II SA/Po 1000/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] sierpnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2011r. Nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 100,- zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2011 roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych z okresu powojennego (Dz. U. Nr 17 poz. 75) pozbawił J. K. uprawnień kombatanckich, przyznanych mu orzeczeniem Związku Bojowników o Wolność i Demokracje z dnia [...] maja 1985 roku z tytułu udziału w walkach zbrojnych z bandami od maja 1945 roku do lipca 1947 roku. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż J. K. uzyskał uprawnienia z tytułu udziału w walkach zbrojnych z bandami, pełniąc służbę w 5 pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Nie ulega więc wątpliwości, iż J. K. nabył uprawnienia kombatanckie w związku z utrwalaniem władzy ludowej. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego został przy tym zaliczony do aparatu bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] maja 2011 roku wynika z kolei, iż skarżący podczas służby w Korpusie Bezpieczeństwa Wewnętrznego brał udział w walkach z oddziałami podziemia niepodległościowego, m.in. z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Armią Krajową oraz Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość". Pełniąc służbę w tej jednostce brał więc udział w zwalczaniu organizacji i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Pismem z dnia [...] lipca 2011 roku J. K. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż same czynności związane ze złożeniem wniosku o przyznaniu mu uprawnień kombatanckich załatwiał w jego imieniu kolega z wojska, co mogło wpłynąć na nieprawidłowe ustalenia w zakresie stanu faktycznego. Podniósł, iż jest zaskoczony informacją o pełnieniu służby w ramach 5 pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Pełnił on służbę z poboru w Samodzielnym Pułku Ochrony Rządu w W., który odgrywał rolę reprezentacyjną. Pełnił tam służbę wartowniczą, uczestniczył w szkoleniach typu musztra oraz we właściwych dla takiej jednostki prezentacjach. Nigdy natomiast nie brał udziału w zwalczaniu Narodowych Sił Zbrojnych, Armii Krajowej czy Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" czy też innych organizacji podziemnych. Podniósł, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający i należałoby go uzupełnić. Organ powinien także wziąć pod uwagę działalność skarżącego w trakcie wojny i uczestniczenie w Narodowych Siłach Zbrojnych, które to okoliczności zostały całkowicie pominięte w zaskarżonej decyzji. Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 roku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] lipca 2011. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż w razie ziszczenia się podstawy z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych z okresu powojennego nie jest możliwe uzyskanie, bądź zachowanie uprawnień kombatanckich przyznanych z żadnego tytułu. Korpus Bezpieczeństwa Wewnętrznego był specjalną formacją powołaną w 1945 roku do walki z podziemiem niepodległościowym oraz zbrojnymi organizacjami ukraińskimi i niemieckimi, a także do zapewnienia porządku publicznego. Do 1954 roku podlegał on Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego. Organ zaznaczył, iż wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej z prośbą o informacje, z jakimi formacjami walczyła jednostka, w której służbę pełnił skarżący. Z uzyskanych informacji wynika, iż w okresie od kwietnia 1945 roku do grudnia 1947 roku, 5 pułk Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego brał udział w walkach z Narodowymi Siłami Zbrojnymi, Armią Krajową oraz Zrzeszeniem "Wolność i Niezawisłość", jak i bandami "Ognia", "Śmiałego" i "Lwa". Wykazanie przy tym, że osoba wykonywała zadania operacyjna upoważnia już organ do zastosowania przywołanego przepisu i wydania decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Organ przyznał, iż w aktach sprawy znajduje się Protokół z przeglądu akt weryfikacyjnych z dnia [...] maja 1996 roku. Analiza protokołu wskazuje jednak, iż nie ma on charakteru decyzji, lecz stanowi co najwyżej dokument utrwalający określoną czynność przeprowadzoną w toku postępowania. Pismem z dnia [...] września 2011 roku J. K. zaskarżył opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, żądając jej uchylenia wraz z decyzją ją poprzedzającą. W uzasadnieniu skarżący podtrzymał swoje wcześniejsze stanowisko. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, powtarzając swoją dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje Skarga okazała się zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrole działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. 17 poz. 75). Zgodnie z art. 21 ust. 1 powołanej ustawy, uprawnienia kombatanckie przysługują tej osobie, która uzyskała decyzję potwierdzającą działalność lub fakty określone przez ustawodawcę, a nadto posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom. Niemniej, z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c wynika, iż tych uprawnień nie nabywa wcale osoba, która w latach 1994-1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne, związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Z powyższym przepisem z kolei jest związany art. 25 ust. 1 i 2 cytowanej ustawy. Wedle tego przepisu osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów zachowują te uprawnienia, chyba, że zaliczają się one do grona osób wymienionych m.in. w art. 21 ust. 2 pkt 4 tejże ustawy. Odnosząc powyższe uwagi do specyfiki rozpatrywanej sprawy, Sąd uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy jest niewystarczający do wydania zaskarżonych decyzji. Trzeba bowiem zauważyć, iż z kluczowego zaświadczenia nr [...] Wojskowej Komendy Uzupełnień we W. z dnia [...] grudnia 1979 roku wynika, iż skarżący w okresie [...] kwietnia 1945 roku do dnia [...] lipca 1957 roku pełnił zasadniczą służbę wojskową w 6 pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (k. 4 akty administracyjnych). Zmobilizowanie właśnie do tej jednostki potwierdza nadto życiorys oraz pkt 13 i 17 deklaracji członkowskiej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, podpisanej dnia [...] kwietnia 1985 roku (k. 3, 5-6 akt administracyjnych). Tymczasem pismo Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] maja 2011 roku, znak [...], wskazuje, iż kwerenda archiwalna została przeprowadzona w odniesieniu do innej jednostki wojskowej, tzn. do 5 pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Tym samym dokument ten nie mógł dotyczyć J. K., a w konsekwencji nie mógł również stanowić podstawy do ewentualnego przyjęcia, że uczestniczył on aktywnie w walkach z organizacjami niepodległościowymi, takimi jak Narodowe Siły Zbrojne, Armia Krajowa czy Zrzeszenie "Wolność i Niezawisłość". Należy poza tym podkreślić, iż podstawa do pozbawienia uprawnień z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c powołanej ustawy wymaga łącznego spełnienia trzech warunków. W świetle tego przepisu dana osoba musi bowiem (1) podczas i w związku z pełnieniem służy wojskowej (2) wykonywać zadania śledcze lub operacyjne, (3) bezpośrednio związane ze zwalczaniem opisanych powyżej organizacji. Z materiału dowodowego, zebranego w aktach sprawy, wynika jedynie, iż bezspornie została ustalona pierwsza przesłanka, tj. pełnienie przez J. K. zasadniczej służby wojskowej. W pozostałym zakresie nie poczyniono natomiast koniecznych ustaleń. Nawet bowiem w razie pominięcie wskazanej wyżej wadliwości pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] maja 2011 roku, nie ulega wątpliwości, iż jego treść nie pozwala na przyjęcie, że w omawianej sprawie zaistniał trzeci z wymienionych warunków. Instytut Pamięci Narodowej wyraźnie podnosi w tej mierze, iż nie odnaleziono akt potwierdzających osobisty udział skarżącego w walkach z organizacjami niepodległościowymi. Skoro natomiast ustawodawca używa w treści cytowanego przepisu wyrazu "bezpośrednio", to nie można uznać, iż wystarczy jedynie ustalenia jednostki do której skarżący został zmobilizowany. W ocenie Sądu należy raczej podjąć starania, mające na celu próbę stwierdzenia, czy w tym czasie skarżący mógł ewentualnie brać udział w walkach ze względu np. na stan zdrowia bądź też przebywanie poza jednostką na przepustce. Należy także zauważyć, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie odniósł się w ogóle do zarzutu, sformułowanego we wniosku o ponownego rozpatrzenie sprawy. J. K. wywodził bowiem, iż pełnił służbę w Samodzielnym Pułku Ochrony Rządu w W., a nie jak twierdził organ – w 5 pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego. Zweryfikowanie z kolei tej informacji miało istotne znaczenie w sprawie, ponieważ w razie potwierdzenia się oświadczenia skarżącego nie zostałby on pozbawiony uzyskanych uprawnień. Organ powinien był zatem przynajmniej starać się wyjaśnić, w jakiej jednostce faktycznie pełnił służbę skarżący, czy był to 6 pułk KBW – jak wskazywano w zaświadczeniu WKU z dnia [...].12.1979 r., czy Samodzielny Pułk Ochrony Rządu, a może była to ta sama jednostka. Trzeba zarazem podkreślić, iż zebrany materiał dowodowy – poza pismem Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] maja 2011 roku, które odnosi się do 5 pułku KBW i to w sposób generalizujący, bez podziału na mniejsze jednostki, oraz z wyraźnym podkreśleniem, iż brak jest informacji aby skarżący walczył w ramach tego pułku – nie zawiera żadnych danych o uczestniczeniu skarżącego w walkach z organizacjami niepodległościowymi. Zaświadczenie nr [...] z dnia [...] grudnia 1979 roku mówi ogólnie jedynie o walkach z bandami. Przewija się natomiast konsekwentnie w zgromadzonej dokumentacji wątek walki z Ukraińską Powstańczą Armią. Wskazuje na to życiorys oraz pkt 13 i 17 deklaracji członkowskiej Związku Bojowników o Wolność i Demokrację, podpisanej w dniu [...] kwietnia 1985 roku, a także adnotacja uczyniona w protokole z przeglądu akt weryfikacyjnych nr [...] dnia [...] lipca 1996 roku (k. 12 akt administracyjnych), w której powołano się na potwierdzające tę okoliczność pismo z dnia [...] sierpnia 1995 roku, znak [...] (brak pisma w aktach administracyjnych). Tym samym w ocenie Sądu Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości by zaistniały w tej sprawie przesłanki do zastosowania art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy z uwagi na brak wystarczającego materiału dowodowego. Doszło zatem do naruszenia przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 30 poz. 168). Zgodnie bowiem z art. 7 tej ustawy, organ powinien stać na straży praworządności, podejmując kroki niezbędne do wyjaśnienia sprawy. Uszczegółowieniem tej zasady jest art. 77 § 1 powoływanej ustawy, według którego materiał dowodowy należy zebrać w sposób wyczerpujący i rozpatrzyć go jako całość. Jak wynika nadto z art. 80 cytowanej ustawy, dopiero na podstawie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego można uznać, czy dana okoliczność została w istocie udowodniona. Uchybienie tym obowiązkom stanowi wadę postępowania, mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji należało na mocy o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270) uchylić zaskarżoną decyzję i decyzję ją poprzedzającą ze względu na naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 1 powoływanej już ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych z okresu powojennego, oraz ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 80, Kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji publicznej powinien uwzględnić powyższe wywody Sądu, a w szczególności ustalić w sposób niebudzący wątpliwości jednostkę wojskową, w której skarżący pełnił służbę zasadniczą oraz jej charakter, jak i to, czy skarżący brał bezpośrednio czynny udział w wykonywaniu zadań o charakterze śledczym lub operacyjnym związanych z walką z organizacjami niepodległościowymi. Sąd orzekł o kosztach na mocy art. 200 i art. 205 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a o wykonalności zaskarżonej decyzji – na podstawie art. 152 tej ustawy.