II SA/Po 1022/17

Dnia 3 września 2018 roku Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 3 września 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku radcy prawnego o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi A. B. i S.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] roku, nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości postanawia odmówić przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu /-/ R. Talaga Postanowieniami z dnia 9 marca 2018 roku starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zwolnił A. B. i S. R. od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i ustanowił dla nich radcę prawnego. Pismem z dnia 25 kwietnia 2018 roku Okręgowa Izba Radców Prawnych w P. wyznaczyła radcę prawnego S. K. jako pełnomocnika z urzędu dla skarżącej oraz skarżącego. Pismem z dnia 14 maja 2018 roku radca prawny S. K. wniosła zażalenie od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 29 grudnia 2017 roku odrzucającego przedmiotową skargę, w którym zawarła wniosek o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Postanowieniem z dnia 28 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi zostało wniesione po terminie, o którym mowa w art. 194 § 2 p.p.s.a., a zarazem nie został złożony wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia prze co zażalenie podlegało odrzuceniu. Rozpoznając wniosek zgłoszony przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu wskazać należy, że zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2018 roku, poz. 1302 ze zm.) dalej jak "P.p.s.a.", wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w przedmiotowej sprawie reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 roku w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 roku, poz. 1715), dalej jako rozporządzenie z 2016 roku. Według § 3 powyższego rozporządzenia wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Powyższy przepis statuuje podstawową zasadę zawartości wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w myśl której warunkiem sine qua non ich przyznania jest złożenie oświadczenia, że nie zostały one pokryte w całości lub części. Brak stosownego oświadczenia stanowi nieusuwalny brak wniosku, skutkujący odmową przyznania wynagrodzenia (por: postanowienie SN z dnia 9 września 2011 r., sygn. akt III SPP 27/11, LEX nr 1106755). Na gruncie § 3 rozporządzenia z 2016 roku nie powinno budzić wątpliwości, że konieczne jest wyraźne oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, a oświadczenie to ma być zawarte w przedmiotowym wniosku "o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej". Oświadczenie, o jakim mowa w powołanym przepisie rozporządzenia, stanowi bowiem materialny i konstrukcyjny element wniosku (jego uzasadnienia) o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż wystąpienie okoliczności w nim przewidzianych t.j. zapłata w całości lub w części należnych kwot za podjęte przez pełnomocnika czynności, następuje stosownie do treści złożonego wniosku i skutkuje przewidzianą przez ustawodawcę możliwością ich zasądzenia w całości lub w części. W przedmiotowej sprawie pełnomocnik skarżących wraz z zażaleniem złożyła wniosek o przyznanie kosztów postępowania, lecz nie złożyła jasnego i niebudzącego wątpliwości oświadczenia, że opłaty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. Brak stosownego oświadczenia stanowi zatem przesłankę do odmowy przyznania wynagrodzenia. Abstrahując od powyższego, należy pamiętać, iż udzielenie pomocy prawnej stronie postępowania ma na celu wyłącznie ochronę interesu prawnego mocodawcy (podstawowy cel instytucji prawa pomocy). Reprezentowanie strony polega bowiem na dokonywaniu czynności w sprawie tzn. w toku jej trwania, a nie po jej prawomocnym zakończeniu. Czynności zawodowe wykonywane przez radcę prawnego powinny zatem być wykonywane zgodnie z obowiązującymi przepisami, według najlepszej woli i wiedzy, uczciwie, rzeczowo i z należytą starannością. W tym względzie podzielić należy zatem pogląd wyrażony w literaturze postępowania cywilnego (mający odniesienie również do procedury sądowoadministracyjnej), iż jeśli czynności podejmowane przez wyznaczonego pełnomocnika, nie mają charakteru "pomocy prawnej" z uwagi na ich sprzeczność z zasadami profesjonalizmu, brak jest podstaw do przyznania ze środków Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (por. postanowienie SN z 16 marca 2000 r., I PZ 86/99, Monitor Prawniczy 2000/11/681). Wniesienie zażalenia w imieniu strony skarżącej powinno spełniać wymogi przewidziane dla pism procesowych (art. 194 §3 P.p.s.a.) Jednym z wymogów formalnych zażalenia jest jego złożenie w przewidzianym do tego terminie. Zażalenie powinno zatem być wniesione w ustawowym terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia (art. 194 § 2 P.p.s.a.). Takie zażalenie złożone po terminie nie spełnia podstawowego wymogu formalnego, co powoduje, że dana czynność jest bezskuteczna. W konsekwencji zażalenie wniesione z przekroczeniem tego terminu nie ma mocy prawnej, o ile nie zostało wniesione wraz ze stosownym wnioskiem o przywrócenie terminu do jej dokonania, który został pozytywnie rozpoznany. W rozpoznawanej sprawie należy przyjąć, że sporządzenie i przedłożenie w imieniu skarżących zażalenia z naruszeniem terminu ustawowego nie miało charakteru pomocy prawnej udzielonej w sprawie. W konsekwencji wniesienie przez pełnomocnika takiego zażalenia nie mogło zostać zakwalifikowane do czynności prawnej, za którą należy się wynagrodzenie. Powyższa sytuacja skutkować musiała odmową przyznania wynagrodzenia z tego tytułu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 8 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ R. Talaga