II SA/Po 102/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku uczestnika postępowania - T. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi D. R. i S. R. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej postanawia 1. przyznać uczestnikowi prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w Poznaniu, 2. w pozostałej części wniosek o prawo pomocy oddalić. /-/ Jakub Zieliński Po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowoadministracyjnego w niniejszej sprawie, co nastąpiło wyrokiem z dnia 21 lutego 2006 r., uczestnik postępowania T. K. w dniu 6 sierpnia 2014 r. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku z dnia 21 lutego 2006 r. oraz złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2014 r., wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu oddalony został wniosek o przyznanie prawa pomocy, na które to postanowienie uczestnik wniósł terminowo sprzeciw w dniu 16 grudnia 2014 r. (uzupełniony w piśmie z dnia 9 lutego 2015 r. - na wezwanie Sądu), nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem. Z łącznie czytanych pism uczestnika (wniosku o prawo pomocy złożonym na urzędowym formularzu PPF i jego uzupełnienia oraz sprzeciwu i jego uzupełnienia) wynika, że uczestnik: - cierpi na różne schorzenia i z tego powodu uzyskuje rentę w wysokości [...] zł netto miesięcznie, - do listopada 2007 r. prowadził działalność gospodarczą polegającą na [...; później działalność tą zakończył i wyrejestrował z ewidencji działalności gospodarczej, - obecnie ma zakaz podejmowania pracy, stan zdrowia się pogarsza, - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe tylko z żoną, która uzyskuje wynagrodzenie za pracę w wysokości [...] zł miesięcznie, - posiada dom, tj. udział wynoszący ½ części domu w [...] o powierzchni [...] m²; [...] działki zabudowane o łącznej powierzchni [...] m², położone w [...] - odpowiednio o powierzchni [...] m² i [...] m² (podatek od nieruchomości to [...] zł i [...] zł) należą do żony, - wraz z żoną ma wysokie zadłużenie w bankach, instytucjach finansowych oraz u osób prywatnych na łączną kwotę [...] 000 zł; na ratowanie zdrowia zaciągnął pożyczki w różnych bankach i instytucjach finansowych; wraz z żona spłaca pożyczkę w instytucji A na kwotę 300 zł, instytucji B na kwotę 403 zł (rata 36 zł) i na kwotę 1 398,67 zł (rata 93,28 zł), kredyt w banku C z ratą 396,39 zł, kredyt w wysokości 6 652,47 zł z ratą 149,21 zł, kredyt hipoteczny w banku D z ratą 100 euro miesięcznie, kredyt na zakup samochodu i działki w wysokości 67 000 zł z ratą 1 300 zł; ogółem zobowiązania wynoszą [...] 000 zł - z łączną ratą miesięczną 2 507 zł, - podatek od nieruchomości wynosi łącznie [...] zł płatny w czterech ratach, rachunki za prąd i gaz 422 zł, - łączne zobowiązania z tytułu spłaty rat kredytowych i pożyczkowych oraz utrzymania domu wynoszą około 3 330 zł miesięcznie; na zakup żywności pozostaje 150 zł ; wnioskodawca stwierdził, że bez wsparcia nie byłby w stanie zakupić leków, na które potrzebuje około 200 zł, - na skutek choroby stracił dodatkowe źródło dochodu i pozostaje mu tylko renta w wysokości [...] zł netto miesięcznie, - wszystkie zobowiązania spłacane są terminowo, wnioskodawca wraz żoną nie mają zajęć komorniczych. - nieruchomość w [...] przy ul. [...] przekazał córce w 2008 r.; nie posiada żadnych lokat, papierów wartościowych czy akcji spółek; nie posiada także samochodu [...], który został sprzedany w 2006 r., ma samochód osobowy [...] o wartości 16 000 zł [jak następnie podał 13 000 zł], zakupiony na kredyt, z którego do spłaty pozostało jeszcze ok. 4 000 zł. - w dniu 21 lipca 2014 r. żona wnioskodawcy zawarła kolejną umowę kredytu gotówkowego z bankiem E na kwotę 67 000 zł na okres 6 lat., - w dniu 20 sierpnia 2014 r. wnioskodawca zawarł umowę z bankiem na zwiększenie limitu kredytowego do kwoty 2 400 zł, a jego żona w dniu 2 sierpnia 2014 r. zawarła umowę na przyznanie limitu kredytowego do kwoty 3 900 zł. - oboje z żoną nie prowadzą żadnej działalności gospodarczej, ani nie wykonują pracy dorywczej, - nieruchomości stanowiące działkę nr [...] i działkę nr [...] są obciążane hipotecznie; pierwsza hipoteką umowną do kwoty 62 000 zł, a druga hipoteką umowną w wysokości 66 000 zł, na zabezpieczenie pożyczek zaciągniętych odpowiednio 7 maja 2014 r. i 9 października 2014 r., które nie zostały spłacone. - saldo posiadanych przez wnioskodawcę i jego żonę rachunków bankowych w listopadzie 2014 r. było dodatnie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm. - dalej: p.p.s.a.) zarządzenie lub postanowienie wydane w zakresie rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, przeciwko któremu wniesiono sprzeciw, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu w swoim całokształcie przez sąd, na posiedzeniu niejawnym. Sąd, rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie jest związany ustaleniami dokonanymi przez referendarza sądowego, nie rozpatruje też prawidłowości tego rozstrzygnięcia ani zawartej w sprzeciwie argumentacji skierowanej przeciwko temu rozstrzygnięciu. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje ugruntowane stanowisko, iż instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2006 r. sygn. akt II FZ 741/06, niepubl.). Natomiast przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. stanowi, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny (pkt 2). Oznacza to, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że jego sytuacja majątkowa i finansowa jest na tyle trudna, iż nie ma on możliwości poniesienia całości lub odpowiednio części wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji osoba, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy powinna podjąć wszelkie niezbędne działania mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje. Instytucja prawa pomocy ma służyć bowiem przede wszystkim takim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub nastąpiłoby to kosztem ich własnego niezbędnego utrzymania. Wnioskodawca powinien zatem wykazać w sposób, który nie budzi wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe albo na tyle utrudnione, że nastąpiłoby z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W niniejszej sprawie Sąd rozpatrzył sprawę merytorycznie na podstawie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. Z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym, finansowym i dochodach wynika, że sytuacja strony postępowania uzasadnia przyznanie prawa pomocy w części, jednak nie w tak szerokim zakresie, jak to wynika z wniosku o prawo pomocy. W ocenie Sądu uzasadnioną formą pomocy, jaką należy przyznać wnioskodawcy w niniejszej sprawie jest ustanowienie dla strony pełnomocnika procesowego (radcy prawnego) z urzędu, bowiem nie jest w stanie ponieść kosztów wolnorynkowego wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Natomiast zwolnienie strony od kosztów sądowych, które w niniejszej sprawie aktualnie mogą wynieść szacunkowo 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej oraz ewentualnie po 100 zł tytułem wpisu od zażalenia na postanowienia, jakie mogłyby zostać wydane w sprawie związanej z wniesioną skarga kasacyjną (rozstrzygnięcia w przedmiocie przywrócenia terminu i dopuszczalności skargi kasacyjnej), nie było zasadne. Sytuacja wnioskodawcy pozwala na częściowe przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Istotna w tym zakresie jest aktualna sytuacja majątkowa i finansowa wszystkich członków rodziny prowadzących wspólne gospodarstwo domowe. Możliwości płatnicze uczestnika oceniane są przez pryzmat dochodów osiąganych przez wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, a takie wraz z żoną prowadzi uczestnik. Wspólnie utrzymują się z jego renty i wynagrodzenia za pracę żony wnioskodawcy w łącznej wysokości około 3 044 zł netto miesięcznie. Z oświadczenia wynika, że wspólnie ponoszą koszty kredytów i pożyczek w łącznej wysokości około 2 507 zł miesięcznie oraz koszty utrzymania domu i samochodu 200 zł, zaś reszta dochodu przeznacza jest na wyżywienie i leki. Łączne stałe koszty kredytów, pożyczek i utrzymania domu oraz samochodu to ponad 3 246 zł, a ponadto ponoszone jeszcze koszty wyżywienia i leków. Brakujące środki na wydatki rodziny uczestnik pokrywa z limitu w rachunku bankowym do wysokości 500 zł oraz z doraźnego wsparcia finansowego z komercyjnych instytucji pożyczkowych. Na ocenę sytuacji finansowej rodziny wpływa fakt, że dniu 21 lipca 2014 r. żona uczestnika zawarła kolejną umowę kredytu gotówkowego w wysokości 67 000 zł na 6 lat, a wnioskodawca w dniu 20 sierpnia 2014 r. uczestnik otrzymał zwiększony limit kredytowy do kwoty 2 400 zł., zaś jego żona w dniu 2 sierpnia 2014 r. otrzymała zwiększony limit kredytowy do wysokości 3 900 zł. Z oświadczenia uczestnika wynika, że wszystkie zobowiązania wraz z żoną regulują terminowo i nie mają żadnych zajęć komorniczych. Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych wynika, że w okresie ostatnich miesięcy osobiście dokonał systematycznych wpłat na ten rachunek, ostatniej w wysokości 1 700 zł w dniu 7 listopada 2014 r. Posiadany majątek stanowi nieruchomość [...], która zaspokaja potrzeby mieszkaniowe rodziny, a nadto żona uczestnika posiada dwie działki budowlane w [...], posiadają także samochód osobowy [...] rocznik 2010. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy majątek ten nie przynosi żadnych dodatkowych dochodów, a wiąże się z kosztami jego utrzymania. Wobec powyższego przyjąć należy, że uczestnik ma możliwość uzyskania dodatkowego dochodu, zaś żona dysponuje także majątkiem nieruchomym, który może zbyć celem pozyskania dodatkowych środków i wsparcia domowego budżetu. Obciążenie hipoteczne nie stanowi przeszkody prawnej do zbycia nieruchomości, jak również Skarb Państwa nie może być obciążany konsekwencjami autonomicznych decyzji ekonomicznych podejmowanych przez strony postępowania i członków ich rodzin. W ocenie Sądu uczestnik może wygospodarować środki na należne koszty sądowe w niniejszej sprawie, jak to już wspomniano, aktualnie wynoszą 100 zł tytułem wpisu od skargi. Zasadna była zatem odmowa zwolnienia od obowiązku poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Przedstawiona przez uczestnika sytuacja finansowa zarazem wskazuje na to, że aktualnie środki, jakimi dysponuje nie pozwalają na pokrycie wolnorynkowego wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, co uzasadniało przyznanie prawa pomocy w tej części poprzez ustanowienie radcy prawnego (art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 245 § 3 p.p.s.a). Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z treścią art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia. /-/ Jakub Zieliński