II SA/Po 1016/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. L. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. L. i A. L. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] września 201r. Nr [...] w przedmiocie odtworzenia urządzenia wodnego postanawia odmówić A. L. przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska Skarżąca A. L. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych w całości (k. 62 akt sąd.). W uzasadnieniu wniosku powołała się na niskie dochody z gospodarstwa zaniżone poniżej średniej krajowej z uwagi na coroczne zalewanie gruntów, wysokie koszty utrzymania rodziny oraz zły stan zdrowia członków rodziny. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwójką dzieci. Oświadczyła, że jedynym dochodem rodziny jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł miesięcznie. Nadto skarżąca oświadczyła, że ponosi koszty leczenia w wysokości [...] zł na rok, koszty rehabilitacji [...] zł, ubezpieczenia majątku [...] zł na rok, opłat za media [...] zł. W części dotyczącej posiadanego majątku skarżąca oświadczyła, że posiada dom o powierzchni [...] m² w S. o wartości około [...] zł, gospodarstwo rolne o arealne [...] ha, grunty rolne o powierzchni [...] ha, 4 budynki gospodarcze, urządzenia i maszyny do produkcji rolnej oraz 20 szt. warchlaków, 20 szt. prosiąt, 20 tuczników, 3 maciory i 3 szt. bydła. Pozostali domownicy nie posiadają odrębnego majątku i wszyscy utrzymują się z gospodarstwa rolnego. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej, skarżąca została wezwana, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych poprzez podanie aktualnych wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące oraz do podania wartości przychodu brutto ze sprzedaży produkcji rolnej oraz kosztów prowadzenia tej produkcji w okresie od listopada 2015r. do marca 2016r. W odpowiedzi skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w oparciu o dostarczoną już dokumentację, której zebranie kosztowało tyle czasu. Z dokumentów dołączonych do wniosku o prawo pomocy skarżącego J. L. wynika, że skarżący zajmują się produkcją tuczników i przychód ze sprzedaży w 2014r. oraz w okresie od stycznia do listopada 2015r. wyniósł łącznie [...] zł. Do tego doliczono dopłaty w wysokości [...] zł w 2014r. oraz zasiłek rodzinny na córkę w wysokości [...] zł miesięcznie. Łączne przychody wyniosły w okresie ostatnich 23 miesięcy [...] zł miesięcznie. Następnie skarżący wyliczył koszt nakładu pracy domowników w gospodarstwie rolnym w okresie ostatnich 23 miesięcy na łączną kwotę [...] zł oraz koszty zakupów do gospodarstwa rolnego – suma kosztów prowadzenia gospodarstwa wyniosła [...] zł. Następnie skarżący wyliczył miesięczne koszty utrzymania domu i rodziny na kwotę około [...] zł (woda i kan., prąd, śnieci, telefon i Internet, podatek gruntowy, ubezpieczenie emerytalne, chorobowe, kominiarz). Skarżący oświadczył, że nie składał zeznań podatkowych, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie posiada lokat bankowych, ani rachunków oszczędnościowych, nie ma kredytów i pożyczek. Posiada samochód osobowy marki skoda z 2005r. Skarżący podsumował wszystkie koszty prowadzenia gospodarstwa rolnego i domu na łączną kwotę [...] zł miesięcznie. Przyjął zyskowność pracy w gospodarstwie na kwotę [...] zł miesięcznie. Nadto podał, że ponosi koszty zakupu żywności, leków i opłaty weterynaryjne. Skarżący przedłożył kserokopie: - dowodów zapłaty ubezpieczenia KRUS, faktury i dowody wpłaty za media, - faktur za zakup środków do produkcji rolnej, - wyciągów z rachunku bankowego w Banku z saldem na dzień 26 listopada 2015r. w wysokości [...] zł. Z wyciągów z tego rachunku wynikają wpływy w łącznej w wysokości [...]zł i wypłata [...]zł w styczniu 2014r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w lutym 2014r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w marcu 2014r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w kwietniu 2014r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w maju 2014r. wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w czerwcu 2014r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w lipcu 2014r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w sierpniu 2014r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł we wrześniu 2014r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w październiku 2014r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w listopadzie 2014r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w grudniu 2014r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w styczniu 2015r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w lutym 2015r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w marcu 2015r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w kwietniu 2015r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w maju 2015r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w czerwcu 2015r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w lipcu 2015r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł w sierpniu 2015r., wpływy [...] zł i wypłata [...] zł we wrześniu 2015r., wpływy [...]zł i wypłata [...] zł w październiku 2015r., wpływy [...]zł i wypłata [...] zł w listopadzie 2015r. Nadto z rachunków wynika, że wpływa świadczenie rodzinne w wysokości [...] zł miesięcznie oraz zasiłek chorobowy w wysokości średnio [...] zł miesięcznie w 2015r., dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków na dojazd do szkoły w wysokości [...] zł, [...] zł, a także zwrot akcyzy za paliwo. Regulacja dotycząca prawa pomocy, zawarta w treści art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny, stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a. Strony ponoszą bowiem koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Dlatego podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wnioskach okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych niniejszego postępowania, jest obiektywnie niemożliwe. W świetle powyższego, oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą zawarte w treści formularza o prawo pomocy oraz jego uzupełnieniu nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że skarżąca nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z przedłożonych dokumentów, zwłaszcza wyciągów z rachunku bankowego wynika, że skarżąca wraz z mężem prowadzi działalność rolniczą polegającą na produkcji i sprzedaży trzody chlewnej, która przynosi stałe comiesięczne przychody w wysokości rzędu około [...] zł. w okresie od stycznia 2014r. do listopada 2015r. Nadto do dochodów doliczyć należy dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz Agencji Rynku Rolnego w łącznej kwocie [...] zł rocznie oraz środki uzyskiwane z tytułu zwrotu podatku akcyzowego od paliw wykorzystanych w rolnictwie. Uzyskują świadczenie rodzinne i dodatki do tego świadczenia na córkę w związku z jej kształceniem i dojazdem do szkoły w wysokości średnio [...] zł miesięcznie. W tym miejscu zauważyć należy, że dla skorzystania przez rolnika z pomocy społecznej bierze się pod uwagę inne kryteria dochodowe (statystyczny dochód z 1 ha przeliczeniowego ustalanego w drodze rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej) niż przy ocenie możliwości płatniczych wnioskodawczyni w ramach prawa pomocy, gdzie ocenia się rzeczywistą wysokość środków finansowych jakimi wnioskodawczyni realnie dysponuje. Z wyciągów z rachunku bankowego wynika również, że wpływał co miesiąc zasiłek chorobowy w wysokości średnio [...] zł., co rekompensuje stałe miesięczne koszty związane z obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników. Ponoszone są też koszty związane z zakupem środków do produkcji rolnej w wysokości około [...] zł miesięcznie oraz stałe miesięczne koszty utrzymania domu w wysokości [...] zł. Skarżący do kosztów prowadzenia działalności rolniczej doliczyli koszty pracy dwóch osób w okresie ostatnich 23 miesięcy w łącznej wysokości [...] zł. Jakkolwiek koszty te w istocie nie zostały poniesione przez skarżącą i jej męża, stanowią bowiem hipotetyczne wyliczenie wartości pracy świadczonej przez członków rodziny we własnym gospodarstwie rolnym. Pomijając tą pozycję w zestawieniu kosztów w gospodarstwie, to realne koszty jego prowadzenia oraz utrzymania rodziny wynoszą, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, łącznie około [...] zł miesięcznie. Wyliczone przez skarżącego przychody z gospodarstwa oraz pozostałe dochody jakie uzyskuje skarżący z innych tytułów, w łącznej kwocie [...] zł miesięcznie przewyższają zatem całkowite realnie ponoszone koszty. Doliczając pozostałe konieczne wydatki na żywność, leki, ubiór, środki chemiczne przyjąć należy, że skarżąca jest w stanie wygospodarować środki na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Przy czym koszty sądowe będą rozłożone w czasie. Zauważyć należy, że wyliczono znaczne koszty działalności rolniczej związane z zakupem środków produkcji, to w istocie zostały one poniesione, o czym świadczą załączone faktury, zatem skarżąca wraz z mężem dysponowała realnie środkami finansowymi na pokrycie tych wydatków. Nie podano, by mieli jakieś zaległości płatnicze, zajęcia komornicze, a na rachunku bankowym nie było sald ujemnych. Działalność rolniczą nadal kontynuują i pokrywają z jej przychodów wszystkie koszty prowadzenia gospodarstwa oraz utrzymania czteroosobowej rodziny. Zatem duże, w ocenie skarżących, koszty działalności rolniczej nie oznaczają jeszcze utraty płynności finansowej. Nie mają przy tym pożyczek, czy kredytów, nie są zatem zmuszeni do korzystania z tego rodzaju wsparcia. Z istoty prawa pomocy wynika, że z jego dobrodziejstwa skorzystać może wnioskodawczyni, gdy po uiszczeniu wszystkich, ale tylko koniecznych i niezbędnych, kosztów bieżącego utrzymania rodziny nie pozostają już żadne wolne środki finansowe, które można by przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wskazać należy, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów sądowych oraz realnych możliwości majątkowych i zarobkowych strony wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania rodziny. Tych przesłanek przyznania prawa pomocy skarżąca nie wykazała. Nadto mimo dodatkowego wezwania do opisania aktualnej sytuacji finansowej skarżącej i jej rodziny, która mogła ulec pogorszeniu, skarżąca zaniechała jej przedstawienia, poprzestając na stwierdzeniu, by wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych rozpoznać na bazie dostarczonej wcześniej dokumentacji. W tym stanie rzeczy, oddalić należało wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska