I SAB/Po 6/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rennert Sędziowie Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Sędzia WSA Karol Pawlicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 09 października 2019 r. sprawy ze skargi [...] na przewlekłe prowadzenie postępowania Wójta Gminy [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego. oddala skargę Regina i D. J. (dalej: skarżący), pismem z dnia [...] marca 2019 r. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, wskazując że jest to skarga na postanowienia numer [...] oraz [...] 2018 Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r. w sprawie odwołania od decyzji nr [...], postanowienia nr [...], zawiadomienia nr [...] Wójta Gminy [...] W uzasadnieniu wniesionej skargi, skarżący wskazali, że od kilku lat toczą proces administracyjny o naprawienie szkód wynikających z błędu urzędowego. Dotychczas nie uzyskali uznania roszczeń i są niezadowoleni z działań organu podstawowego - Urzędu Gminy [...], jak również organu odwoławczego - Samorządowego Kolegium Odwoławczego wobec ich sprawy i wnoszą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o wnikliwe i obiektywne jej rozpatrzenie. W ocenie skarżących, zarówno Urząd Gminy jak i Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie zauważają i nie biorą pod uwagę ich argumentacji, wypaczając całkowicie ich oczekiwania wobec organu podatkowego, w żaden sposób nie odnosząc się do stawianego przez nich problemu. Uzasadnienie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest, zdaniem skarżących, ewidentnym dowodem na ignorancję wobec przedstawianej przez nich argumentacji spornej sprawy. W żaden sposób nie odniesiono się do argumentów skarżących ani nie pouczono o ewentualnym innym trybie załatwienia roszczeń. Dla zbycia sprawy natomiast napisano dużo, ale tylko jednostronnie odnosząc się do asekuracyjnego stanowiska Urzędu Gminy, a istoty problemu przedstawianej przez nich sprawy nie wzięto absolutnie pod uwagę. Skarżący wskazali, że jak przedstawili w bogatej korespondencji, będącej w aktach UG i Samorządowego Kolegium Odwoławczego błędy urzędowe (nie skarżących) są przyczyną licznych szkód i mają prawo oczekiwać ich naprawienia. Jednak ze strony Urzędu Gminy występuje niechęć do uznania błędów własnych i współpracujących urzędów. Postawy takie traktują jako bezprawne, ponieważ zgodnie z art. 77 ust. 1 Konstytucji oraz art. 417 k.c. poszkodowany ma prawo żądać naprawienia szkody spowodowanej błędnym działaniem organu władzy publicznej. Skarżący wskazali również, że na tą chwilę nie wnoszą dodatkowych szczegółowych wyjaśnień sprawy, gdyż uważają, że dotychczasowa korespondencja z Urzędem Gminy i Samorządowym Kolegium Odwoławczym dokładnie oddaje ich oczekiwania, dowody i argumentację. Brak polubownego załatwienia sprawy wynika z niechęci urzędów, braku obiektywizmu i poczucia indywidualnej bezkarności urzędników za popełniane błędy. Skarżący wnieśli o wnikliwe i obiektywne rozpatrzenie sprawy lub ewentualne pouczenie, jaką drogą dochodzić swoich praw za wyrządzone szkody z winy urzędników w przedmiotowej sprawie. Pismem z dnia [...] maja 2019 r., w wykonaniu zarządzenie Przewodniczącego Wydziału, wezwano skarżących do wyjaśnienia, w terminie 7 dni czy skarga z dnia [...] marca 2019 r. dotyczy postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] uznającego ponaglenie za bezzasadne czy też przewlekłego prowadzenia postępowania przez Wójta Gminy [...] Pismem z dnia [...] maja 2019 r., złożonym w odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący wskazali, że skarga dotyczy przede wszystkim przewlekłego prowadzenia postępowania przez Wójta Gminy [...], gdyż od kilku lat toczy się proces administracyjny o naprawienie szkód z tytułu błędu urzędowego, ale do teraz nie ma postępu w sprawie. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest zbyt bierne i zawęża się do oceny terminowości licznych pism w sprawie, ale nie bierze pod uwagę okoliczności jakie skarżący podają w odwołaniu do SKO z dnia [...] grudnia 2018 r. Wobec treści oświadczenia skarżących, Wójt Gminy [...], na wezwanie Sądu, pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. złożył odpowiedź na skargę. Organ, w związku ze swoim postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie rozliczenia wymiaru podatku od dnia [...] kwietnia 2004r., dla nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], działki o nr ewid. [...], [...], [...], wniósł o oddalenie skargi. W ocenie organu, wniesiona skarga jest bezzasadna, organ nie dopuścił się przewlekłości postępowania wydając wyżej wskazane postanowienie, wręcz przeciwnie postanowieniem tym zakończono postępowanie w sprawie. W dotychczasowych decyzjach dotyczących problemu wskazanego przez skarżących został on wielokrotnie omówiony w szczególności w wydanych postanowieniach SKO. Organ wskazał również, że w chwili obecnej nie toczą się żadne postępowania administracyjne przed Wójtem Gminy [...], co do których mogłaby zaistnieć przewlekłość postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z pisma skarżących z dnia [...] maja 2019 r., skarżący domagają się stwierdzenia, że Wójt Gminy [...], prowadząc postępowanie w sprawie skarżących dotyczące "błędu urzędowego", dopuścił się przewlekłości. W ocenie więc Sądu, wniesiona skarga dotyczy sprawy rozpoznawanej przez Wójta Gminy [...] pod nr [...], w przedmiocie wniosku skarżących o rozliczenie wymiaru podatku od chwili błędnego przeszacowania gruntów tj. od dnia [...] kwietnia 2004 r., położonych na nieruchomości w [...] przy ul. [...]. Zgodnie z art. 53 § 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. Wskazać także należy, że pod pojęciem przewlekłego prowadzenia postępowania należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywaniu czynności pozornych, powodujących że formalnie organ nie jest bezczynny, ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (J. Borkowski (w:) Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, B. Adamiak, J. Borkowski, Warszawa 2011, s. 238). Pojęcie "przewlekłość postępowania" obejmuje opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu, w sytuacji gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym. Przewlekłość postępowania wiąże się z sytuacją, gdy organy formalnie nie pozostają w zwłoce w załatwianiu spraw, powołując się na niezależne od siebie przyczyny, a także, gdy podejmują działania pozorowane bądź też działają opieszale. O istocie przewlekłości oraz jej wystąpieniu decyduje więc "element obiektywny" wyrażający się w upływie kilku terminów załatwienia sprawy, opieszałości w wyznaczaniu i przeprowadzaniu czynności procesowych niezbędnych do skonkretyzowania przedmiotu postępowania oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, mnożeniu czynności dowodowych ponad potrzeby wynikające z istoty sprawy i konieczności ustalenia faktów mających znaczenie prawotwórcze (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2018 r., sygn. akt: I GSK 1968/18, LEX nr 2577703). Dla oceny zaistnienia w sprawie przewlekłości postępowania, istotne znaczenie mają określone w przepisach ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 800 z późn. zm., dalej: o.p.) terminy załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Zgodnie z art. 139 § 1 o.p., załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. Jak wskazuje § 2, niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawianych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie. Zgodnie z § 3, załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy, a sprawy, w której przeprowadzono rozprawę lub strona złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy - nie później niż w ciągu 3 miesięcy. Jak natomiast wskazuje § 4, do terminów określonych w § 1-3 nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa podatkowego dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu. Odnosząc powyższe do sprawy skarżących, w pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżący wypełnili obowiązek wynikający z przytoczonego wyżej art. 53 § 2b p.p.s.a., kierując do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, pismem z dnia [...] grudnia 2018 r., ponaglenie. Sąd, analizując procedowanie organu w sprawie, której dotyczy skarga nie stwierdził jednak by postępowanie to cechowało się przewlekłością. Postępowanie, którego dotyczy skarga, którego sygnaturę również skarżący wymieniają w jej petitum, zostało zainicjowane wnioskiem skarżących z dnia [...] września 2018 r. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r., organ wydał w sprawie rozstrzygnięcie – odmawiając skarżącym wszczęcia postępowania podatkowego w żądanym przedmiocie. Stwierdzić więc należy, że od momentu złożenia przez skarżących wniosku do chwili załatwienia sprawy (choć niezgodnie z oczekiwaniem skarżących), upłynęły dwa miesiące i dwa dni. Organ, niemal zmieścił się więc w podstawowym terminie załatwienia sprawy szczególnie skomplikowanej wyznaczonym w art. 139 § 1 o.p. Nie sposób jest więc, zdaniem Sądu, uznać by organ dopuścił się w powyższym zakresie przewlekłości. Jedynie nieznaczne przekroczenie ustawowego załatwienia sprawy, przy braku okoliczności mogących świadczyć o opieszałości organu, czy podejmowaniu przez organ działań, które nie zmierzają do jego zakończenia, nie może uzasadniać uznania, że organ dopuścił się w sprawie przewlekłości. Dodatkowo, wskazać należy, że Sąd podziela argumentację podniesioną w sprawie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W postanowieniu z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...], którym Kolegium uznało wniesione przez skarżących ponaglenie za bezzasadne, wskazano bowiem, że ponaglenie, o którym mowa w art. 141 o.p. może zostać uwzględnione w przypadku, gdy w terminie nie została załatwiona przez organ pierwszej instancji konkretna sprawa, a nadto sprawa ta musi toczyć się w momencie orzekania w kwestii ponaglenia. Kolegium zwróciło więc uwagę, że z taką sytuacją nie mamy do czynienia w przypadku skarżących. Z informacji posiadanych przez Kolegium wynika, że nie toczy się obecnie przed Wójtem Gminy [...] z udziałem skarżących żadne postępowanie podatkowe, w którym mógłby zostać zastosowany ww. przepis. W ocenie Sądu, pogląd ten należy odpowiednio odnieść do sytuacji orzekania przez Sąd w przedmiocie skargi na przewlekłość postępowania w sytuacji gdy przed wniesieniem skargi postępowanie to już się zakończyło. Wskazać bowiem należy, że zasadniczym celem skargi zarówno na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego (jak też na bezczynność organu), jest dyscyplinowanie organu administracji poprzez zwalczanie niepożądanego stanu polegającego na braku należytej aktywności organu oraz braku stosownej dynamiki podejmowanych czynności. Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a., uwzględnienie takiej skargi polega na zobowiązaniu organu do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności, a także - zgodnie z § 1a wskazanego przepisu - stwierdzeniu czy przewlekłość (bezczynność) miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Należy przy tym zauważyć, że w przypadku wniesienia skargi do sądu na przewlekłość już po zakończeniu postępowania administracyjnego, wskazana wyżej funkcja tej skargi (dyscyplinująca) nie może zostać osiągnięta, skoro akt lub czynność do wydania którego sąd mógłby zobowiązać organ administracji - został już wydany. Nadto, przyjęcie poglądu o dopuszczalności wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania już po zakończeniu tego postępowania, prowadziłoby w konsekwencji także do trudnej do zaakceptowania sytuacji, w której przedmiotowa skarga do sądu administracyjnego mogłaby być wniesiona w dowolnym właściwie czasie, z zatem nawet wiele lat po wydaniu decyzji kończącej postępowanie. W demokratycznym państwie prawa, zasada stabilizacji stosunków prawnych odgrywa niebagatelne znaczenie i trudno doszukać się racji przemawiających, w ocenianym przypadku, za dopuszczalnością czynienia wyjątku od tej zasady. Także kwestia dotycząca ewentualnej odpowiedzialności cywilnej za szkodę spowodowaną przewlekłością postępowania administracyjnego nie uzasadnia możliwości skutecznego wnoszenia przedmiotowej skargi do sądu administracyjnego po zakończeniu postępowania administracyjnego. Strona bowiem, która należycie dba o własne interesy, winna bez zwłoki wykorzystywać przysługujące jej instrumenty prawne zwalczania przewlekłości postępowania. Odbywać się to więc winno do czasu zakończenia tego postępowania administracyjnego. Nie sposób przy tym premiować strony, która zwleka ze skargą na przewlekłość, inicjując postępowanie sądowe już po wydaniu przez organ administracji decyzji kończącej prowadzone postępowanie (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2017 r., sygn. akt: II OSK 853/17, LEX nr 2345709). Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że nie ulega wątpliwości, że w momencie wniesienia przez skarżących skargi na przewlekłość, datowanej na dzień [...] marca 2019 r., postępowanie przed organem, w przedmiocie rozliczenia wymiaru podatku od chwili błędnego przeszacowania gruntów, nie było w toku. Organ, postanowieniem z dnia [...] listopada 2018 r. odmówił bowiem skarżącym wszczęcia postępowania w ww. przedmiocie. Rozstrzygnięcie to zostało doręczone skarżącym dnia [...] listopada 2018 r. Sprawa ta była już także rozstrzygnięta przez organ II instancji, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem dnia [...] lutego 2019 r., nr [...] (doręczonym skarżącym w dniu [...] lutego 2019 r.), utrzymało w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W momencie wniesienia skargi, sprawa była więc niewątpliwie załatwiona w administracyjnym toku instancji (choć nie w sposób jakiego oczekiwali skarżący), czego skarżący mieli świadomość. W ocenie Sądu, zaistniała sytuacja wyklucza możliwość uwzględnienia skargi na przewlekłość postępowania. Zwrócić również należy uwagę, że powyższe zagadnienie, tj. czy wniesienie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania po jego zakończeniu i wydaniu ostatecznej decyzji stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., budzi w orzecznictwie wątpliwości. Kwestia ta została więc postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 2019 r., sygn. akt: II OSK 3732/18 (LEX nr 2715097) przedstawiona do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazać jednak należy, że rozstrzygnięcie powyższej kwestii nie będzie miało decydującego wpływu na wynik sprawy, gdyż Sąd nie stwierdza w sprawie znamion przewlekłości postępowania. Brak jest więc także podstaw do zawieszenia niniejszego postępowania. Z uwagi na powyższe, wniesiona skarga podlega oddaleniu, zgodnie z art. 151 p.p.s.a.