I SO/Po 4/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie dotyczącej postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić wniosek Pismem z dnia [...] listopada 2011 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] listopada 2011 r., którym oddalono wniosek E. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym sprzeciwie podniesiono, że Sąd zakwestionował kwotę w wysokości [...] zł, która wpłynęła na konto skarżącego. Jak wyjaśnił skarżący, przedmiotowa kwota to kredyt, który uzyskał z banku na remont dachu. Do pisma załączono kopię umowy pożyczki na cele mieszkaniowe, zawartej w dniu [...] lipca 2011 r. oraz aktualny plan spłaty pożyczki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. w skrócie p.p.s.a.) skuteczne wniesienie sprzeciwu od postanowienia wydanego przez referendarza sądowego powoduje, że postanowienie to traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienie referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, iż Sąd rozpoznaje od początku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (wpis od skargi w sprawie wynosi 100 zł) i ustanowienie radcy prawnego. Zasadą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie prawa pomocy jest instytucją wyjątkową, przysługującą jedynie w sytuacjach, gdy poniesienie kosztów przez stronę spowodowałoby u niej uszczerbek w środkach utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powołanych przepisów ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. Badając całokształt okoliczności w sprawie, Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, że pozostaje w sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Z oświadczenia skarżącego, z informacji zawartych w formularzu oraz z dołączonych dokumentów wynika, że wnioskodawca od [...] 2011 r. pobiera emeryturę w wysokości [...] zł brutto. Do czasu przyznania emerytury nie miał żadnych dochodów i z tego powodu powstało jego zadłużenie. Wskazał, że często choruje. Po odliczeniu wydatków na opłaty, wyżywienie oraz leki skarżącemu pozostaje niewielka kwota środków pieniężnych. Oświadczył, że nie pozostaje z innymi osobami we wspólnym gospodarstwie domowym. Posiada udział w domu składającym się z mieszkania i strychu, budynku gospodarczego oraz działkę gruntu o powierzchni [...] m2. Z tytułu emerytury uzyskuje dochód brutto w wysokości [...] zł. Z pisma z dnia [...] października 2011 r. wynika, że skarżący nie uzyskuje dodatkowych dochodów (np. z pracy dorywczej, sezonowej, dzierżawy nieruchomości itp.), nie korzystał i nie korzysta z pomocy opieki społecznej, nie posiada samochodu osobowego, ponosi koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [...] zł, w tym ogrzewanie [...] zł, woda [...] zł, gaz [...] zł, lekarstwa [...] zł, wyżywienie [...] zł, telefon komórkowy [...] zł, środki czystości [...] zł, kredyt [...] zł ([...] zł na remont dachu). Do pisma załączył zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. oraz wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...] sierpnia do [...] września 2011r., z którego wynika, że saldo początkowe wynosiło [...] zł, środki dostępne [...] zł oraz że na w/w rachunek wpływają środki z tytułu emerytury w wysokości [...] zł. Skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego za okres od [... lipca do [...] października 2011r. Motywując wniosek skarżący wskazał na ciężką sytuacją finansową. Podał, że obecnie żyje na skraju ubóstwa. Jest zadłużony. Mieszka w domu, który przez nieudolne i przewlekłe postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. może zostać zlicytowany w drodze egzekucji z nieruchomości. Oceniając sytuację finansową wnioskodawcy uznać należy, iż nie znajduje się on w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca od maja 2011 r. pobiera emeryturę w wysokości [...] zł brutto. Z uzyskiwanego dochodu ponosi wydatki związane z bieżącym utrzymaniem, ze spłatą kredytu. Sąd zauważa, że koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokajania, a obowiązkiem strony jest podjęcie starań o ich wygospodarowanie. Pogląd taki prezentowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 października 2011 r. sygn. akt II FZ 640/11 stwierdził, iż konieczność regulowania zobowiązań w instytucjach bankowych nie może oznaczać, że skarżący nie powinien przeznaczać środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego. Zasadą jest, bowiem, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być przedkładane przed zobowiązania publicznoprawne, takie jak wpis sądowy od skargi. Powodowałoby to nieuzasadnione przerzucenie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa. Podkreślić należy, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową stanowiącą odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w sentencji.