I SAB/Po 5/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Violetta Mielcarek po rozpoznaniu w dniu 19 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A w D o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A w D na bezczynność Rady Powiatu w przedmiocie trybu udzielania i rozliczania dotacji niepublicznym szkołom i placówkom o uprawnieniach szkół i placówek publicznych oraz sposobu i zakresu kontroli prawidłowości ich wykorzystania postanawia: oddalić wniosek. A w D pismem z dnia [...] wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność Rady Powiatu w przedmiocie trybu udzielania i rozliczania dotacji niepublicznym szkołom i placówkom o uprawnieniach szkół i placówek publicznych oraz sposobu i zakresu kontroli prawidłowości ich wykorzystania. Jednocześnie skarżący wniósł o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z dnia [...] pismem z dnia [...] wezwano stronę skarżącą do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu. A w D w odpowiedzi z dnia [...] podał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPPr został przekazany do Sądu wraz z odpisem skargi w dniu [...]. Na zarządzenie Sędziego Sprawozdawcy pismem z dnia [...] wezwano Radę Powiatu do nadesłania w terminie 7 dni wniosku A w D o udzielenie prawa pomocy sporządzonego na formularzu PPPr. W odpowiedzi z dnia [...] Starosta przesłał wniosek A w D o zwolnienie od kosztów sądowych sporządzony w dniu [...] na urzędowym formularzu. Strona skarżąca w uzasadnieniu wniosku wskazała, że A jest placówką oświatową nieprowadzącą działalności gospodarczej, utrzymującą się z dotacji podmiotowej. W oświadczeniu o majątku i dochodach wnioskodawca podał wartość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych [...], wartość środków trwałych wnioskodawcy według bilansu za ostatni rok [...], wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu [...]. Stan rachunku bankowego na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...]. Pismem z dnia [...] wezwano A w D do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: 1. złożenie odpisu sprawozdania finansowego za [...], 2. złożenie odpisu zeznania rocznego podatkowego za [...], 3. podanie ilu strona skarżąca zatrudnia pracowników, 4. złożenie wyciągów z wszystkich posiadanych przez stronę skarżącą rachunków bankowych oraz lokat bankowych za ostatnie [...] miesiące, 5. podanie w jakiej wysokości i z jakich środków strona skarżąca ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby (np. czynsz, woda, ogrzewanie, gaz, energia elektryczna, telefony stacjonarne i telefony komórkowe, obsługa księgowa, inne), 6. podanie w jakiej wysokości i z jakiego tytułu strona skarżąca w okresie od [...] do [...] uzyskała przychody oraz w jakiej wysokości i na co z uzyskanych środków poniosła koszty, w celu udokumentowania wysokości uzyskanych przychodów i poniesionych kosztów należy przedłożyć odpisy z prowadzonej przez skarżącą dokumentacji finansowej. Przesyłkę zawierającą wezwanie z dnia [...] do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy zwrócono do tut. Sądu z datowaną na dzień [...] adnotacją "zwrot – adresat wyprowadził się". Przewodniczący zarządził pozostawić pismo w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia z datą [...]. Zgodnie z art. 70 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swojego zamieszkania, adresu do doręczeń lub siedziby. W razie zaniedbania tego obowiązku pismo pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. O powyższym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia sąd powinien pouczyć stronę przy pierwszym doręczeniu (por. art. 70 § 2 P.p.s.a.). Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia [...] doręczonym stronie skarżącej w dniu [...] pouczono stronę o treści przepisu art. 70 § 1 i § 2 P.p.s.a. [por. karta nr [...] akt sądowych]. W tej sytuacji skoro przesyłkę adresowaną do A w D pozostawiono w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia z dniem [...], termin do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy minął z dniem [...]. Tymczasem strona skarżąca do chwili obecnej nie uzupełniła wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie odpisów dokumentów i udzielenie informacji, o które została wezwana. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zatem obowiązującą zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest, że strony ponoszą koszty tego postępowania. Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątek – możliwość przydzielenia stronie skarżącej prawa pomocy. Przepis art. 245 § 1 cyt. ustawy stanowi, iż prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (por. art. 245 § 2 P.p.s.a). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (por. art. 245 § 3 i § 4 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 2 osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podkreślić w tym miejscu należy, że przyznanie prawa pomocy, będącego odstępstwem od zasady partycypacji stron w kosztach postępowania i przerzucające takie koszty na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona w sposób jednoznaczny wykaże spełnienie przesłanek określonych w art. 246 § 2 P.p.s.a. Oznacza to, że ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej, a zatem to w interesie wnioskodawcy pozostaje przedstawienie jak najpełniejszej informacji, pozwalającej na dokonanie oceny jej aktualnych możliwości płatniczych. Zauważyć należy, że referendarz sądowy nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów mających przemawiać na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, może jedynie oceniać te fakty, które wskazała strona. Jedynym instrumentem służącym weryfikacji oświadczeń wnioskodawcy i tym samym umożliwiającym prawidłową ocenę jego kondycji finansowej, jest unormowanie art. 255 w.w ustawy. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Jak wynika jednak z tego przepisu, i w tym wypadku odpowiednich informacji czy też dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Rola referendarza sądowego ogranicza się tu jedynie do poinstruowania wnioskodawcy, jakimi środkami dowodowymi może on wykazać zaistnienie okoliczności, o których mowa w art. 246 § 2 pkt 2 cyt. ustawy. Konstrukcja art. 255 P.p.s.a. ma bowiem umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Ma ona zapewnić możliwość zastosowania postępowania uzupełniającego, tak by referendarz sądowy mógł wydać orzeczenie w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Nie można jednocześnie uczynić zarzutu referendarzowi sądowemu dokonania nieprawidłowej oceny stanu faktycznego, jeżeli strona nie dopełniła ciążącego na niej obowiązku. W ocenie rozpoznającego wniosek referendarza sądowego wskazać należy, że złożone przez stronę skarżącą oświadczenie na urzędowym formularzu nie daje pełnego obrazu jej możliwości finansowych, a zatem wnioskodawca nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący bowiem, mimo wezwania, nie przedłożył odpisów dokumentów i nie podał informacji, o które został wezwany. Jak już wcześniej wskazano, to na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek wykazania przesłanek do przyznania prawa pomocy i to strona skarżąca dbająca odpowiednio o swoje interesy powinna składać na wezwanie referendarza sądowego wszystkie dokumenty, o których przedłożenie została wezwana. Skoro skarżący nie uzupełnił wniosku o przyznanie prawa pomocy przez nadesłanie dokumentów, o które został wezwany i nie udzielił informacji, o które został wezwany, to stwierdzić należy, że nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych. W tej sytuacji przyjąć należy, że złożone przez stronę skarżącą oświadczenia są niepełne, co skutkuje niewyjaśnieniem istotnych okoliczności dotyczących jej rzeczywistej sytuacji i możliwości płatniczych. Przyznanie prawa pomocy jest dopuszczalne bowiem tylko wtedy, jeżeli strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób wyczerpujący informacje dotyczące jej sytuacji majątkowej. To właśnie na stronie skarżącej ciążył obowiązek wykazania zasadności złożonego przez nią wniosku w kontekście ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego na podstawie art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.