II SA/Po 1023/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Popowska ( spr ) Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia WSA Maciej Dybowski Protokolant referent - stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2005 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie równoważnika za brak kwatery stałej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Aresztu Śledczego w N. z dnia [...]r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej na rzecz skarżącego kwotę 10 ( dziesięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, 3. określa , że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. M.Dybowski B.Popowska P.Miładowski JFS Decyzją nr [...]z dnia [...]. Dyrektor Aresztu Śledczego w N. pozbawił st. sierż. Z. M. z dniem [...]. równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania w wys. 12,00 złotych dziennie, przyznanego decyzją nr [...]z dnia [...]. Jako podstawę materialnoprawną wskazano art. 86 ustawy o Służbie Więziennej z 26.04.1996r. (t.j. Dz. U. 2002r., nr 207, poz. 1761), oraz §1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13.06.2001r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (Dz. U. Nr 67, poz. 712). Motywem decyzji było przyznanie żonie strony – E. M. lokalu mieszkalnego położonego w N., w którym zamieszkuje wspólnie z córką M. M.. W odwołaniu wniesionym pismem z dnia [...]. Z. M. podnosi, iż od 2002r. jest w separacji z żoną, a na mocy prawomocnego wyroku sądowego z [...]. rozwiedziony. Nadto strona wskazuje, iż w dniu 23.04.2002r. żonie został przydzielony lokal mieszkalny z zasobów Urzędu Miasta N., który "nie zaspokaja potrzeb mieszkaniowych", ponieważ powierzchnia całkowita wynosi 27 m2, a mieszkalna 12,75 m2, brak ogrzewania, ciepłej wody, WC i łazienki. Decyzją nr [...]z [...]. Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Jako podstawę materialnoprawną wskazano art. 89 ustawy o Służbie Więziennej z 26.04.1996r. (t.j. Dz. U. 2002r., nr 207, poz. 1761), oraz przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13.06.2001r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (Dz. U. Nr 67, poz. 712). Organ w uzasadnieniu przytoczył treść art. 89 wyżej wymienionej ustawy oraz §1 wyżej wymienionego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, oraz wskazał, iż umowa majątkowa małżeńska wyłączając wspólność majątkową między wnioskodawcą i jego żoną nic nie zmienia w niniejszej sprawie. "Istotne i decydujące jest bowiem posiadanie lokalu mieszkalnego przez określonego członka rodziny – w tym przypadku małżonka". W skardze na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z [...]. Z. M. wskazuje na naruszenie przepisów postępowania przez brak odniesienia się organu do zarzutu podniesionego w odwołaniu, oraz naruszenie art. 89 ust. 1 ustawy z 26.04.1996r. o Służbie Więziennej w związku z art. 3 ustawy z 02.07.1994r. o najmie lokali mieszkalnych i dodatkach mieszkaniowych. Istota obu zarzutów sprowadza się do tego, że organy orzekające w sprawie oparły się na fakcie, iż żona Z. M. objęła w posiadanie mieszkanie, natomiast nie ustaliły, czy mieszkanie to spełnia wymogi lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 89 ustawy o Służbie Więziennej. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi oraz obciążenie skarżącego kosztami postępowania, przywołując argumentację przedstawioną w swojej decyzji. Sąd zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie nie tylko z powodów w niej wskazanych (art. 134 ustawy z 30.08.2002r.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa). Zdaniem Sądu, organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 89 ustawy o Służbie Więziennej z 26.04.1996r. (t.j. Dz. U. 2002r., nr 207, poz. 1761, dalej Ustawa), i w związku z tym, poczynione ustalenia faktyczne okazały się niepełne, naruszając art. 7, 71 §1, 80 i 107 §1 ustawy z 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa), zaś organ II instancji nie naprawiając powyższych wad dodatkowo naruszył zasadę dwuinstancyjności (art. 15 kpa), nie odnosząc się do nowych faktów, podanych przez stronę w odwołaniu. W sprawie bezspornym jest, iż Z. M. przyznano, decyzją nr [...]z [...]. równoważnik pieniężny z tytułu braku mieszkania w wysokości 12 złotych dziennie. Następnie Skarżący w raporcie [...]. (k.1) poinformował Dyrektora Aresztu Śledczego w N. o fakcie przydzielenia jego żonie, po zniesieniu wspólnoty majątkowej małżeńskiej, mieszkania z zasobów Urzędu Miasta N.. W odpowiedzi na pismo organu, Urząd Miejski w piśmie z [...]. poinformował, iż mieszkanie przydzielone żonie Z. M., opiekującej się ich dzieckiem, składa się z 1 pokoju i kuchni o powierzchni użytkowej 27,00 m2, w tym mieszkalnej 12,75m2 (k.7), zaś w piśmie z [...]., iż wyżej wymieniony lokal mieszkalny przydzielony został w dniu 23.04.2002r. W oparciu o wyżej wymienione dowody, organ ustalił, iż spełnione są przesłanki do zastosowania §9 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13.06.2001r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (Dz. U. Nr 67, poz. 712). Zdaniem Sądu, organ słusznie uznał, iż zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej wyłączającej wspólność ustawową nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, ponieważ E. M. w świetle prawa pozostaje nadal żoną Skarżącego. Błędem natomiast było nie uwzględnienie przymiotów przydzielonego mieszkania. Powyższe stanowisko wynika z ratio legis instytucji "równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania", która kształtuje uprawnienie zastępcze i ekwiwalentne wobec publicznego prawa podmiotowego w postaci "prawa do lokalu mieszkalnego" unormowanego w art. 85 ust. 1 Ustawy (por. wyroki NSA wydane na tle ustawy o Policji, w których Sąd wprost określa równoważnik pieniężny jako "rekompensatę" za niezrealizowanie prawa do lokalu mieszkalnego lub prawa do pomocy finansowej, bądź "świadczenie zastępcze"; wyrok z 22.10.1998 r., I SA488/98, LEX nr 45872 oraz wyrok NSA z 23.07.1999 r., I SA 866/98, LEX 48581). W myśl art. 85 ust. 1 Ustawy o Służbie Więziennej, funkcjonariuszowi w służbie stałej (taki status ma Skarżący) przysługuje prawo do lokalu mieszkalnego (...) z uwzględnieniem członków rodziny określonych w art. 86 (...). Z kolei art. 85 ust. 2 wyżej wymienionej ustawy każe przy ustaleniu powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszowi uwzględnić jego stan rodzinny oraz wskazuje jednostkową normę powierzchni mieszkalnej wynoszącej od 7 do 10 m2. Przyjmując, iż stosowanie prawa polega na subsumcji normy prawnej wyinterpretowanej z przepisów prawnych, a nie jednostki redakcyjnej tekstu w postaci przepisu prawnego, zdaniem Sądu powyższe unormowania mają wpływ na interpretację art. 89 ustawy o Służbie Więziennej, określającego przesłanki uprawnienia do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania, oraz na interpretację przepisu wykonawczego do wyżej wymienionego artykułu, tj. § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 13.06.2001r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad przyznawania i wypłaty funkcjonariuszom Służby Więziennej równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (Dz. U. Nr 67, poz. 712). W rozważanym tu stanie faktycznym chodzi o przesłankę "posiadania przez małżonka lokalu mieszkalnego". A zatem uznając, iż uprawnienie do równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania stanowi ekwiwalent prawa do lokalu mieszkalnego, nie można rozstrzygając na podstawie art. 89 Ustawy i §1 rozporządzenia wykonawczego, o pozbawieniu tego uprawnienia z powodu posiadania przez małżonka lokalu mieszkalnego, abstrahować od tego, jaki lokal mieszkalny małżonek posiada. Przesłanką pozbawienia funkcjonariusza wyżej wymienionego uprawnienia nie jest więc, zdaniem Sądu, fakt wejścia funkcjonariusza lub jego małżonka w posiadanie jakiegokolwiek mieszkania, tylko objęcie w posiadanie lokalu mieszkalnego odpowiadającego wymogom określonym w art. 86 ustawy o Służbie Więziennej, w związku z art. 85 wyżej wymienionej Ustawy. Organ II instancji orzekał, przyjmując stan faktyczny i prawny taki, jak organ I instancji. Należy podkreślić, iż Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej nie odniósł się do argumentów podniesionych w odwołaniu, iż przydzielony E. M. lokal mieszkalny "nie zaspokaja potrzeb mieszkalnych", gdyż między innymi jego powierzchnia mieszkalna wynosi 12,75 m2. Nadto organ nie przywiązał wagi do informacji Z. M. o tym, że na mocy wyroku sądowego nie łączy go już z E. M. węzeł małżeński. Tymczasem ta okoliczność, w przypadku jej potwierdzenia wiarygodnym dowodem, istotnie zmienia stan faktyczny przedmiotowej sprawy; odpada motyw, na który powołały się organy I i II instancji. Należy przypomnieć, iż zgodnie z zasadą dwuinstancyjności, organ odwoławczy rozpoznaje i rozstrzyga ponownie sprawę administracyjną rozstrzygniętą decyzją organu I instancji w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej (wyrok NSA z 24.02.1992r., II SA 49/92, nie publ., podaję za B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, 4 wydanie, C.H. Beck, Warszawa 2002r., str. 578). Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej winien zatem bądź przeprowadzić postępowanie wyjaśniające dotyczące kwestii rozwodu E. i Z. M., na nowo ustalić stan faktyczny sprawy i orzec na podstawie art. 138 §1 kpa, bądź uznając, iż rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji (art. 138 §2 kpa). Organ II instancji żadnego z wyżej wymienionych działań nie podjął. Rozpoznając ponownie sprawę właściwy organ winien w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, dokładnie wyjaśnić stan sprawy i zastosować normę dotyczącą przyznania równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego, wyinterpretowaną z odnośnych przepisów prawnych, zgodnie z wcześniejszymi wskazaniami. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) oraz lit. c) ppsa, orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa, o wykonalności na podstawie art. 152 ppsa. /-/ M. Dybowski /-/ B. Popowska /-/ P. Miładowski MK