II SA/Po 1005/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego; oddala skargę Decyzją z dnia (...) lutego 2014 r., nr (...), Prezydent Miasta P., działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3, art. 4, art.7, art. 8 ust.1 pkt 1, art. 11, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 zm.) oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej jako "K.p.a.", odmówił przyznania K. K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu: bielizny termoaktywnej w wysokości (...) zł, zwroty kosztów zakupu środka grzybobójczego w wysokości (...) zł, pokrywki w wysokości (...) zł suszarki do włosów w wysokości (...) zł, zwrotu kosztów doładowania telefony w wysokości (...) zł, zakupu zawiasów, kołków i koszulki w łącznej wysokości (...) zł, zakupu 2 par spodni w wysokości (...) zł, żywności w wysokości (...) zł, wykonania kserokopii w wysokości (...) zł, zwrotu kosztów zakupu płynu do jamy ustnej w wysokości (...) zł, bielizny w wysokości (...) zł, teczki do akt w wysokości (...) zł, skoroszytu i koszuli w łącznej wysokości (...) zł. W uzasadnieniu decyzji podniesiono, że wnioskami z dnia (...) stycznia 2014 r., (...) stycznia 2014 r., (...) stycznia 2014 r., (...) stycznia 2014 r., (...) stycznia 2014 r. oraz (...) stycznia 2014 r. K. K. zwrócił się do organu z wnioskiem o przyznania zasiłku celowego na zakup opisanych powyżej towarów i usług. Prowadząc postępowanie administracyjne ustalono, że wnioskodawca nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Pomimo zdiagnozowanej przewlekłej choroby nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Jego dochód w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku stanowił zasiłek okresowy w wysokości (...) zł. Dalej Prezydent wyjaśnił, że K. K. zamieszkuje w domku letniskowym na działce, której właścicielem jest jego ojciec W. K. Domek posiada jeden pokój, w którym wydzielony jest aneks kuchenny, toaleta oraz strych. Do altany doprowadzony jest prąd i woda, natomiast ogrzewanie zapewnia piecyk "koza". Następnie organ wyjaśnił, że prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosi 542 zł dla osób samotnie gospodarujących. Dochód K. K. nie przekracza tak określonego kryterium. Dalej Prezydent wskazał, że w celu zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego decyzją z dnia 17 stycznia 2014 r. przyznano mu zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia w okresie od dnia (...) stycznia 2014 r. do (...) marca 2014 r. w wysokości (...) zł miesięcznie. Ponadto K. K. ma przyznany, decyzją z dnia (...) grudnia 2013 r., zasiłek celowy na zakup żywności w miesięcznej wysokości (...) zł. Prezydent wyjaśnił przy tym, że rozpatrywane wnioski o przyznanie pomocy pieniężnej na nie mogą być traktowane jako zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł K. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) lipca 2014 r., nr (...), na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 K.p.a. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy podtrzymując stanowisko organu I instancji, że pomoc, o przyznanie której wnioskował K. K. nie może być zakwalifikowana do niezbędnych potrzeb życiowych, o jakich mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. K. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia odmowy przyznania skarżącemu pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie (zwrot) kosztów zakupu: bielizny termoaktywnej w wysokości (...) zł, zwroty kosztów zakupu środka grzybobójczego w wysokości (...) zł, pokrywki w wysokości (...), suszarki do włosów w wysokości (...) zł, zwrotu kosztów doładowania telefony w wysokości (...) zł, zakupu zawiasów, kołków i koszulki w łącznej wysokości (...) zł, zakupu 2 par spodni w wysokości (...) zł, żywności w wysokości (...) zł, wykonania kserokopii w wysokości (...) zł, zwrotu kosztów zakupu płynu do jamy ustnej w wysokości (...) zł, bielizny w wysokości (...) zł, teczki do akt w wysokości 20 zł, skoroszytu i koszuli w łącznej wysokości (...) zł. Materialnoprawną podstawą wydanej w sprawie decyzji są przepisy ustawy o pomocy społecznej. W myśl art. 39 ust.1 i 2 powyższej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Tym samym rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna stanowi bowiem instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 powyższej ustawy). Tak więc warunkiem korzystania z pomocy społecznej jest w pierwszej kolejności ustalenie, że jej udzielenie nastąpiło w ściśle określonym celu, jakim jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej a następnie stwierdzenie, że udzielenie pomocy jest konieczne z uwagi na fakt, iż osoba wnioskująca nie może własnymi zasobami i możliwościami przezwyciężyć trudnej sytuacji, w jakiej się znalazła. Z powyższego wynika, że pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy jednostka w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna. Ustawodawca nie definiuje z oczywistych względów pojęcia "trudnych sytuacji życiowych", podaje jedynie najczęstsze powody ich powstawania (art. 7 ustawy o pomocy społecznej). Tym samym ocena zaistnienia tej przesłanki należy do organów pomocy społecznej. Równocześnie, jak wynika z powołanych powyżej przepisów, wysokość przyznanego świadczenia zależy od uznania organu rozstrzygającego sprawę. Innymi słowy, organ przyznający zasiłek nie jest zobowiązany do spełnienia żądań strony, pozostawiając kwestię możliwości jego przyznania oraz jego wysokości swobodnemu uznaniu organu administracji publicznej. Pamiętać jednak należy, że organ, działając w granicach uznania administracyjnego, zanim podejmie rozstrzygnięcie i zdecyduje, w jakim zakresie uczyni użytek ze swoich uprawnień, ma obowiązek: wyjaśnić wnikliwie i wszechstronnie stan faktyczny sprawy, wysłuchując strony w trakcie postępowania, a przed wydaniem decyzji rozpatrzyć stan faktyczny w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego mogących mieć zastosowanie w sprawie. Co więcej, podjęte przez niego ustalenia muszą znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia (decyzji administracyjnej). Fakultatywność i uznanie administracyjne w przedmiocie wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku celowego nie oznacza bowiem pełnej dowolności i nie może prowadzić do urzędniczej samowoli. Zauważyć również należy, że wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 powołanej powyżej ustawy zasadą pomocniczości (subsydiarności). Jak już wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby pewien zakres przyznanych już świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe. Stąd w przypadku wielokrotnego występowania o świadczenia organ może uwzględniać te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy zauważyć, że w miesiącach grudniu 2013 r. – styczniu 2014 r., a więc kiedy organ rozstrzygał o wnioskach skarżącego będących przedmiotem tej sprawy (K. K. wystąpił o pomoc wnioskami złożonymi w styczniu 2014 r.) K. K. przysługiwał zasiłek okresowy z tytułu bezrobocia wysokości (...) zł miesięcznie przyznany decyzją z dnia (...) grudnia 2014 r., na okres od dnia (...) stycznia 2014 r. do (...) marca 2013 r. Decyzją z dnia (...) stycznia 2014 r. przyznano mu zasiłek celowy na zakup żywności w miesięcznej wysokości (...) zł. Ponadto decyzją z dnia (...) grudnia 2013 r., przyznano mu pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości (...) zł z przeznaczeniem na zakup leków. Mając na względzie powyższe należy stwierdzić, że w okresie, w którym K. K. wystąpił z wnioskami oraz w którym wydano zaskarżoną w tej sprawie decyzję, korzystał on z regularnego wsparcia w postaci zasiłku okresowego oraz zasiłku na zakup żywności, a pomoc ta była pomocą wystarczającą w świetle jego potrzeb i możliwości. Podkreślić trzeba, że część otrzymanych świadczeń miało charakter stały, w szczególności stanowiły istotne wsparcie w zaspokojeniu potrzeb skarżącego, w tym potrzeb żywnościowych. Podzielić należy stanowisko organów administracji, że część świadczeń, o jakie wystąpił skarżący, nie mieściło się w zakresie potrzeb niezbędnych, w każdym razie oceniając je z perspektywy sytuacji skarżącego. W szczególności do takich potrzeb nie zaliczają się towary i usługi wskazywane przez skarżącego. Podkreślenia wymaga, że wykorzystując instytucję zasiłku celowego nie można żądać od organów pomocy społecznej zaspokajania potrzeb osób potrzebujących w sposób ciągły i we wszelkich sferach. Jak wskazano, organ - oceniając sytuację materialną danej osoby - może wybrać sposób i formę pomocy najbardziej adekwatną, zważając na ograniczone możliwości pomocy społecznej jako instytucji. W przypadku K. K. pomoc wspierająca go realizowana jest w formie regularnych świadczeń w postaci przyznania określonej kwoty pieniężnej. Na marginesie trzeba też zwrócić uwagę, że pomoc stała otrzymywana przez K. K. na przestrzeni kilku miesięcy poprzedzających i następujących po dacie zaskarżonej decyzji, wynosi (...) zł (nie biorąc pod uwagę przyznawanych dodatkowo zasiłków celowych), a więc stanowi kwotę wyższą, aniżeli kryterium dochodowe w ogóle uprawniające do wystąpienia przez osobę samotnie gospodarującą o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej). Nie jest to oczywiście przesłanka negatywna przyznania świadczeń, niemniej stanowi pewne wskazanie, pozwalające określić w sposób przybliżony, jakie wsparcie ustawodawca uznaje za wystarczające. Mając na względzie powyższe Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.