II SA/Po 1019/17

Dnia 24 maja 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 maja 2018 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z [...] 2017 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium lub SKO), po rozpoznaniu odwołania M. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (dalej: Prezydent) z [...] 2015 r. nr [...] o odmowie przyznania M. K. pomocy finansowej z przeznaczeniem na opłacenie bieżącego rachunku za energię w kwocie [...]zł oraz za gaz w kwocie [...]zł. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach. W dniu 6 maja 2015 r. M. K. zwrócił się o przyznanie mu pomocy finansowej z przeznaczeniem na opłacenie bieżącego rachunku za energię w kwocie [...]zł oraz za gaz w kwocie [...]zł. W trakcie przeprowadzonego w tym dniu aktualizacji wywiadu środowiskowego wnioskodawca zadeklarował, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i mieszka sam w mieszkaniu przy ul. [...] w P., w kamienicy, w której od sierpnia 2010 r. posiada udziały. Posiada orzeczenie z 1 grudnia 2014 r. przyznające mu umiarkowany stopień niepełnosprawności do 30 grudnia 2017 r. Oświadczył też, że nie posiada żadnego źródła utrzymania, jedynie przyznany dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł miesięcznie od kwietnia do września 2015 r. Ustalono też, że wnioskodawca pobiera dodatek energetyczny przyznany od kwietnia do września 2015 r. w kwocie odpowiednio [...] zł (IV 2015r.) i 11,09 (V-IX 2015 r.). Od stycznia 2015 r. otrzymuje też zasiłek stały w kwocie [...]zł (decyzja z 2.02.2015 r. [...]). Prezydent wydając [...] 2015 r. ww. decyzję odmawiającą żądanej pomocy stwierdził, że skoro zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm., dalej: u.p.s.) prawo do świadczeń z pomocy społecznej dla gospodarstwa jednoosobowego przysługuje przy dochodzie nie wyższym niż 542 zł, a wnioskodawca posiadał w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku (IV 2015 r.) dochód w kwocie [...]zł, to należało mu odmówić przyznania zasiłku celowego (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.). Jednocześnie powołując art. 41 u.p.s., który uzasadnia przyznanie specjalnego zasiłku celowego w szczególnie uzasadnionym przypadku osobie, która owe kryterium dochodowe przekracza, organ stwierdził, że zważywszy na udzielaną już wnioskodawcy pomoc (zasiłek stały, zasiłek celowy w IV-VI 2015 r. na zakup żywności w kwotach po [...] zł, zasiłek celowy na zakup pralki – [...] zł, na zakup leków w II, III i IV 2015 r. w kwotach [...]zł, [...] zł i [...] zł, na odzież w II 2015 r. – [...] zł, na naprawę pieca – [...] zł), a także zaplanowaną pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na łączną kwotę [...]zł (na zakup leków – [...] zł, odzieży – [...] zł, obuwia – [...] zł – decyzja [...],[...]) niedopuszczalne jest w świetle art. 41 przyznanie wyższej pomocy w tej formie aniżeli wysokość kwoty kryterium dochodowego (542 zł). Ponadto zdaniem organu strona jest w stanie sama opłacić rachunek za gaz i energię, bowiem realnie miesięcznie opłaty z tych tytułów wynoszą [...] zł. Od powyższej M. K. złożył odwołanie, które dotyczyło także kilku innych decyzji. Podkreślił, że żąda przyznania mu pomocy zgodnie ze zgłoszonymi wnioskami. Jego zdaniem MOPR G. w P. z mocy prawa zobowiązany jest do pomocy finansowej. Wspomnianą na wstępie decyzją z dnia z [...] 2017 r. SKO w P., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie wskazano, że po analizie akt sprawy, w tym zwłaszcza dokumentów potwierdzających dochód strony i jej niepełnosprawność, należało uznać, że decyzja organu I instancji nie narusza prawa. Nie budzą wątpliwości Kolegium ustalenia organu I instancji co do źródeł i sposobu obliczenia dochodu wnioskodawcy oraz w związku z szeroką pomocą finansową udzielaną stronie postępowania przez MOPR zaspokajającą jej podstawowe potrzeby bytowe. Organ odwoławczy podzielił ustalenia Prezydenta Miasta co do podstawy prawnej rozstrzygnięcia – art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. Podkreślił, że zgodnie z art. 3 i art. 4 u.p.s. nie każde żądanie strony musi być spełnione przez organ w pełnej wysokości, czy też nawet w ograniczonym zakresie. Trafnie w ramach uznania administracyjnego organ I instancji stwierdził, że nie jest możliwe każdorazowe przyznawanie pomocy finansowej dla osób korzystających z pomocy społecznej. Reasumując SKO stwierdziło, że decyzja z [...] 2015 r. nie jest sprzeczna z prawem. Na decyzję z [...] 2017 r. nr [...] M. K. wniósł skargę. Przedstawił w niej szereg przepisów prawa, w tym regulacji konstytucyjnych oraz u.p.s. W motywach skargi M. K. nie odniósł się bezpośrednio do zaskarżonej decyzji (zaskarżył także inne decyzje, którym poświęcił więcej uwagi), aczkolwiek w ogólnych uwagach zakwestionował zwłokę organu odwoławczego w załatwieniu sprawy, zarzucił brak kompetencji członka Kolegium J. B. żądając jej wyłączenia, a także wskazał, że rozumie, że istnieją ograniczenia w udzielaniu pomocy, lecz pracownik socjalny nigdy nie pouczył go na jakich odbywa się to zasadach. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Pismem z 22 maja 2018 r. skargę uzupełniła ustanowiona w oparciu o prawo pomocy pełnomocnik skarżącego radca prawny K. B.. Zarzuciła naruszenie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpującą ocenę materiału dowodowego oraz okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji bytowej M. K., w konsekwencji czego wniosek o przyznanie pomocy finansowej nie został uwzględniony. Jej zdaniem organy pominęły całkowicie sytuację zdrowotną skarżącego i jego potrzeby życiowe. Nie wyjaśniono też możliwości finansowych MOPR, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazano, że o naruszeniu granic uznania administracyjnego świadczy pobieżne ustalenie sytuacji materialnej M. K.. Organ bez podjęcia jakiejkolwiek próby analizy sytuacji zdrowotnej skarżącego ograniczył się do konstatacji, że nie każde żądanie musi być spełnione. Tymczasem powinien był ustalić konkretną sytuację rodzinną i zdrowotną skarżącego i odnieść ją do przynajmniej przybliżonej kwoty jaka pozostaje mu po opłaceniu kosztów związanych z utrzymaniem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Sąd nie podziela stanowiska skarżącego i jego pełnomocnika, jakoby miało dojść do niewyczerpującej oceny materiału dowodowego i okoliczności faktycznych sprawy. Organy obu instancji w sposób prawidłowy określiły sytuację bytową i materialną M. K., rzetelnie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i prawidłowo – w granicach uznania administracyjnego – rozstrzygnęły odmownie niniejszą sprawę. Po złożeniu w dniu 6 maja 2015 r. wniosku o przyznanie "pomocy finansowej na energię i gaz" jeszcze w tym samym dniu pracownik socjalny dokonał aktualizacji wywiadu środowiskowego. Na jego podstawie ustalił stan zdrowotny, majątkowy i dochody M. K., co znalazło odzwierciedlenie w kwestionariuszu wywiadu. W ramach tych ustaleń uzyskał informację, że zakres pomocy na energię i gaz dotyczy rachunków na odpowiednio kwoty [...]zł i [...] zł (w aktach adm. sprawy). Poza sporem było, że M. K. jest osobą umiarkowanie niepełnosprawną, co wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 1 grudnia 2014 r. nr [...] (do 30.12.2017 r.). Ustalono, czego skarżący nie kwestionuje, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe, a od sierpnia 2010 r. posiada udziały w zamieszkiwanej kamienicy przy ul. [...] w P.. Organy prawidłowo, zgodnie z treścią art. 8 ust. 3 u.p.s., ustaliły również sytuację dochodową skarżącego za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku tj. za kwiecień 2015 r. Stwierdzono, że na dochód ten składają się: dodatek mieszkaniowy w kwocie [...]zł, dodatek energetyczny w kwocie [...]zł i zasiłek stały w kwocie [...]zł, co łącznie daje kwotę [...]zł. Trafnie uznano i wyjaśniono, że skoro w myśl art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł, to skarżący kryterium to przekroczył o [...] zł i brak jest podstaw do przyznania mu pomocy w formie zasiłku celowego określonego w art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. Zgodnie bowiem z przepisem art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł. W związku z powyższym prawidłowo organ I instancji, a w ślad za nim organ odwoławczy, przeszedł do oceny, czy zachodzą podstawy do przyznania M. K. pomocy na podany we wniosku cel w formie specjalnego zasiłku celowego, którego przyznanie nie jest uzależnione od spełnienia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 41 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Organ I instancji wziął pod uwagę, że skarżący w okresie rozpoznawania sprawy objęty był pomocą w formie: zasiłku stałego (333,83 zł), zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie 250 zł (IV i V 2015 r.), zasiłku celowego na zakup leków w kwocie 20 zł (IV 2015 r.). Stwierdzono, że w miesiącu maju 2015 r. dysponował środkami pieniężnymi z pomocy społecznej na łączną kwotę 583,83 zł. Wyjaśniono też, że zaplanowano objąć go pomocą w formie specjalnego zasiłku celowego na łączną kwotę 542 zł – na zakup leków (421,78 zł), odzieży (60,11 zł) i obuwia (60,11 zł), co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy (decyzja z [...].2015 r. nr [...]). W tym stanie rzeczy faktycznie organy orzekające nie mogły przyznać skarżącemu specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów rachunków za energię i gaz, z uwagi na to, że w dacie wydania decyzji I instancji przyznały skarżącemu pomoc w tej formie równoważną wysokości kryterium dochodowemu (542 zł). Zważywszy zaś, że jedynym źródłem dochodów skarżącego są środki pochodzące z pomocy społecznej niecelowe było przyznawanie mu pomocy pod warunkiem jej zwrotu (art. 41 pkt 2 u.p.s.). Sąd nie podziela oceny pełnomocnika skarżącego, że organy orzekającej dopuściły się naruszenia przepisów postępowania (art. 7, art. 75 § 1, art. 77 i art. 80 k.p.a.) poprzez niewyczerpującą ocenę materiału dowodowego oraz okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji bytowej M. K., w konsekwencji czego wniosek o przyznanie pomocy finansowej nie został uwzględniony. Należy dostrzec, że organy nie tylko w uzasadnieniach swych decyzji przedstawiły sytuację rodzinną, zdrowotną, mieszkaniową i dochodową skarżącego, ale odniosły ją wyczerpująco do zakresu i form świadczonej wobec M. K. pomocy. Organy nie stwierdziły, że skarżący nie wymaga pomocy, lecz w ramach uznania administracyjnego stanęły na stanowisku, że skoro uzyskuje już szeroką pomoc (dodatek mieszkaniowy i energetyczny, zasiłek stały, zasiłki celowe i specjalne celowe na leki, żywność, obuwie i odzież) to pomoc w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie wydatków za energię i gaz (w łącznej kwocie [...]zł) jest już nieuzasadniona. Zdaniem Sądu ocena organów obu instancji w żadnym razie nie była dowolna, uwzględniała bowiem ustalony prawidłowo stan faktyczny, zasadę subsydiarności pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 u.p.s.) i wreszcie normy regulujące przyznanie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego (art. 39 i art. 41 u.p.s.). W ocenie Sądu wykazano, że rozmiary pomocy przyznawanej skarżącemu są adekwatne do jego sytuacji. Skarżący w okresie, za który odmówiono mu przyznania wnioskowanej pomocy (czerwiec 2015 r.), jak i w miesiącach wcześniejszych i późniejszych otrzymywał z pomocy społecznej regularne i odpowiadające jego zasadniczym potrzebom wsparcie. Mając to wszystko na uwadze Sąd uznał zaskarżoną decyzję Kolegium za prawidłową, a zarazem stwierdził, że nietrafne są podniesione zarzuty naruszenia przepisów odnoszących się do postępowania wyjaśniającego (art. 7, art. 75 § 1, art. 77 i art. 80 K.p.a.). Końcowo Sąd wskazuje, że nie ma wpływu na wynik sprawy rażące uchybienie przez Kolegium przepisu art. 35 k.p.a. co do terminu załatwienia sprawy. Jakkolwiek za naganne należy uznać rozpatrywanie przez organ odwoławczy nieskomplikowanej sprawy z zakresu pomocy społecznej przez okres przeszło 2 lat, to trzeba też mieć na względzie, że skarżącemu przysługiwał środek w postaci wniesienia do Kolegium na mocy art. 37 § 1 k.p.a. wezwania do usunięcia naruszenia prawa (aktualnie ponaglenia), a następnie skargi do tutejszego Sądu na bezczynność tego organu. Ze środków tych skarżący nie skorzystał. Samo zaś naruszenie przepisów o terminach załatwienia sprawy nie miało wpływu na zgodność z prawem rozstrzygnięć w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu żądanej pomocy. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd zdecydował o jej oddaleniu zgodnie z art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.).