II SA/Po 10/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Natalia Sikorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2018r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę Decyzją z dnia 21 listopada 2017 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania W. G., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza J. (zwanego dalej "Burmistrzem"; zaznaczyć należy, że upoważnienia tego organu działał Kierownik Działu Pomocy Społecznej [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w J.) z dnia [...] r., [...] o odmowie przyznania zasiłku stałego. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach. Pismem z dnia [...] r. W. G. wystąpił do [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w J. o przyznanie mu zasiłku stałego. Powołał się na fakt, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w J. wydał wobec niego orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (k. 109 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Skarżący przedłożył także organowi kserokopię orzeczenia o niepełnosprawności [...] (k. 107 akt administracyjnych organu pierwszej instancji, data orzeczenia została zasłonięta). Dnia 14 września 2017 r., po kilku próbach kontaktu ze skarżącym (k. 59-67 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), przeprowadzono wywiad środowiskowy, w trakcie którego W. G. ponowił zgłoszone wcześniej żądanie przyznania zasiłku stałego (k. 102 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Podczas wywiadu, co zostało potwierdzone własnoręcznym skarżącego, ustalono między innymi, że jest on zatrudniony w zakładzie [...], jednakże ze względu na przewlekłą chorobę nie uzyskuje dochodu. Pracownik socjalny zaznaczył, że nie ma możliwości ustalenia sytuacji dochodowej skarżącego (k. 92 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W notatce stanowiącej "Ocenę sytuacji osoby/rodziny i wnioski pracownika socjalnego" pracownik socjalny odnotował, że skarżący jest zatrudniony w przedsiębiorstwie [...], jednak nie uzyskuje żadnego dochodu w związku z tym, że jest na zwolnieniu lekarskim. Osoba przeprowadzająca wywiad środowiskowy zaznaczyła, że poinformowano W. G., iż jeżeli był i nadal pozostaje w stosunku pracy, to może wystąpić do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zasiłek rehabilitacyjny i starać się rentę (K. 103 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W dniu 14 września 2017 r. W. G. złożył oświadczenie, między innymi o swojej sytuacji zawodowej, zaznaczając, że został przywrócony do pracy, z tego tytułu nie otrzymuje jednak wynagrodzenia, gdyż jest na zwolnieniu lekarskim (k. 85 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Na wezwanie organu (k. 73 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) skarżący przedłożył nadto zaświadczenie o wynagrodzeniu z tytułu umowy o pracę w [...], z którego wynika, że jest zatrudniony na czas nieokreślony, lecz nie otrzymał w lipcu 2017 r. żadnego wynagrodzenia (k. 69 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Dnia 15 września 2017 r. wpłynęło do akt wyjaśnienie dotyczące sytuacji W. G. złożone przez właścicielkę Przedsiębiorstwa [...] M. S. Wskazała ona, że skarżący został przywrócony do pracy w jej przedsiębiorstwie od 30 grudnia 2014 r. i jego zatrudnienie nadal trwa. W okresie od 1 stycznia 2017 do 31 lipca 2017 r. nie osiągnął on dochodów z uwagi na fakt odsunięcia go od obowiązków. Związane jest to ze składaniem kolejno zwolnień lekarskich dotyczących długotrwałego leczenia stanu chorobowego powstałego w wyniku wypadku przy pracy. Dnia 18 września 2017 r. Burmistrz wezwał W. G. do przedstawienia prawomocnego orzeczenia o przywróceniu do pracy (k. 76 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), jednakże ten w odpowiedzi zwrócił się z pytaniem o cel takiego żądania (k. 56 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W toku postępowania organ włączył do akt szereg dalszych dokumentów dotyczących sytuacji skarżącego, między innymi: pismo Powiatowego Urzędu Pracy (k. 51 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), pismo Starostwa Powiatowego w J. z dnia [...] r., [...], że skarżący jest właścicielem 11 pojazdów różnych marek (k. 50 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) oraz pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25, 27 i 31 sierpnia oraz z dnia [...] r., w których wskazano, że W. G. nie pobiera zasiłków renty i emerytury (k. 26, 40 i 42 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), choć podlega ubezpieczeniu jako pracownik (k. 38 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Dnia [...] r. złożono do akt informację Spółdzielni Mieszkaniowej [...] w J., że mieszkanie W. G. w [...] przy [...] zostało zlicytowane, jednak że nie doszło jeszcze do prawomocnego przysądzenia własności dla nowego właściciela. W piśmie z dnia 30 grudnia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że w kwestii ponownego zgłoszenia do ubezpieczenia W. G. przez płatnika M. S. wszczęto kontrolę i dokonane zostaną ustalenia (k. 22-24 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Pismami z dnia 15 września 2017 r. oraz 11 listopada 2017 r. dwukrotnie informowano W. G. o możliwości wypowiedzenia się co do zebranej dokumentacji przed wydaniem decyzji (k. 8 i 11 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia [...] 2017 r., [...] Burmistrz odmówił przyznania skarżącemu zasiłku stałego. Jako podstawę prawną decyzji powołano art. 104 ustawy z dnia [...] r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "K.p.a."), art. 6 pkt 1, art. 7 pkt 5, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 12, art.37 ust. 1 pkt 1. art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1769, dalej "u.p.s.") oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058) W motywach decyzji Burmistrz, powołując art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. wskazał, że w świetle zebranej dokumentacji nie jest możliwa do ustalenia rzeczywista sytuacja dochodowa skarżącego stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s. Organ powołał następujące fakty: W. G. uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego z córką W. S. odnośnie świadczonej na jej rzecz pomocy (nie znany jej adres), zarazem ze stosunku pracy nie uzyskuje dochodu, jest właścicielem 11 pojazdów zarejestrowanych w Starostwie Powiatowym w J., nie figuruje w centralnej ewidencji osób Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, figuruje w rejestrze podatników prowadzonym przez Urząd Skarbowy w J., nie pobiera świadczenia rehabilitacyjnego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ale podlega ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu (składki nie są uiszczane), wreszcie - nie pobiera renty oraz innych zasiłków z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Następnie organ powołał się na art. 2 ust. 1 u.p.s., akcentując, że celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stwierdził dalej, iż w sytuacji skarżącego rysuje się dysproporcja pomiędzy udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. Burmistrz uwypuklił, że W. G. jest właścicielem 11 pojazdów. Ponadto wykazuje brak dochodu, jednakże zaspakaja swoje podstawowe potrzeby. Zachodzi zatem dysproporcja między wykazywanym przez brakiem dochodu a faktyczną sytuacją majątkową. Organ zaznaczył, że istnieje podejrzenie, że skarżący osiąga dochód z innego źródła, nie wykazując tego co jest istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i ustalenia sytuacji majątkowej. Organ wskazał też, że zgodnie z art. 6 pkt 1 u.p.s. za osobę całkowicie niezdolną do pracy uznaje się osobę całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych. Na podstawie przedłożonej kopii orzeczenia organ ustalił, że Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w J. orzeczeniem z dnia [...] 2017r. zaliczył W. G. do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności okresowo do [...] 2019 r. Z kolei od dnia [...] 2014 r. skarżący pozostaje stosunku pracy z [...], natomiast jest odsunięty od obowiązku świadczenia pracy ze względu na składane kolejno zwolnienia lekarskie. Konkludując organ wskazał, że powodem wydania decyzji stała się stwierdzona na podstawie posiadanych dokumentów dysproporcja między udokumentowaną wysokością dochodu a faktyczną sytuacją majątkową. W odwołaniu W. G. zarzucił organom celowe działania skierowane przeciwko niemu, a także zmierzające do trwałego wykluczenia go z rynku pracy. Decyzja z dnia [...] listopada 2017 r., [...] Kolegium, działając między innymi na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało decyzję Burmistrza w mocy. W motywach rozstrzygnięcia podkreśliło, że organ pierwszej instancji uczynił wszystko co w jego kompetencji, aby w pełni ustalić sytuację materialno-bytową skarżącego. Jednakże z uwagi na postawę samego zainteresowanego było to niemożliwe. W ocenie Kolegium postawę W. G. należy ocenić jako wyłącznie bierną i roszczeniową. Nie czyni on od dłuższego czasu żadnych kroków, aby poprawić swoją sytuację materialno-bytową. Instytucje pomocy społecznej traktuje z kolei jako stałe i regularne źródło dochodów. Organ odwoławczy zauważył też, że skarżący nie współpracuje z pracownikami socjalnymi, nie przedstawia żądanych dokumentów. Wprowadza także celowo organy w błąd, aby umniejszyć swój majątek. Twierdzi między innymi, że nie posiada żadnych pojazdów, gdy tymczasem z informacji uzyskanych ze Starostwa Powiatowego w J. wynika, iż jest on właścicielem (współwłaścicielem) 11 pojazdów. Z wywiadu środowiskowego wynika także, że W. G. korzysta z pomocy pieniężnej obcych osób, choć z akt nie wynika jakie są to kwoty. Końcowo Kolegium podsumowało, że nie można ustalić dochodów skarżącego. W. G. wniósł skargę na decyzję, jednakże jej nie umotywował. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli są decyzje, którymi odmówiono W. G. przyznania zasiłku stałego. Zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje między innymi pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z przedłożonej do akt kserokopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności [...] (bez daty) wynika, że skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. W samym orzeczeniu, we wskazaniach dotyczących zatrudnienia podano, że jest on niezdolny do pracy (k. 107 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Zarazem jednak organ ustalił, po części zresztą na podstawie oświadczeń samego skarżącego, że jest on zatrudniony w Przedsiębiorstwie [...], a do tego jego stosunek pracy nawiązał się powtórnie na podstawie wyroku przywracającego skarżącego do pracy od dnia [...] r. (k. 57, 103 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Skarżący nie świadczy jednak aktywnie pracy, gdyż pozostaje na ponawianych zwolnieniach lekarskich. Mając na uwadze powyższe można wywnioskować, że W. G. jest formalnie pracownikiem, któremu przysługiwać powinny świadczenia związane z zatrudnieniem, w tym także związane z chorobą, ze względu na którą nie świadczy pracy. Pracownik socjalny o tym fakcie pouczył skarżącego (k. 103 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W ocenie Sądu odnotować należy fakt, że Burmistrz podejmował daleko idące starania, aby wyjaśnić sytuację związaną z zabezpieczeniem materialnym skarżącego będącego osobą niepełnosprawną. W tym celu wystąpił do skarżącego o przedłożenie prawomocnego orzeczenia o przywróceniu do pracy (k. 75 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), jednak ten a priori poddał pod wątpliwość potrzebę okazania tego orzeczenia (k. 56 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) i nie przedłożył go. Równolegle organ podjął starania, aby ustalić sytuację W. G., gdy chodzi o jego uprawnienia z tytułu ubezpieczeń społecznych. W pozyskanych, kolejnych pismach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25, 27 i 31 sierpnia oraz z dnia 9 września 2017 r. wskazano, że W. G. nie pobiera zasiłków, renty i emerytury (k. 26, 40 i 42 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), jednak podlega ubezpieczeniu jako pracownik (k. 38 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Wreszcie w piśmie z dnia 30 grudnia 2014 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że w kwestii ponownego zgłoszenia do ubezpieczenia W. G. przez płatnika M. S. wszczęto kontrolę i zlecono dokonanie ustaleń (k. 22-24 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarżący był osobą uprawnioną do zasiłku chorobowego (nie otrzymał go już na datę 21 września 2017 r. ze względu na przekroczenie okresu zasiłkowego – zob. k. 38 akt administracyjnych organu pierwszej instancji), a stał się najpewniej (sąd administracyjny nie może tego przesądzać) uprawnionym do świadczenia rehabilitacyjnego przysługującego ubezpieczonemu, który "po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolny do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy" (zob. art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1368 ze zm.). W toku postępowania, pomimo udzielanych przez organ pouczeń (k. 103 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) oraz wezwań dotyczących przedłożenia wyroku przywracającego do pracy W. G. nie wykazał żadnej inicjatywy, aby wyjaśnić i zobrazować organowi swoją sytuację materialną, w tym zwłaszcza w odniesieniu do posiadanych praw do zasiłków i świadczeń z tytułu ubezpieczenia związanego z pracą. Z drugiej strony na podstawie uzyskanych przez Burmistrza informacji od innych organów ustalono, że skarżący jest właścicielem 11 pojazdów. Faktu rejestracji tylu środków transportu na jego osobę nie potrafił wyjaśnić, w szczególności nie podjął starań w celu wyjaśnienia, na przykład, skąd posiadał środki na ich nabycie. W dniu 14 września 2017 r. skarżący złożył jedynie oświadczenie, że nie jest właścicielem zarejestrowanych na niego pojazdów i zaznaczył, iż informował o tym właściwy Wydział Komunikacji oraz inne urzędy i instytucje. Oświadczenia tego jednak nie udokumentował. Dodatkowo organ powziął informację, że W. G. zaaprobował sądownie (ugoda) zobowiązanie do uiszczania renty alimentacyjnej na rzecz córki W.[...]S.. W toku wywiadu środowiskowego stwierdził jednak, że jej adres jest mu nieznany. Zakres pomocy udzielanej przez skarżącego członkom rodziny, względnie udzielanej mu przez rodzinę nie mógł być zatem ustalony. W ocenie Sądu w zaistniałych okolicznościach organy trafnie oceniły, że świadczenie w formie zasiłku stałego nie mogło być skarżącemu przyznane. Za przyznaniem świadczenia może przemawiać jedynie to, że W. G. przedłożył kserokopię orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, w którym stwierdza się, że jest on niezdolny do pracy. Zebrana w sprawie dokumentacja pozwala jednak podać w wątpliwość, czy jest to całkowita niezdolność do pracy (umiarkowany stopień niepełnosprawności nie wyklucza pracy). Dodatkowo ocenę sytuacji W. G. utrudnia ustalona w sposób obiektywny okoliczność, że formalnie jest on zatrudniony w Przedsiębiorstwie [...], a co za tym idzie podlega ubezpieczeniom z tego tytułu. Wreszcie na ocenę sytuacji skarżącego wpływa fakt, że jest na niego zarejestrowanych 11 pojazdów, jednak zapytany o nie, uchylił się od wyjaśnienia [...] ich pochodzenia, [...] dalszych losów, jak i wreszcie nie wykazał, iżby podjął starania mające na celu zaktualizowanie danych o rejestracji. Na marginesie zasygnalizować należy, że z notatki pracownika socjalnego, którą można uznać za wiarygodną, wynika, że skarżący jest widywany prowadząc różne marki samochodów (widywano go m.in. prowadzącego pojazd [...] oraz [...] nr [...]) (notatka w aktach organu drugiej instancji, bez numeru karty). Sąd w tym miejscu zaznacza, że zgodnie z art. 12 u.p.s. w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Wedle danych wynikających z akt uwypuklany przez skarżącego fakt nie posiadania przez niego żadnych dochodów pozostaje w dysproporcji z faktem, że mimo niepełnosprawności może on podjąć starania w celu przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej (podjąć starania o uzyskanie świadczenia rehabilitacyjnego), względnie zbyć posiadane pojazdy. Zaznaczyć trzeba, że W. G., poza postawieniem organom w odwołaniu bardzo poważnych zarzutów działania na jego szkodę, nie wyjaśnił organowi pomocy jak kształtuje się jego sytuacja zawodowa w kontekście zebranej dokumentacji oraz nie przeciwstawił wiarygodnego przeciwdowodu odnoszącego się do kwestii własności 11 pojazdów. Podsumowując Sąd stwierdza, że w kontekście opisanych wyżej okoliczności jako trafna jawi się ocena organów, iż wedle dokumentacji zebranej w aktach nie można zweryfikować sytuacji majątkowej i zawodowej skarżącego w zakresie, w jakim byłoby to niezbędne dla przyznania wnioskowanego świadczenia. Jest tak tym bardziej, że zebrane dokumenty wskazują na możliwość przezwyciężenia przez W. G. jego trudnej sytuacji (wyjaśnienie kwestii przysługujących świadczeń związanych z posiadanym zatrudnieniem), w tym także poprzez zadysponowanie majątkiem (zbycie zarejestrowanych na skarżącego pojazdów). Końcowo Sąd wyjaśnia skarżącemu, że występując o świadczenia z pomocy społecznej nie może on zakładać bierności w ustaleniu okoliczności, które mogą świadczyć na jego korzyść. Wręcz przeciwnie, to od klienta pomocy społecznej należy oczekiwać chociażby minimum współpracy z pracownikiem socjalnym. Obowiązek taki wynika pośrednio z art. 11 ust. 2 u.p.s. (brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia). Przedstawione rozważania skłoniły Sąd do uznania, że zaskarżona decyzja Kolegium i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza nie naruszają prawa, stąd skargę oddalono na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.).