II SA/Po 1018/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Jan Szuma (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2019 r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] października 2019 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania M. H., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (zwanego dalej "Prezydentem") z dnia [...] września 2019 r., [...] w przedmiocie przyznania odwołującemu się zasiłku okresowego. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy. Pismem z dnia [...] września 2019 r. M. H. wystąpił o przyznanie mu pomocy finansowej (k. 1 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Następnie utrwalono w aktach dane dotyczące proponowanej M. H. aktywności zawodowej (k. 2 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Dnia [...] września 2018 r. przeprowadzono w miejscu zamieszkania M. H. wywiad środowiskowy (k. 3 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Wnioskodawca podtrzymał wniosek o wsparcie finansowe, sygnalizując, że będą mu potrzebne środki na pranie chemiczne odzieży w kontekście nadchodzącej pory roku (zimy). W trakcie wywiadu ustalono miedzy innymi, że sytuacja wnioskodawcy od ostatniego wywiadu nie uległa zmianie. Co do spraw mieszkaniowych M. H. zwrócił uwagę, że w najbliższym czasie przyjedzie jego brat [...], który mieszkając w lokalu wraz z matką bardzo głośno się zachowuje. Pracownicy socjalni zaproponowali pod rozwagę zakup słuchawek, natomiast M. H. wnioskował o możliwość mediacji z matką. Pracownicy wskazali, że jest to możliwe, jednakże wymaga współdziałania zwaśnionych stron. W planie pomocy zatwierdzonym przez kierownika ośrodka pomocy społecznej uznano za zasadne przyznanie M. H. zasiłku okresowego w wysokości [...] zł oraz zasiłku celowego na pranie chemiczne odzieży w wysokości [...] zł. W realizacji planu pomocy decyzją z dnia [...] września 2019 r., [...] Prezydent przyznał M. H. [...] zł pomocy w formie zasiłku okresowego na okres od 1-31 października 2019 r. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1507, dalej "u.p.s.") zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Z kolei w myśl art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s. kwota zasiłku okresowego ustalona nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej ([...] zł) a dochodem tej osoby. Dalej ustalono, że M. H. nie posiada żadnego dochodu, a jako przesłankę przyznania zasiłku wskazano bezrobocie. Od powyższej decyzji M. H. złożył odwołanie. Podniósł, że nie ma możliwości uzyskania pomocy z innego punktu czy stowarzyszenia w [...], a z dotychczasowej pomocy zrezygnował (k. 7 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). Decyzją z dnia [...] października 2019 r., [...] Kolegium, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej "K.p.a."), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Wyjaśniło, że nie znajduje przesłanek ustawowych, aby podwyższyć kwotę pomocy okresowej. Odwołujący nie może zwłaszcza wymagać, aby w sytuacji – gdy sam zrezygnował z pomocy w postaci gorącego posiłku – mógł otrzymywać równowartość tego posiłku w postaci wyższego zasiłku okresowego. Kolegium zaznaczyło, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny i nie można oczekiwać, że będzie ona służyć ponoszeniu pełnych kosztów utrzymania. W skardze M. H. pokreślił, że koszty posiłków gotowych w [...] wynoszą około [...] zł miesięcznie (jest to kwota wyższa od otrzymanego zasiłku okresowego – uw. Sądu). Zwrócił także uwagę na fakt, że jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy. Końcowo dodał, że rezygnacja z gorących posiłków, na którą powołało się Kolegium, nie nastąpiła dobrowolnie, lecz była wymuszona. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest zgodność z prawem decyzji Kolegium, które utrzymało w mocy decyzję przyznającą skarżącemu od dnia [...] do [...] października 2019 r. zasiłek okresowy w kwocie [...]zł. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa, brak jest więc podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasiłek okresowy przyznawany jest na podstawie u.p.s. Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s., zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego, osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s. stanowi, że zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej – do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż [...] zł miesięcznie. W art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s. wskazano, że kwota zasiłku okresowego ustalona zgodnie z ust. 2 nie może być niższa niż 50 % różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby. Jak wynika z art. 38 ust. 5 u.p.s., okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie, organy w sposób prawidłowy zastosowały powyższe przepisy. W szczególności zarzuty dotyczące kwestii wysokości przyznanego świadczenia nie znajdują uzasadnienia. Bezspornym w sprawie jest to, że zasiłek został skarżącemu przyznany w minimalnej wysokości, to jest w kwocie [...]zł miesięcznie. W ocenie skarżącego, powinien on jednak otrzymać zasiłek wyższy z uwagi na rzeczywiste potrzeby ([...] zł), a konkretnie koszty żywności, które musi ponieść we własnym zakresie, gdyż został przymuszony do rezygnacji z pomocy w formie ciepłych posiłków. Zdaniem Sądu, twierdzenia skarżącego w powyższym zakresie również nie stanowią o dopuszczeniu się przez organ przekroczenia granic uznania administracyjnego. Odnosząc się do okoliczności sprawy Sąd odnotowuje, że być może (nie jest to weryfikowane w niniejszej sprawie) istnieją okoliczności związane z odbiorem przyznanych M. H. gorących posiłków, które mogą mu nie odpowiadać. Skarżący miał zastrzeżenia do pracy osób wydających posiłki, które prowadzą głośne dyskusje. Wskazywał, że nie dba się o to, że osoby przebywające w miejscu wydawania posiłków zachowują się nieprawidłowo, blokują dostęp do punktu odbioru. Nie weryfikuje się także tożsamości uprawnionych do pomocy (zob. skargę/zastrzeżenie z dnia [...] lutego 2019 r. – na k. 5 akt sądowych). M. H. zauważył nadto, że sposób świadczenia pomocy w formie gorących posiłków uległ pogorszeniu wraz z upływem czasu. Punkt odwiedza wiele nieprzyzwoitych osób – ubranych nieprzyzwoicie, odrzucających odorem, pozostawiających odpady (zob. "powtórne zrzeczenie" na k. 8 akt sądowych). Z tych wszystkich przyczyn M. H. zrzekł się pomocy w formie gorących posiłków i uznał, że było to w istocie rzeczy na nim wymuszone. Zdaniem Sądu rezygnacja z pomocy w formie gorących posiłków, chociażby nawet wiązała się z określonymi zastrzeżeniami co do pracy placówki przygotowującej posiłki, nie daje podstaw, aby otrzymać "w zamian" wyższy zasiłek okresowy. Z zebranej w sprawie dokumentacji, zwłaszcza oświadczeń samego zainteresowanego, nie wynika, że doszło do takich zdarzeń, które całkowicie wykluczałyby korzystanie z pomocy żywieniowej. Okoliczności odbioru posiłków mogą skarżącemu nie odpowiadać, jednak musi on mieć świadomość, że nie mając dochodów, korzysta z pomocy nieodpłatnej, a ta jest świadczona w określonych formach – nie tylko przez przyznawanie środków finansowych. O tym, czy zasiłek okresowy będzie przyznany w rozmiarze wyższym czy niższym decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., to znaczy dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej, a także możliwościami finansowymi jakimi dysponuje organ. Rolą pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie obywatelom środków utrzymania ani pokrywanie wszelkich wydatków przez nich ponoszonych, lecz wyłącznie – jak to ujęto w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. – umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. Pomoc społeczna w swej istocie ma charakter subsydiarny, uzupełniający, a więc nie zaspakajający całkowicie potrzeb jej beneficjentów, którzy powinni wykorzystywać własne środki i możliwości (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2019 r., I OSK 3714/18, orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, nakreślone przez organ okoliczności sprawy, obejmujące przede wszystkim przyczynę przyznania pomocy, to jest bezrobocie, a zarazem fakt, że w zaistniałej sytuacji M. H. nie powinien rezygnować z przyznanej innej pomocy w formie posiłków, uzasadniają decyzję organu o przyznaniu zasiłku w minimalnej wysokości. Zdaniem Sądu, okoliczności powyższe organ słusznie ocenił i w sposób wystarczający opisał w wydanej decyzji. Brak jest więc podstaw do jej uchylenia. Wobec powyższego, wniesiona skarga podlega oddaleniu stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.).