II SA/Po 102/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Edyta Podrazik Protokolant St. sekretarz sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2009r. sprawy ze skargi T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] grudnia 2008r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę /-/E. Podrazik /-/A. Łaskarzewska /-/W. Batorowicz Wnioskiem z dnia 6 października 2008 r. T. J. wystąpił o przyznanie mu zasiłku celowego w kwocie 500 zł, w związku z suszą w roku 2008. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działając z upoważnienia Burmistrza R., decyzją z [...] listopada 2008 r., wydaną na podstawie art. 24 ust. 1 i 2 w związku z art. 14, art. 18 ust. 1 pkt 4, art. 40 ust. 2 i 3, art. 106, art. 109 i art. 110 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 145, poz. 728, dalej: u.p.s.) i art. 104 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz § 2 - § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 września 2008 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane przez suszę lub huragan w 2008 r. (Dz.U. Nr 173, poz. 1070, dalej: rozporządzenie) odmówił skarżącemu przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z tytułu strat poniesionych w wyniku klęski suszy w 2008 r., udokumentowanych protokołem komisji gminnej, wyszczególnionych w treści złożonego wniosku. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżący nie spełnia podstawowego warunku udzielenia pomocy, a mianowicie wnioskodawca nie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników objętym tym ubezpieczeniem w pełnym zakresie; wnioskodawca jako rencista pobierający świadczenia z ZUS podlega ubezpieczeniu społecznemu innemu niż społeczne ubezpieczenie rolników. Organ wskazał, iż zgodnie z art. 16 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie korzysta z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego osoba, która ma ustalone prawo do emerytury lub renty. W konsekwencji organ stwierdził, iż co do wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki z art. 16 ust. 1 powołanej ustawy ani z § 2 pkt 1 i 2 wskazanego rozporządzenia, bowiem nie jest on rolnikiem podlegającym z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie podnosząc, iż jest rolnikiem w rozumieniu art. 16 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i niezasadne jest wyłączenie go z kręgu uprawnionych do przedmiotowego świadczenia z uwagi na brak ubezpieczenia społecznego w KRUS. Skarżący uznał, iż organ administracji zastosował art. 16 powołanej ustawy w sposób niezgodny z art. 2 Konstytucji RP; ponadto skarżący uznał, że podzielenie rolników na kategorie podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników i ubezpieczonych w ZUS, jak i wymóg obowiązkowego ubezpieczenia społecznego rolników (w KRUS) dla uzyskania wnioskowanej pomocy narusza art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Skarżący wnioskował także o ustalenie zgodności z prawem powołanego rozporządzenia (z przepisem art. 16 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i powołanymi przepisami Konstytucji RP). Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] grudnia 2008 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w związku z § 1-7 rozporządzenia, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podtrzymał stanowisko organu I instancji, wskazując, że odmówiono skarżącemu wypłaty zasiłku celowego, bowiem zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm., dalej u.s.r.) nie jest rolnikiem. Organ podkreślił, iż skarżący nie spełnia wymogów określonych w § 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia, które stanowi materialnoprawną podstawę udzielenia wnioskowanej pomocy, a mianowicie pobiera rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i nie opłaca składki KRUS. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, T. J. nie zgodził się z tym, że nie jest rolnikiem w rozumieniu przepisów u.s.r. powołanych przez organ odwoławczy, a ponadto zarzucił, iż organ odwoławczy nie ustalił zgodności z prawem wskazanych w odwołaniu przepisów. Powołane rozporządzenie jest w jego ocenie wadliwe, gdyż uprawnienie do uzyskania wnioskowanej pomocy nie powinno zależeć od obowiązku ubezpieczenia w KRUS (art. 16 ust. 1 u.s.r.), skoro art. 16 u.s.r. w ust. 3 zwalnia z tego obowiązku. W odpowiedzi na skargę Kolegium nie podzieliło zarzutów skarżącego i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca aktualnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Zgodnie z tą zasadą sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, czy też zawartą w skardze argumentacją. Zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej natomiast strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżących. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć organów obydwu instancji był § 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 26 września 2008 r. Wskazany przepis uzależnia udzielenie pomocy rodzinie rolniczej, której gospodarstwo rolne zostało dotknięte suszą lub huraganem w 2008 r., od tego, czy co najmniej jedna osoba w tej rodzinie jest rolnikiem, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, który podlega temu ubezpieczeniu z mocy ustawy. Zgodnie z art. 6 pkt 1 u.s.r. przez rolnika rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Stosownie do treści art. 7 ust. 1 u.s.r. ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny oraz domownik rolnika - jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Podobnie ustawodawca uregulował kwestię ubezpieczenia emerytalno-rentowego w art. 16 ust. 1 u.s.r., z tym że wskazał w ust. 3, iż przepisów o tym ubezpieczeniu nie stosuje się do osoby, która podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub ma ustalone prawo do emerytury lub renty, lub ma ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Materiał zgromadzony w postępowaniu administracyjnym jednoznacznie wskazuje, iż skarżący ma ustalone prawo do renty. Z treści decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P, o ponownym ustaleniu i waloryzacji renty z dnia 1 marca 2008 r. wynika, iż skarżącemu prawo do renty przysługuje na podstawie ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Żadna ze stron postępowania nie zaprzeczyła temu, że skarżący rencistą pobierającym świadczenie z FUS. Ze względu na treść powołanych przepisów art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 1 i 3 u.s.r. skarżący, jako osoba mająca ustalone prawo do renty z FUS, nie może zostać uznany za objętego ubezpieczeniem społecznym rolników z mocy ustawy. Wobec tak ustalonego stanu faktycznego, organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że skarżący nie spełnia wymogu podlegania z mocy ustawy ubezpieczeniu określonemu w § 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia. Istotnie, jak wskazuje skarżący w skardze, art. 16 u.s.r. należy rozumieć całościowo i takie ujęcie wspomnianego przepisu prowadzi doi wniosku, że w art. 16 ust. 1 u.s.r. ustanowiono regułę, że rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy; przy czym art. 16 ust. 3 u.s.r. stanowi, iż ubezpieczeniem, o którym mowa w art. 16 ust. 1 u.s.r., nie są objęte osoby, które podlegają innemu ubezpieczeniu społecznemu lub mają ustalone prawo do emerytury lub renty, lub mają ustalone prawo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Podleganie z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników uzależnione jest od łącznego spełnione warunku pozytywnego z art. 16 ust. 1 u.s.r. i warunku negatywnego (niepodlegania innemu ubezpieczeniu) z art. 16 ust. 3 u.s.r. Reasumując stwierdzić należy, iż skarżący, jako osoba, która nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników, nie spełnia koniecznego warunku z § 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia w zakresie uzyskania wnioskowanej pomocy społecznej. Dodatkowo zauważyć należy, iż ani organy administracji, ani sądy nie mogą same decydować o niekonstytucyjności ustaw, gdyż wyłączną kompetencję w tym zakresie ma Trybunał Konstytucyjny (art. 188 Konstytucji RP). Skarżący nie ma uprawnienia do skutecznego domagania się skierowania przez Sąd pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, gdyż sąd administracyjny - rozpoznając sprawę - tylko po powzięciu zasadniczych wątpliwości może uznać za zasadne przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego od odpowiedzi na które zależy rozstrzygnięcie sprawy. Chodzi tu o uzasadnione wątpliwości sądu a nie skarżącego (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2004 r., OSK 971/04, LEX nr 236849). Z kolei sprzeczności pomiędzy § 2 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego i przepisami zawartymi w art. 16 u.s.r. a przepisami Konstytucji RP (naruszenia zasady równości wobec prawa) Sąd nie dostrzega. Adresatem normy z § 2 wskazanego rozporządzenia jest rodzina rolnicza, która nie posiada innych źródeł dochodu niż gospodarstwo rolne. Takim innym źródłem dochodu jest renta, którą otrzymuje skarżący, co eliminuje go z grupy osób objętych pomocą. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł jak w sentencji zgodnie z art. 151 p.p.s.a. /-/E. Podrazik /-/A. Łaskarzewska /-/W. Batorowicz br