wydatków bez wskazania konkretnych kwot. Analizując przedłożone oświadczenie o stanie majątkowym Sąd zwrócił uwagę na nie udzielenie odpowiedzi na żadne z pytań postawionych przez referendarza sądowego w piśmie z dnia 4 listopada 2016 r. Wskazać w tym miejscu należy, że w przypadku, gdy sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. [tak: postanowienie NSA z dnia 23 lipca 2014 r., II GZ 393/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. Podkreślenia wymaga, że Sąd wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez sąd (por. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony są bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (wyrok NSA z dnia 21 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 382/13, LEX nr 1319080). Należy także zauważyć, że dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. W świetle utrwalonego orzecznictwa i poglądów doktryny wskazać też należy, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwoty na finansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (wyrok NSA z dnia 12 lipca 2013 r., sygn. akt II OZ 604/13, LEX nr 1345059 i powołane tam piśmiennictwo). Wskazuje się też, że strona będąca osoba fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie kredytu czy pożyczki (wyrok NSA z dnia 29 maja 2013 r., sygn. akt II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 p.p.s.a. zasady, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Powyższe oznacza, że to podmiot wnoszący o przyznanie mu prawa pomocy ponosi ciężar udowodnienia przesłanek uzasadniających udzielenie mu tego prawa. Zaniechania w tym względzie obciążają występującego z wnioskiem. W orzecznictwie wskazuje się, że konstrukcja art. 255 p.p.s.a. zakłada obowiązek współpracy wnioskodawcy z sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania [tak: postanowienie NSA z dnia 17 kwietnia 2014 r., II FZ 391/14, dostępne pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl]. W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, skarżący nie wykazał, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Raz jeszcze w tym miejscu podkreślić należy, że mimo wezwania ze strony referendarza sądowego nie przedłożono jakichkolwiek dokumentów przemawiających za zgodnym z żądaniem wnioskodawcy rozstrzygnięciem jego wniosku. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 245 § 1 i § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 § 1 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.