II SA/Po 1028/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 04 maja 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. G-T na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowanego z dnia [...] października 2016r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska Skarżąca M. G-T, po wydaniu w dniu 22 lutego 2017r. wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Argumentowała, że jest emerytką, wdową, ma 77 lat. Emerytura wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wynosi [...] zł netto miesięcznie. Comiesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania, okresowe składki oraz codzienne potrzeby przy jej dochodach nie dają możliwości poniesienia kosztów sądowych. Nadto skarżąca podała, że jest pod opieką lekarzy specjalistów, choruje i wymaga stałego leczenia, stąd część budżetu musi przeznaczyć na zakup leków i rehabilitację. Oświadczyła, że wprawdzie posiada niewielkie oszczędności na lokatach terminowych, zbierane przez lata, ale stanowią one zabezpieczenie na podtrzymanie kondycji zdrowotnej, a każdy kolejny rok wymaga większych wydatków na ten cel. Skarżąca podała, że sama prowadzi swoje gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni [...] m² w P. o wartości około [...]zł. Nadto skarżąca oświadczyła, że posiada oszczędności w wysokości około [...]zł, [...]euro, [...] dolarów amerykańskich oraz udziały w funduszu inwestycyjnym o wartości około [...]zł oraz [...] akcje banku [...]. Wyszczególniła, że stałe miesięczne zobowiązania stanowią: opłata za mieszkanie [...] zł, media [...] zł, gaz [...] zł, prąd [...]zł, ubezpieczenie PZU Życie [...] zł, zakup leków [...] zł, rehabilitacja [...]zł w lutym i [...]zł w marcu oraz ubezpieczenie mieszkania w wysokości [...] zł rocznie. Przyznanie prawa pomocy w całości osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm. dalej "P.p.s.a."). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni winna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni wynika, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania chociażby w części. Z oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o prawo pomocy wynika, że osiągane dochody w całości zaspokajają wszystkie koszty koniecznego jej utrzymania. Skarżąca wykazała, że uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu emerytury wraz dodatkiem w łącznej wysokości [...]zł netto miesięcznie. Swoje zobowiązania skarżąca oszacowała na łączną kwotę [...]zł. miesięcznie. Nie podała przy tym by miała zaległości, czy trudności w regulowaniu wszystkich swoich zobowiązań z tytułu opłat za media, kosztów utrzymania domu, leczenia, rehabilitacji, które zalicza się do koniecznych kosztów bieżącego utrzymania. Ponosi także dodatkowe koszty ubezpieczenia osobistego i majątkowego. Istotą prawa pomocy jest jednak udzielenie pomocy finansowej tylko takim osobom, które po uiszczeniu koniecznych kosztów bieżącego utrzymania nie posiadają już żadnych wolnych środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca tymczasem dysponuje oszczędnościami w kwocie około [...] zł oraz w walucie obcej, a także papierami wartościowymi. Skorzystanie z dobrodziejstwa prawa pomocy jest możliwe tylko w sytuacji, gdy środki jakimi dysponuje wnioskodawczyni pozwalają jedynie na poniesienie koniecznych wydatków bieżącego utrzymania. Inaczej mówiąc, z dobrodziejstwa prawa pomocy może skorzystać strona, gdy po uiszczeniu niezbędnych kosztów koniecznego utrzymania nie pozostają już żadne wolne środki, które można by przeznaczyć na poniesienie kosztów sądowych i wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Skoro skarżąca pokrywa wszystkie swoje zobowiązania z uzyskiwanych dochodów oraz gromadzi oszczędności w kwocie wielokrotnie przewyższającej wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie, to brak przesłanek do zwolnienia jej z obowiązku poniesienia tych opłat. Zauważyć należy, że skarżąca uiściła wpis od skargi w kwocie 500 zł, oraz opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł., natomiast należy wpis od ewentualnej przyszłej skargi kasacyjnej wynosić będzie 250 zł. Skarżąca ma możliwości by powyższą kwotę uiścić. Podkreślić przy tym należy, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami ciążącymi na skarżącej. Posiadane przez skarżącą środki pozwalają także na zapłacenie wynagrodzenia adwokata z wyboru na dalszym etapie postępowania. Zasadą jest, że skoro skarżąca dysponuje oszczędnościami, to brak jest podstaw do obciążenia Skarbu Państwa kosztami, które co do zasady winna ponieść strona inicjująca postępowanie sądowe. Skoro skarżąca dysponuje oszczędnościami, to wynika z tego że zaspokaja wszystkie swoje potrzeby, stałe zobowiązania i wydatki, nawet te przekraczające niezbędne koszty bieżącego utrzymania i ma możliwości by posiłkować się oszczędnościami, gdy zabraknie jej środków z bieżących wpływów. Zrozumiałe jest, że skarżąca zapobiegliwie gromadzi oszczędności celem ich przeznaczenia na leczenie i rehabilitację, ale nie ma możliwości pokrycia kosztów wynagrodzenia adwokata ze środków publicznych, gdy skarżąca dysponuje oszczędnościami w kwocie [...]zł, [...]euro, [...] dolarami amerykańskimi, a także posiada dodatkowe zabezpieczenie w postaci papierów wartościowych. Skarżąca posada także mieszkanie o powierzchni [...] m². Zadeklarowała, że mieszka sama, może zatem wynająć jeden, czy dwa pokoje i w ten sposób uzyskać dodatkowe środki finansowe. Posiadanie bowiem majątku nieruchomego, co do zasady wyłącza przyznanie prawa pomocy, gdyż można z tego majątku czerpać dodatkowe dochodów poprzez chociażby jego częściowy wynajem. W takim stanie rzeczy, opierając się o treść formularza wniosku o prawo pomocy, przyjąć należy, że skarżąca dysponuje wolnymi środkami finansowymi oraz majątkiem, z którego może pokryć pozostałe koszty niniejszego postępowania w całości. Okoliczności te musiały skutkować odmową przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ Katarzyna Witkowicz-Grochowska