I SA/Po 996/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M D - D o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za2004r. postanawia: oddalić wniosek. /-/V.Mielcarek Wpis od skargi wynosi [...]. Wobec tego MD – D, reprezentowany przez adwokata P S, złożył sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że ma na utrzymaniu [...] dzieci. Oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, z córkami i z synem. Nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej i innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i wartościowych przedmiotów. Skarżący z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości [...], jego żona zaś z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej około [...]. Pismem z dnia [...] wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego żonę, 2. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżącego i do osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, 3. podanie kosztów miesięcznego utrzymania skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym z rozbiciem na poszczególne wydatki (np. czynsz, woda, opał, energia elektryczna, gaz, telefon stacjonarny i telefony komórkowe, abonament RTV, kablówka, wyżywienie, koszty leczenia i zakupu lekarstw, raty kredytów – z podaniem na co kredyty zostały zaciągnięte, w jakiej kwocie, jaki jest harmonogram spłat rat itp.), 4. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, 5. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają jakieś dodatkowe dochody (np. z tytułu prac dorywczych, sezonowych, stypendium, zasiłków itp.), jeżeli tak to w jakiej wysokości, 6. podanie czy skarżący lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpis decyzji), 7. podanie do kogo należy mieszkanie, w którym mieszka skarżący, jeżeli wynajmuje to mieszkanie to jakie są koszty najmu. Pełnomocnik skarżącego adwokat P S w odpowiedzi z dnia [...] przesłał kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez skarżącego i jego żonę oraz kserokopię oświadczenia skarżącego, z którego wynika, że w chwili obecnej wraz z małżonką nie posiadają żadnych mieszkań, domów ani innych nieruchomości. Nie posiadają również żadnych kont bankowych ani lokat oraz, że nie mają żadnego samochodu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy i zgodnie z art. 245 § 1 cyt. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 i § 3 ustawy). Art. 246 § 1 wyżej powołanej ustawy stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje : 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć jednak należy, że mający zastosowanie w sprawie wyżej cyt. art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy nakłada na ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, "gdy osoba ta wykaże", iż w jej przypadku partycypowanie w kosztach procesu wiązałoby się z ryzykiem wystąpienia negatywnych konsekwencji, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy (por. post. NSA z dnia 21 kwietnia 2006r., sygn. akt II FZ 240/06). Z uwagi na to, że w.w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 14 września 2006r., sygn. akt II FZ 574/06). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem w istocie odstępstwo od generalnej zasady wynikającej z przepisu art. 199 w.w ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W tym stanie rzeczy argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że poniesienie kosztów postępowania, nie byłoby możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i jego rodziny, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony. Zauważyć należy, że sąd (referendarz sądowy) nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 ustawy jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola sądu (referendarza sądowego) ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on uprawdopodobnić zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 cyt. ustawy (por. post. NSA z dnia 5 stycznia 2007r., sygn. akt II FZ 797/06). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 14 września 2005r., sygn. akt II FZ 575/05). Ten ostatni natomiast z wyżej omówionych przypadków miał miejsce w niniejszej sprawie, gdzie zobowiązano skarżącego w wezwaniu z dnia [...] (karta nr [...] akt sądowych), do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jednakże skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przedłożył jedynie kserokopie zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego oraz jego małżonkę oraz kserokopię oświadczenia, z którego wynika, że on jak i jego żona nie posiadają nieruchomości, kont bankowych i lokat bankowych oraz samochodów. Nie przedłożył natomiast szeregu innych istotnych informacji, w tym m. in. o kosztach miesięcznego utrzymania jego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, o tym czy on lub osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym uzyskują jakieś inne dodatkowe dochody, czy korzystają z pomocy opieki społecznej oraz czy wynajmują mieszkanie, w którym mieszkają i jakie z tego tytułu ponoszą koszty. Nie przedłożył, pomimo wezwania, również zeznań rocznych podatkowych za [...] złożonych przez niego i jego żonę. Zatem skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny, aby nie był w stanie ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny, kosztów sądowych. Ponadto na uwagę zasługuje fakt, że skarżący w swoim wniosku całkowicie pominął okoliczność, która to pozwoliła jemu na zabezpieczenie środków na wynagrodzenie dla swojego pełnomocnika – adwokata P S, domagając się finansowania w znacznej części ze środków Skarbu Państwa należności publicznoprawnych, do jakich należy wpis od skargi. Godzi się bowiem zauważyć, że do kosztów postępowania sądowego należą zarówno koszty sądowe, o zwolnienie od których ubiega się, jak również inne wydatki, w tym wynagrodzenie adwokata, któremu pismem z dnia [...] udzielił pełnomocnictwa. Zabezpieczając wydatki na koszty postępowania skarżący powinien był w równym stopniu zadbać o możliwość pokrycia wszystkich ich składników, w tym przede wszystkim o charakterze publicznoprawnym. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji. /-/V.Mielcarek