II SA/Po 1014/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. H. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 28 czerwca 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. H. i S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 28 czerwca 2018 r. /-/ E. Podrazik Wyrokiem z dnia 15 lutego 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. H. i S. H. na wskazaną w rubrum decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej S. H. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w celu złożenia skargi kasacyjnej od wydanego w sprawie wyroku. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący przedłożył podpisany na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy dla osób fizycznych w zakresie ustanowienia radcy prawnego. We wniosku skarżący wyjaśnił, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 35.000,00 zł. Jednocześnie jego łączne miesięczne wydatki obejmują między innymi kredyty i pożyczki w kwocie 36.000,00 zł (w tym we frankach szwajcarskich), opłaty i koszty stałe w wysokości 1.500,00 zł. Wnioskodawca posiada mieszkanie o powierzchni 140 m˛ w Warszawie obciążone kredytem w wysokości 480 tys. franków szwajcarskich, udział w wysokości [...] w mieszkaniu położonym w [...] o powierzchni 197 m˛, samochód z 2009 roku obciążony kredytem w wysokości 40 tys. zł (wnioskodawca nie podał marki pojazdu) i samochód [...] z 2006 roku oraz udziały w spółce akcyjnej o wartości nominalnej 97 tys. złotych (obciążone na kwotę 250 tys. zł). Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2018 r. starszy referendarz sądowy działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej: "P.p.s.a."), odmówił S. H. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia starszy referendarz sądowy wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, które jest utrzymywane z miesięcznych dochodów wysokości 35.000,00 zł. Wnioskodawca pozostaje zatem okresowo w posiadaniu znacznych środków finansowych, którymi może dysponować samodzielnie decydując o ich przeznaczeniu. Posiadanie stałych dochodów w znacznej wysokości w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, gdyż pomoc państwa może być przyznana jedynie ze względu na trudną sytuację osób, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem. W tym zakresie prawo pomocy nie może być przyznawane, gdy strona posiada dochody lub zgromadzone oszczędności pieniężne. Ponadto wnioskodawca deklaruje, że jest właścicielem nieruchomości o wartości przekraczającej kilka milionów złotych, które są obciążone zobowiązaniami finansowymi. Znaczne zadłużenie z tytułu zaciągniętych kredytów niewątpliwie wiąże się z koniecznością bieżącej obsługi, jednakże sama realizacja zobowiązań cywilnoprawnych nie przesądza automatycznie o przyznaniu prawa pomocy, albowiem wydatki te nie mają pierwszeństwa przed wydatkami o charakterze publicznoprawnym. W sprzeciwie z dnia [...] r. S. H. podniósł, że podjęte przez referendarza rozstrzygnięcie jest błędne i nieadekwatne do stanu faktycznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis]. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy należy na wstępie wyjaśnić, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Prawo pomocy ma służyć osobom najuboższym, a więc takim, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi żadnych wątpliwości. W kontekście powyższego należy zgodzić się ze stanowiskiem referendarza sądowego, iż posiadanie stałych dochodów w znacznej wysokości (w rozpatrywanym przypadku 35 tys. zł netto miesięcznie) w zasadzie wyklucza przyznanie prawa pomocy, gdyż pomoc państwa może być przyznana jedynie ze względu na trudną sytuację osób, które nie są w stanie bez dodatkowego wsparcia poprowadzić swoich spraw przed sądem. W tym zakresie prawo pomocy nie może być przyznawane, gdy strona posiada dochody lub zgromadzone oszczędności pieniężne. Z wniosku wynika, że skarżący płaci raty z tytułu zaciągniętych pożyczek i kredytów w kwocie 36 tys. zł miesięcznie oraz 1,5 tys. zł miesięcznie opłat i kosztów stałych. Wobec tego wskazane zobowiązania i stałe wydatki przewyższają zadeklarowany przez skarżącego dochód. Albo więc skarżący posiada oszczędności pozwalające pokryć powstałą różnicę między dochodem a wydatkami, albo też w rzeczywistości dochód skarżącego jest wyższy. Nie można również pominąć, że skarżący zgromadził znaczny majątek, nawet jeśli jest on w części obciążony kredytami - wnioskodawca posiada mieszkanie o powierzchni 140 m˛ w [...] obciążone kredytem w wysokości 480 tys. franków szwajcarskich (wnioskodawca nie podał ile pozostało do spłaty), udział w wysokości 2/16 w mieszkaniu położonym w [...] o powierzchni 197 m˛, samochód z 2009 roku obciążony kredytem w wysokości 40 tys. zł (wnioskodawca nie podał marki pojazdu, ani kwoty pozostałej do spłaty), samochód [...] z 2006 roku oraz udziały w spółce akcyjnej o wartości nominalnej 97 tys. złotych (obciążone na kwotę 250 tys. zł). To zaś nie pozwala uznać go za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Kolejną kwestią mająca wpływ na wydane rozstrzygnięcie jest fakt ponoszenia przez skarżącego wydatków na spłatę kredytów i pożyczek. W tym kontekście wskazać należy, iż nie każdy wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednoznacznie, że zobowiązania cywilnoprawne (pożyczka, kredyt, leasing) nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 23 stycznia 2006 r., sygn. akt II FZ 23/06, niepubl.). Innymi słowy, brak jest podstaw, aby zobowiązania cywilne ponoszone przez skarżącego w znacznej kwocie (36 tys. zł miesięcznie) przedkładać nad obowiązek poniesienia kosztów związanych z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowym. W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 260 § 1 i § 3 oraz art. 16 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. /-/ E. Podrazik