II SA/Po 1008/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania M. K. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2015 r. nr [...] o odmowie przyznania pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup leków oraz obuwia, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2015 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu wniosku M. K. z dnia 25 czerwca 2012 r. odmówił stronie przyznania pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup leków w kwocie [...]zł oraz obuwia. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że ponownie prowadząc postępowanie w dniu 6 maja 2015 r. dokonał aktualizacji wywiadu środowiskowego i ustalił, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiadając udziały w kamienicy, w której zamieszkuje. Ponadto orzeczeniem z dnia 1 grudnia 2014 r. M. K. uznano za niepełnosprawnego w stopniu umiarkowanym. Jego dochód w kwietniu 2015 r. wynosił [...] zł i składał się z dodatku mieszkaniowego w kwocie [...]zł, dodatku energetycznego w kwocie [...]zł oraz zasiłku stałego w kwocie [...]zł. Organ I instancji wskazał, że skoro kryterium dochodowe wynosi dla jednoosobowej rodziny [...] zł, to dochód strony przekracza to kryterium o [...] zł. Tym samym w świetle art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm., dalej: u.p.s.) nie można było wnioskodawcy przyznać pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na powyższe cele. Dalej Prezydent Miasta P. wskazał, iż rozważył też, czy nie przyznać stronie zasiłku celowego specjalnego określonego w art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. Wyjaśnił, że strona w latach 2012-2014 i obecnie (I-IV 2015 r.) ma szeroko zabezpieczone podstawowe potrzeby bytowe, jak żywność, leki, leczenie, odzież, obuwie. Wartościowo były to kwoty odpowiednio: [...] zł, [...] zł, [...] zł, a za okres I-IV 2015 r. – [...] zł. Zdaniem organu, brak jest też szczególnych okoliczności (zdarzeń nagłych i doraźnych), które uzasadniałyby udzielenie stronie pomocy w tej formie na potrzeby określone we wniosku z 25 czerwca 2012 r. Wnosząc odwołanie od powyższej decyzji M. K. nie zgodził się z jej rozstrzygnięciem wskazując, że pomoc w opłaceniu leków i zakupie obuwia jest mu niezbędna, gdyż pozostająca mu do dyspozycji kwota nie wystarcza na opłacenie podstawowych potrzeb bytowych. Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Kolegium stwierdziło, że nie budzą jego wątpliwości ustalenia organu I instancji co do źródeł i sposobu obliczenia dochodu strony w związku z szeroko udzielaną stronie pomocą finansową, zaspokajającą jej podstawowe potrzeby bytowe. Organ odwoławczy stwierdził, że podziela ustalenia organu I instancji co do podstawy prawnej rozstrzygnięcia, jak i co do sposobu obliczenia dochodu wnioskodawcy. W rezultacie Kolegium stwierdziło, że Prezydent Miasta P. zgodnie z postanowieniami art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. odmówił stronie przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. Nadto podkreślono, że zakup leków w kwocie [...]zł, obuwia w kwocie [...]zł oraz odzieży w kwocie [...]zł, został zabezpieczony decyzją nr [...] w ramach specjalnego zasiłku celowego. Poza tym w świetle art. 3 i art. u.p.s. nie każde żądanie strony musi być spełnione przez organ w pełnej wysokości, czy też nawet w ograniczonym zakresie. Wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego M. K. wyraził swoje niezadowolenie z jej rozstrzygnięcia, podkreślając, że postępowanie trwa od 2012 r. Zarzucił Kolegium, że nie potrafiło szczegółowo przeanalizować dokumentów dotyczących sytuacji zdrowotnej skarżącego. Wyraził też swoje oburzenie faktem, że Kolegium potrzebowało 2 i pół roku na rozpatrzenie odwołania od decyzji organu I instancji. Skarżący zaznaczył, że jak wnioskował o pomoc we wrześniu 2010 r. to przez długi czas nie mógł jej uzyskać, a wówczas stracił pracę, zarejestrował się w PUP jako bezrobotny bez prawa do zasiłku i był chory. Podał, że tylko jeden jego lek na nadciśnienie kosztuje ok. 100 zł. Ponadto bierze leki na schizofrenię, serce, alergie, kamicę nerkową i na inne schorzenia. W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Postanowieniem z dnia 9 listopada 2017 r. referendarz sądowy tutejszego Sądu przyznał skarżącemu pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 29 marca 2018 r. wniósł o uwzględnienie skargi podając, że organy orzekające dopuściły się naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.) poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do wyjaśnienia sprawy, poprzez niewyjaśnienie jakie były możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. w momencie wydania decyzji, a także poprzez niewyjaśnienie sytuacji majątkowej, osobistej i zdrowotnej skarżącego w odniesienia do upośledzenia w podjęciu pracy związanej z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Nadto pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w kwocie 480 zł powiększonej o należny podatek VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skargę jako zasadną należało uwzględnić, albowiem wydając zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze, pomimo prawidłowo zebranego materiału dowodowego w sprawie, nie dokonało jego wszechstronnej i wyczerpującej analizy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy wskazać, że w niniejszej sprawie orzekał już tutejszy Sąd, który wyrokiem z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Po 774/14 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2014 r. nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2013 r. nr [...], którą odmówiono M. K. przyznania pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup leków i obuwia w kwocie [...]zł, o co wnosił wnioskiem z dnia 25 czerwca 2012 r. Powodem, dla którego Sąd uchylił ww. decyzje było naruszenie przez organy orzekające przepisu art. 11 ust. 2 u.p.s. poprzez błędne uznanie, że M. K. nie współdziała z organami pomocy społecznej. Sąd stwierdził, że dokumentacja medyczna skarżącego jednoznacznie wskazuje, że poza sferą ustaleń organów był stan zdrowia skarżącego. Z dokumentacji tej wynika bowiem, że u skarżącego zdiagnozowano chorobę psychiczną schizofrenię paranoidalną. Sąd skonstatował, że niewątpliwie jest to ciężka przewlekła choroba, która wymaga ciągłego leczenia specjalistycznego, a jej przebieg, nasilenie lub wyciszenie objawów jest ściśle związane z systematycznym pobieraniem leków. Wskazano, że skarżący od wielu lat pozostaje w leczeniu specjalistycznym, w tym przebywał w szpitalach dla nerwowo i psychicznie chorych. Równocześnie Sąd zaznaczył, że jest dla niego oczywiste, że skarżący nie ułatwił organowi zebrania informacji na temat swojej zasadniczej choroby. Miało to zapewne związek z naturą schorzenia która często wiąże się z brakiem zaufania , wycofaniem lub podejrzliwością. Zdaniem Sądu nie pozwala to jednak na usprawiedliwienie uchybień w zakresie ustaleń jakich dopuścił się organ. Pracownicy organu, kierując się wiedzą i doświadczeniem zawodowym, winni dołożyć większej staranności w zakresie prowadzonego wywiadu i robić to w taki sposób aby wnioskujący o pomoc społeczną nabrał do pracownika zaufania a w konsekwencji otworzył się na współpracę. Z akt administracyjnych organu, a także ze skargi sporządzonej osobiście wynika, że skarżący poczuł się zagrożony, co mogło błędnie zostać odczytane jako postawa roszczeniowa. W tych w tych warunkach za nieuprawnione Sąd uznał przyjęcie przez organ, że w sprawie zachodzą przesłanki z art. 11 ust. 2 u.p.s. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że ma on zastosowanie jednie w sytuacji gdy u podstaw zachowania osoby ubiegającej się o pomoc leży jego zła wola. Takich motywów działania skarżącemu nie można przypisać. Sąd stwierdził, że wobec naruszenia przepisów art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenia materiału dowodowego, doszło do błędnej oceny przez organy obu instancji całokształtu materiału dowodowego. Sąd nakazał, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy wziąć pod uwagę stan zdrowia skarżącego wynikający z dokumentacji medycznej załączonej do pisma procesowego pełnomocnika z dnia 27 listopada 2014 r. i dostosować swoje postępowania w zakresie prowadzenia wywiadu środowiskowego do dysfunkcji psychicznej skarżącego. Celowe wydaje się nawiązanie kontaktu z wnioskodawcą w taki sposób aby nie wywoływało to u skarżącego dalszego stresu. Ustalenie listy niezbędnych leków przepisywanych przez lekarza nie wydaje się być niemożliwe, po nawiązaniu kontaktu bezpośrednio z lekarzem. Cena leku jest możliwa do ustalenia bezpośrednio w aptece. Sąd nie widzi konieczności uzależniania przyznania pomocy finansowej w żądanym zakresie od przedłożenia dowodów zakupu, która to czynność wyraźnie sprawia skarżącemu trudność. Sama celowość zakupu leków nie może być już kwestionowana, podobnie jak niemożność wygospodarowania potrzebnych środków z innych źródeł np. z innych pieniężnych form pomocy społecznej. Wniosek w zakresie zakupu butów winien być rozstrzygnięty po ponownym przeanalizowaniu zebranego materiału. Zważyć należy, że na mocy art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oznacza to, że organy orzekające ponownie rozpoznając sprawę z wniosku M. K. z dnia 25 czerwca 2012 r. zobowiązane były zastosować się zarówno do oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku, jak i uwzględnić zalecenia Sądu co do dalszego prowadzenia postępowania. Należy przy tym zaznaczyć, że i Sąd orzekając ponownie związany jest stanowiskiem przyjętym uprzednio w wyroku z dnia 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Po 774/14. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zaskarżona w niniejszej sprawie przez M. K. decyzja SKO w P. z dnia 11 września 2017 r. nie odpowiada wymogom prawa. Po pierwsze zważyć należy, że choć wniosek skarżącego pochodzi z dnia 25 czerwca 2012 r., a przepis art. 8 ust. 3 u.p.s. nakazuje badać sytuację dochodową wnioskodawcy na podstawie dochodu z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, Kolegium ustaliło sytuację dochodową skarżącego – bez wyjaśnienia z jakiego powodu - na miesiąc kwiecień 2015 r. Już samo to uchybienie zdaniem Sądu jest wystarczającą podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji, albowiem oznacza błąd w ustaleniu sytuacji dochodowej skarżącego, który może mieć wpływ na wynik sprawy. Ustalono bowiem, że dochód skarżącego z kwietnia 2015 r. nieznacznie, ale przekraczał kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., co wykluczało objęcie skarżącego pomocą w formie zasiłku celowego. Gdyby zatem okazało się, że za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku (maj 2012 r.) skarżący uzyskał dochód niższy od kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej, należałoby rozważyć w świetle art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., czy nie przyznać mu zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup leków w kwocie [...]zł oraz obuwia. W kontekście obowiązku ustalania dochodu i potrzeb skarżącego w miesiącu, w którym ubiegał się o pomoc (czerwiec 2012 r.) zdaniem Sądu jawią się chybionym wyjaśnienia organu odwoławczego co do uzyskania przez M. K. pomocy w różnych formach zasiłków w okresie od 2012 do 2015 r. Fakt, że skarżącego objęto pomocą na zakup leków w lutym 2012 r., w lutym 2013 r., czy w innych okresach, w żaden sposób nie stoi na przeszkodzie, by taka samą pomoc przyznać w odpowiedzi na wniosek z czerwca 2012 r. Przeciwnie, decyzje przyznające skarżącemu zasiłki celowe na zakup leków (lecz w innych okresach), przy przewlekłym charakterze choroby skarżącego, mogą tylko świadczyć o zasadności objęcia skarżącego pomocą na ten sam cel w innym okresie, jeżeli tylko spełniał kryterium dochodowe, a środki ośrodka pomocy społecznej na to pozwalały. Również za nietrafne i nie stanowiące odpowiedzi na przesłanki określone w art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Sąd uznał wyjaśnienia Kolegium w zakresie odmowy przyznania skarżącemu środków na zakup obuwia. Przyznanie skarżącemu pomocy na ten cel w marcu 2013 r., w kwietniu 2014 r. oraz w lutym 2015 r. (w kwotach odpowiednio: [...] zł, [...] zł i [...] zł) nie oznacza, że nie można było też udzielić skarżącemu wsparcia na zakup butów w odpowiedzi na wniosek z czerwca 2012 r. Koniecznym było jedynie ustalenie, czy potrzeba ta nie została zaspokojona. W ocenie Sądu w świetle powyższego wyroku z 10 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Po 774/14, że Kolegium, choć dysponowało zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym dotyczącym sytuacji zdrowotnej skarżącego i przyjmowanych przez niego i zalecanych mu przez specjalistów leków, nie odniosło się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do tych okoliczności. Zważyć należy, że już po wydaniu przez Sąd wyroku z 10 grudnia 2014 r., organ I instancji uzyskał informację od lekarza rodzinnego M. K. o przyjmowanych przez skarżącego stale lub okresowo lekach (w aktach adm. organu I instancji). Tymczasem Kolegium ograniczyło się do wyjaśnienia, że zarówno na zakup leków i zakup obuwia skarżący otrzymał pomoc decyzją nr [...] (nie podano daty). W ocenie Sądu wyjaśnienia powyższe nie odpowiadają art. 107 § 3, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., albowiem nie odnoszą się do sytuacji skarżącego z chwili, kiedy wystąpił on o przedmiotową pomoc. Działanie takie jest o tyle sprzeczne z zasadą pomocniczości wyrażoną w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s., że abstrahuje od okresu i sytuacji, w której pomoc danej osobie jest udzielana. Wydaje się oczywistym, że osoba występująca o pomoc w celu zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb oczekuje od organów pomocy społecznej udzielenia tej pomocy w określonym, zbliżonym od daty złożenia wniosku czasie, gdyż to właśnie w tym okresie nie jest w stanie samodzielnie, w oparciu o własne zasoby, możliwości i uprawnienia, przezwyciężyć swej trudnej sytuacji życiowej. Dlatego w sytuacji, kiedy wniosek strony pochodzi z 25 czerwca 2012 r. odwoływanie się przez organ II instancji do pomocy udzielanej stronie w innych okresach (tego roku i kolejnych lat), by uzasadnić odmowę udzielenia pomocy, obraża powołaną zasadę pomocniczości, albowiem oznacza, że organ abstrahuje od konkretnej, występującej w danym czasie, sytuacji dochodowej, materialnej i zdrowotnej strony. Reasumując, uznawszy, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. i art. 153 p.p.s.a.) oraz przepisów prawa materialnego (art. 8 ust. 3 i art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.) uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę obowiązkiem organu II instancji będzie, zważywszy na zebrany prawidłowo materiał dowodowy, jego ocena i w kontekście powyższych rozważań Sądu, a także uprzedniego wyroku z dnia 10 grudnia 2014 r. rozważenie zasadności udzielenia skarżącemu żądanej pomocy. Sąd na marginesie zwraca uwagę, że ponowne rozstrzygnięcie organu II instancji powinno zgodnie z art. 35 § 1 i 3 k.p.a. zapaść niezwłocznie, nie później niż w ciągu miesiąca od dnia zwrotu akt sprawy wraz z prawomocnym wyrokiem. Uwaga Sądu w tym przedmiocie wynika z okoliczności, że Kolegium po przeszło dwóch latach od wydania decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2015 r. wydało zaskarżoną decyzję. Taka rażąca przewlekłość organu odwoławczego, zwłaszcza w kontekście sytuacji zdrowotnej skarżącego nie powinna się powtórzyć.